Su, 6, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातश्चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)
athātaścikitsitapravibhāgavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
षट्सप्ततिर्ये ऽभिहिता व्याधयो नामलक्षणैः । (३।१)
ṣaṭsaptatirye 'bhihitā vyādhayo nāmalakṣaṇaiḥ |
छेद्यास्तेषु दशैकश्च नव लेख्याः प्रकीर्तिताः । (४।१)
chedyāsteṣu daśaikaśca nava lekhyāḥ prakīrtitāḥ |
भेद्याः पञ्च विकाराः स्युर्व्यध्याः पञ्चदशैव तु ॥ (४।२)
bhedyāḥ pañca vikārāḥ syurvyadhyāḥ pañcadaśaiva tu ||
द्वादशाशस्त्रकृत्याश्च याप्याः सप्त भवन्ति हि । (५।१)
dvādaśāśastrakṛtyāśca yāpyāḥ sapta bhavanti hi |
असाध्यौ वा भवेतां तु याप्यौ चागन्तुसंज्ञितौ ॥ (५।३)
asādhyau vā bhavetāṃ tu yāpyau cāgantusaṃjñitau ||
अर्शोऽन्वितं भवति वर्त्म तु यत्तथार्शः शुष्कं तथार्बुदमथो पिडकाः सिराजाः । (६।१)
arśo'nvitaṃ bhavati vartma tu yattathārśaḥ śuṣkaṃ tathārbudamatho piḍakāḥ sirājāḥ |
जालं सिराजम् अपि पञ्चविधं तथार्म छेद्या भवन्ति सह पर्वणिकामयेन ॥ (६।२)
jālaṃ sirājam api pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha parvaṇikāmayena ||
उत्सङ्गिनी बहलकर्दमवर्त्मनी च श्यावं च यच्च पठितं त्विह बद्धवर्त्म । (७।१)
utsaṅginī bahalakardamavartmanī ca śyāvaṃ ca yacca paṭhitaṃ tviha baddhavartma |
क्लिष्टं च पोथकियुतं खलु यच्च वर्त्म कुम्भीकिनी च सह शर्करया च लेख्याः ॥ (७।२)
kliṣṭaṃ ca pothakiyutaṃ khalu yacca vartma kumbhīkinī ca saha śarkarayā ca lekhyāḥ ||
श्लेष्मोपनाहलगणौ च बिसं च भेद्या ग्रन्थिश्च यः कृमिकृतो ऽञ्जननामिका च । (८।१)
śleṣmopanāhalagaṇau ca bisaṃ ca bhedyā granthiśca yaḥ kṛmikṛto 'ñjananāmikā ca |
आदौ सिरा निगदितास्तु ययोः प्रयोगे पाकौ च यौ नयनयोः पवनो ऽन्यतश्च ॥ (८।२)
ādau sirā nigaditāstu yayoḥ prayoge pākau ca yau nayanayoḥ pavano 'nyataśca ||
पूयालसानिलविपर्ययमन्थसंज्ञाः स्यन्दास्तु यन्त्युपशमं हि सिराव्यधेन । (९।१)
pūyālasānilaviparyayamanthasaṃjñāḥ syandāstu yantyupaśamaṃ hi sirāvyadhena |
शुष्काक्षिपाककफपित्तविदग्धदृष्टिष्वम्लाख्यशुक्रसहितार्जुनपिष्टकेषु ॥ (९।२)
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakeṣu ||
अक्लिन्नवर्त्महुतभुग्ध्वजदर्शिशुक्तिप्रक्लिन्नवर्त्मसु तथैव बलाससंज्ञे । (१०।१)
aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśuktipraklinnavartmasu tathaiva balāsasaṃjñe |
आगन्तुनामययुगेन च दूषितायां दृष्टौ न शस्त्रपतनं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ॥ (१०।२)
āgantunāmayayugena ca dūṣitāyāṃ dṛṣṭau na śastrapatanaṃ pravadanti tajjñāḥ ||
संपश्यतः षड् अपि ये ऽभिहितास्तु काचास्ते पक्ष्मकोपसहितास्तु भवन्ति याप्याः । (११।१)
saṃpaśyataḥ ṣaḍ api ye 'bhihitāstu kācāste pakṣmakopasahitāstu bhavanti yāpyāḥ |
चत्वार एव पवनप्रभवास्त्वसाध्या द्वौ पित्तजौ कफनिमित्तज एक एव । (११।२)
catvāra eva pavanaprabhavāstvasādhyā dvau pittajau kaphanimittaja eka eva |
अष्टार्धका रुधिरजाश्च गदास्त्रिदोषास्तावन्त एव गदितावपि बाह्यजौ द्वौ ॥ (११।३)
aṣṭārdhakā rudhirajāśca gadāstridoṣāstāvanta eva gaditāvapi bāhyajau dvau ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.