अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

चतुर्विधः स्वेदः तद्यथा तापस्वेद ऊष्मस्वेद उपनाहस्वेदो द्रवस्वेद इति अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः ॥ (३।१)

तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैर् इति ॥ (४।१)

ऊष्मस्वेदस्तु कपालपाषाणेष्टकालोहपिण्डान् अग्निवर्णान् अद्भिर् आसिञ्चेदम्लद्रव्यैर् वा तैर् आर्द्रालक्तकपरिवेष्टितैर् अङ्गप्रदेशं स्वेदयेत् । (५।१)

मांसरसपयोदधिस्नेहधान्याम्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात् । (५।२)

पार्श्वच्छिद्रेण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसंधाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुण्डाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत् ॥ (५।३)

सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् । (६।१)

हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम् । (६।२)

सुखा सर्वाङ्गगा ह्य् एषा न च क्लिश्नाति मानवम् ॥ (६।३)

व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः । (७।१)

स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका ॥ (७।२)

पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः । (८।१)

काष्ठैर् दग्ध्वा तथाभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः ॥ (८।२)

पत्रभङ्गैर् अवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः । (९।१)

पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम् ॥ (९।२)

पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्याम् उपविष्टस्यान्तश्चतुर्द्वारे ऽङ्गारानुपसंधाय तं स्वेदयेत् ॥ (१०।१)

कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जे ऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेत् एवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत् ॥ (११।१)

उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैर् अम्लपिष्टैर् लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् । (१२।१)

एवं काकोल्यादिभिर् एलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीसर्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर् वेशवारैः साल्वणैर् वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत् ॥ (१२।२)

द्रवस्वेदस्तु वातहरद्रव्यक्वाथपूर्णे कोष्णकटाहे द्रोण्यां वावगाह्य स्वेदयेत् एवं पयोमांसरसयूषतैलधान्याम्लघृतवसामूत्रेष्ववगाहेत एतैर् एव सुखोष्णैः कषायैश्च परिषिञ्चेदिति ॥ (१३।१)

तत्र तापोष्मस्वेदौ विशेषतः श्लेष्मघ्नौ उपनाहस्वेदो वातघ्नो ऽन्यतरस्मिन् पित्तसंसृष्टे द्रवस्वेद इति ॥ (१४।१)

कफमेदोऽन्विते वायौ निवातातपगुरुप्रावरणनियुद्धाध्वव्यायामभारहरणामर्षैः स्वेदमुत्पादयेदिति ॥ (१५।१)

भवन्ति चात्र । (१६।१)

चतुर्विधो यो ऽभिहितो द्विधा स्वेदः प्रयुज्यते । (१६।२)

सर्वस्मिन्नेव देहे तु देहस्यावयवे तथा ॥ (१६।३)

येषां नस्यं विधातव्यं बस्तिश्चैव हि देहिनाम् । (१७।१)

शोधनीयाश्च ये केचित् पूर्वं स्वेद्यास्तु ते मताः ॥ (१७।२)

पश्चात् स्वेद्या हृते शल्ये मूढगर्भानुपद्रवा । (१८।१)

सम्यक् प्रजाता काले या पश्चात् स्वेद्या विजानता ॥ (१८।२)

स्वेद्यः पूर्वं च पश्चाच्च भगंदर्यर्शसस्तथा । (१९।१)

अश्मर्या चातुरो जन्तुः शेषाञ्छास्त्रे प्रचक्ष्महे ॥ (१९।२)

नानभ्यक्ते नापि चास्निग्धदेहे स्वेदो योज्यः स्वेदविद्भिः कथंचित् । (२०।१)

दृष्टं लोके काष्ठमस्निग्धमाशु गच्छेद्भङ्गं स्वेदयोगैर् गृहीतम् ॥ (२०।२)

स्नेहक्लिन्ना धातुसंस्थाश्च दोषाः स्वस्थानस्था ये च मार्गेषु लीनाः । (२१।१)

सम्यक् स्वेदैर् योजितैस्ते द्रवत्वं प्राप्ताः कोष्ठं शोधनैर् यान्त्यशेषम् ॥ (२१।२)

अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् । (२२।१)

कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रां सतन्द्रां सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः ॥ (२२।२)

स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य । (२३।१)

सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव ॥ (२३।२)

स्विन्ने ऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः । (२४।१)

मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम् ॥ (२४।२)

पाण्डुर्मेही पित्तरक्ती क्षयार्तः क्षामो ऽजीर्णी चोदरार्तो विषार्तः । (२५।१)

तृट्छर्द्यार्तो गर्भिणी पीतमद्यो नैते स्वेद्या यश्च मर्त्यो ऽतिसारी । (२५।२)

स्वेदादेषां यान्ति देहा विनाशं नो साध्यत्वं यान्ति चैषां विकाराः ॥ (२५।३)

स्वेदैः साध्यो दुर्बलो ऽजीर्णभक्तः स्यातां चेद्द्वौ स्वेदनीयौ ततस्तौ । (२६।१)

एतेषां स्वेदसाध्या ये व्याधयस्तेषु बुद्धिमान् । (२६।२)

मृदून् स्वेदान् प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु ॥ (२६।३)

सर्वान् स्वेदान्निवाते च जीर्णान्नस्यावचारयेत् । (२७।१)

स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैर् आच्छाद्य चक्षुषी ॥ (२७।२)

स्विद्यमानस्य च मुहुर्हृदयं शीतलैः स्पृशेत् । (२८।१)

सम्यक्स्विन्नं विमृदितं स्नातमुष्णाम्बुभिः शनैः ॥ (२८।२)

स्वभ्यक्तं प्रावृताङ्गं च निवातशरणस्थितम् । (२९।१)

भोजयेदनभिष्यन्दि सर्वं चाचारमादिशेत् ॥ (२९।२)