सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 1, 34

34 of 186 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

athāto yuktasenīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.1२.१

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

क्￶निग् इम् ड़ेल्द् स्छ्त्ज़ेन्युक्तसेनस्य नृपतेः परान् अभिजिगीषतः । (३।१)

K￶nig im Feld schtzenyuktasenasya nṛpateḥ parān abhijigīṣataḥ |

3.2३.२

भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते ॥ (३।२)

bhiṣajā rakṣaṇaṃ kāryaṃ yathā tadupadekṣyate ||

4.1४.१

विजिगीषुः सहामात्यैर् यात्रायुक्तः प्रयत्नतः । (४।१)

vijigīṣuḥ sahāmātyair yātrāyuktaḥ prayatnataḥ |

4.2४.२

रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः ॥ (४।२)

rakṣitavyo viśeṣeṇa viṣādeva narādhipaḥ ||

5.1५.१

पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् । (५।१)

panthānamudakaṃ chāyāṃ bhaktaṃ yavasamindhanam |

5.2५.२

दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा । (५।२)

dūṣayantyarayastacca jānīyācchodhayettathā |

5.3५.३

तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते ॥ (५।३)

tasya liṅgaṃ cikitsā ca kalpasthāne pravakṣyate ||

6.1६.१

एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते । (६।१)

ekottaraṃ mṛtyuśatamatharvāṇaḥ pracakṣate |

6.2६.२

तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः ॥ (६।२)

tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣā āgantavaḥ smṛtāḥ ||

7.1७.१

दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ । (७।१)

doṣāgantujamṛtyubhyo rasamantraviśāradau |

7.2७.२

रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ ॥ (७।२)

rakṣetāṃ nṛpatiṃ nityaṃ yattau vaidyapurohitau ||

8.1८.१

ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत । (८।१)

brahmā vedāṅgamaṣṭāṅgamāyurvedamabhāṣata |

8.2८.२

पुरोहितमते तस्माद् वर्तेत भिषगात्मवान् ॥ (८।२)

purohitamate tasmād varteta bhiṣagātmavān ||

9.1९.१

संकरः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् । (९।१)

saṃkaraḥ sarvavarṇānāṃ praṇāśo dharmakarmaṇām |

9.2९.२

प्रजानाम् अपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः ॥ (९।२)

prajānām api cocchittirnṛpavyasanahetutaḥ ||

10.1१०.१

पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता । (१०।१)

puruṣāṇāṃ nṛpāṇāṃ ca kevalaṃ tulyamūrtitā |

10.2१०.२

आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः ॥ (१०।२)

ājñā tyāgaḥ kṣamā dhairyaṃ vikramaścāpyamānuṣaḥ ||

11.1११.१

तस्माद् देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः । (११।१)

tasmād devamivābhīkṣṇaṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ śubhaiḥ |

11.2११.२

चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः ॥ (११।२)

cintayennṛpatiṃ vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥ ||

12.1१२.१

स्कन्धावारे च महति राजगेहाद् अनन्तरम् । (१२।१)

skandhāvāre ca mahati rājagehād anantaram |

12.2१२.२

भवेत्संनिहितो नित्यं सर्वोपकरणान्वितः ॥ (१२।२)

bhavetsaṃnihito nityaṃ sarvopakaraṇānvitaḥ ||

13.1१३.१

तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम् । (१३।१)

tatrasthamenaṃ dhvajavadyaśaḥkhyātisamucchritam |

13.2१३.२

उपसर्पन्त्यमोहेन विषशल्यामयार्दिताः ॥ (१३।२)

upasarpantyamohena viṣaśalyāmayārditāḥ ||

14.1१४.१

स्वतन्त्रकुशलो ऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः । (१४।१)

svatantrakuśalo 'nyeṣu śāstrārtheṣvabahiṣkṛtaḥ |

14.2१४.२

वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः ॥ (१४।२)

vaidyo dhvaja ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ ||

15.1१५.१

वैद्यो व्याध्युपसृष्टश् च भेषजं परिचारकः । (१५।१)

vaidyo vyādhyupasṛṣṭaś ca bheṣajaṃ paricārakaḥ |

15.2१५.२

एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः ॥ (१५।२)

ete pādāścikitsāyāḥ karmasādhanahetavaḥ ||

16.1१६.१

गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् । (१६।१)

guṇavadbhistribhiḥ pādaiścaturtho guṇavān bhiṣak |

16.2१६.२

व्याधिमल्पेन कालेन महान्तम् अपि साधयेत् ॥ (१६।२)

vyādhimalpena kālena mahāntam api sādhayet ||

17.1१७.१

वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तो ऽप्यपार्थकाः । (१७।१)

vaidyahīnāstrayaḥ pādā guṇavanto 'pyapārthakāḥ |

17.2१७.२

उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाध्वर्युं विनाध्वरे ॥ (१७।२)

udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryuṃ vinādhvare ||

18.1१८.१

अर्ज़्त् कन्न् अल्लेइन् हेइलेन्वैद्यस्तु गुणवान् एकस्तारयेदातुरान् सदा । (१८।१)

Arzt kann allein heilenvaidyastu guṇavān ekastārayedāturān sadā |

18.2१८.२

प्लवं प्रतितरैर् हीनं कर्णधार इवाम्भसि ॥ (१८।२)

plavaṃ pratitarair hīnaṃ karṇadhāra ivāmbhasi ||

19.1१९.१

एइगेन्स्छड़्तेन् एइनेस् गुतेन् अर्ज़्तेस्तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयंकृती । (१९।१)

Eigenschaften eines guten Arztestattvādhigataśāstrārtho dṛṣṭakarmā svayaṃkṛtī |

19.2१९.२

लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः ॥ (१९।२)

laghuhastaḥ śuciḥ śūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ ||

20.1२०.१

प्रत्युत्पन्नमतिर् धीमान् व्यवसायी विशारदः । (२०।१)

pratyutpannamatir dhīmān vyavasāyī viśāradaḥ |

20.2२०.२

सत्यधर्मपरो यश् च स भिषक् पाद उच्यते ॥ (२०।२)

satyadharmaparo yaś ca sa bhiṣak pāda ucyate ||

21.1२१.१

गुतेर् पतिएन्तायुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवान् अपि । (२१।१)

guter Patientāyuṣmān sattvavān sādhyo dravyavānātmavān api |

21.2२१.२

आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते ॥ (२१।२)

āstiko vaidyavākyastho vyādhitaḥ pāda ucyate ||

22.1२२.१

गुते अर्नेइक्र्¦उतेर्प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्ते ऽहनि चोद्धृतम् । (२२।१)

gute Arneikr¦uterpraśastadeśasambhūtaṃ praśaste 'hani coddhṛtam |

22.2२२.२

युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् ॥ (२२।२)

yuktamātraṃ manaskāntaṃ gandhavarṇarasānvitam ||

23.1२३.१

दोषघ्नम् अग्लानिकरम् अविकारि विपर्यये । (२३।१)

doṣaghnam aglānikaram avikāri viparyaye |

23.2२३.२

समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते ॥ (२३।२)

samīkṣya dattaṃ kāle ca bheṣajaṃ pāda ucyate ||

24.1२४.१

गुतेर् अस्सिस्तेन्त्स्निग्धो ऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे । (२४।१)

guter Assistentsnigdho 'jugupsurbalavān yukto vyādhitarakṣaṇe |

24.2२४.२

वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ॥ (२४।२)

vaidyavākyakṛdaśrāntaḥ pādaḥ paricaraḥ smṛtaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 1, 34

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit