Su, 1, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)
athātaḥ śiṣyopanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
मेर्क्मले एइनेस् गुतेन् स्छ्लेर्स्ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानाम् अन्यतमम् अन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यम् उपनयेत् अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ॥ (३।१)
merkmale eines guten schlersbrāhmaṇakṣatriyavaiśyānām anyatamam anvayavayaḥśīlaśauryaśaucācāravinayaśaktibalamedhādhṛtismṛtimatipratipattiyuktaṃ tanujihvauṣṭhadantāgramṛjuvaktrākṣināsaṃ prasannacittavākceṣṭaṃ kleśasahaṃ ca bhiṣak śiṣyam upanayet ato viparītaguṇaṃ nopanayet ||
उपनयनौपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलम् उपलिप्य गोमयेन दर्भैः संस्तीर्य पुष्पैर् लाजभक्तै रत्नैश् च देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश् च तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाग्निम् उपसमाधाय खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश् चतुर्णां वा क्षीरवृक्षाणां दधिमधुघृताक्ताभिर् दार्वीहौमिकेन विधिना स्रुवेणाज्याहुतीर् जुहुयात् सप्रणवाभिर् महाव्याहृतिभिः ततः प्रतिदैवतम् ऋषींश् च स्वाहाकारं कुर्यात् शिष्यम् अपि कारयेत् ॥ (४।१)
upanayanaupanayanīyaṃ tu brāhmaṇaṃ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu praśastāyāṃ diśi śucau same deśe caturhastaṃ caturasraṃ sthaṇḍilam upalipya gomayena darbhaiḥ saṃstīrya puṣpair lājabhaktai ratnaiś ca devatāḥ pūjayitvā viprān bhiṣajaś ca tatrollikhyābhyukṣya ca dakṣiṇato brahmāṇaṃ sthāpayitvāgnim upasamādhāya khadirapalāśadevadārubilvānāṃ samidbhiś caturṇāṃ vā kṣīravṛkṣāṇāṃ dadhimadhughṛtāktābhir dārvīhaumikena vidhinā sruveṇājyāhutīr juhuyāt sapraṇavābhir mahāvyāhṛtibhiḥ tataḥ pratidaivatam ṛṣīṃś ca svāhākāraṃ kuryāt śiṣyam api kārayet ||
Wएर् मछ्त् wएस्सेन् उपनयनब्राह्मणस् त्रयाणां वर्णानाम् उपनयनं कर्तुम् अर्हति राजन्यो द्वयस्य वैश्यो वैश्यस्यैवेति शूद्रम् अपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जम् अनुपनीतम् अध्यापयेद् इत्य् एके ॥ (५।१)
Wer macht wessen upanayanabrāhmaṇas trayāṇāṃ varṇānām upanayanaṃ kartum arhati rājanyo dvayasya vaiśyo vaiśyasyaiveti śūdram api kulaguṇasampannaṃ mantravarjam anupanītam adhyāpayed ity eke ||
उपनयन (चोन्त्।)ततो ऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात् कामक्रोधलोभमोहमानाहंकारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा नीचनखरोम्णा शुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम् अतो ऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति अफला च विद्या न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ॥ (६।१)
upanayana (cont.)tato 'gniṃ triḥ pariṇīyāgnisākṣikaṃ śiṣyaṃ brūyāt kāmakrodhalobhamohamānāhaṃkārerṣyāpāruṣyapaiśunyānṛtālasyāyaśasyāni hitvā nīcanakharomṇā śucinā kaṣāyavāsasā satyavratabrahmacaryābhivādanatatpareṇāvaśyaṃ bhavitavyaṃ madanumatasthānagamanaśayanāsanabhojanādhyayanapareṇa bhūtvā matpriyahiteṣu vartitavyam ato 'nyathā te vartamānasyādharmo bhavati aphalā ca vidyā na ca prākāśyaṃ prāpnoti ||
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्याम् एनोभाग् भवेयम् अफलविद्यश् च ॥ (७।१)
ahaṃ vā tvayi samyagvartamāne yadyanyathādarśī syām enobhāg bhaveyam aphalavidyaś ca ||
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानाम् इव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम् एवं साधु भवति व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम् एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश् च प्राप्नोति ॥ (८।१)
dvijagurudaridramitrapravrajitopanatasādhvanāthābhyupagatānāṃ cātmabāndhavānām iva svabhaiṣajaiḥ pratikartavyam evaṃ sādhu bhavati vyādhaśākunikapatitapāpakāriṇāṃ ca na pratikartavyam evaṃ vidyā prakāśate mitrayaśodharmārthakāmāṃś ca prāpnoti ||
केइन् स्तुदिउम् बेइ ॥।कृष्णे ऽष्टमी तन्निधने ऽहनी द्वे शुक्ले तथाप्य् एवम् अहर् द्विसंध्यम् । (९।२)
kein studium bei ...kṛṣṇe 'ṣṭamī tannidhane 'hanī dve śukle tathāpy evam ahar dvisaṃdhyam |
अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ॥ (९।३)
akālavidyutstanayitnughoṣe svatantrarāṣṭrakṣitipavyathāsu ||
श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु । (१०।१)
śmaśānayānādyatanāhaveṣu mahotsavautpātikadarśaneṣu |
नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ॥ (१०।२)
nādhyeyamanyeṣu ca yeṣu viprā nādhīyate nāśucinā ca nityam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.