आगन्तुअधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य लोहानाम् अपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोजनकरत्वाच् च शर एवाधिकृतः । (७।१)

āgantuadhikāro hi lohaveṇuvṛkṣatṛṇaśṛṅgāsthimayeṣu tatrāpi viśeṣato loheṣveva viśasanārthopapannatvāllohasya lohānām api durvāratvādaṇumukhatvāddūraprayojanakaratvāc ca śara evādhikṛtaḥ |

7.2७.२

स द्विविधः कर्णी श्लक्ष्णश् च प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याता व्यालमृगपक्षिवक्त्रसदृशाश् च ॥ (७।२)

sa dvividhaḥ karṇī ślakṣṇaś ca prāyeṇa vividhavṛkṣapatrapuṣpaphalatulyākṛtayo vyākhyātā vyālamṛgapakṣivaktrasadṛśāś ca ||

8.1८.१

Wअन्देरुन्ग् इम् क्￶र्पेर्सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेष ऊर्ध्वमधो ऽर्वाचीनस्तिर्यगृजुर् इति ॥ (८।१)

Wanderung im K￶rpersarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā pañcavidho gativiśeṣa ūrdhvamadho 'rvācīnastiryagṛjur iti ||

9.1९.१

एन्दे देर् Wअन्देरुन्ग्तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वा त्वगादिषु व्रणवस्तुष्ववतिष्ठन्ते धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु ॥ (९।१)

Ende der Wanderungtāni vegakṣayāt pratighātādvā tvagādiṣu vraṇavastuṣvavatiṣṭhante dhamanīsroto'sthivivarapeśīprabhṛtiṣu vā śarīrapradeśeṣu ||

10.1१०.१

तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानम् उपधारय । (१०।१)

tatra śalyalakṣaṇamucyamānam upadhāraya |

10.2१०.२

तत्तु द्विविधं सामान्यं वैशेषिकं च । (१०।२)

tattu dvividhaṃ sāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca |

10.3१०.३

व्रण मित् शल्यश्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्यो ऽयम् इति । (१०।३)

vraṇa mit śalyaśyāvaṃ piḍakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadunnataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ jānīyāt saśalyo 'yam iti |

10.4१०.४

सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् । (१०।४)

sāmānyametallakṣaṇamuktam |

10.5१०.५

स्य्म्प्तोमे नछ् क्￶र्पेर्तेइलेन्वैशेषिकं तु त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश् च मांसगते शोफाभिवृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च पेश्यन्तरस्थे ऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं सिरागते सिराध्मानम् सिराशूलं सिराशोफश् च स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश् च अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश् च अस्थिविवरगते ऽस्थिपूर्णतास्थितोदः संहर्षो बलवांश् च सन्धिगते ऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात् मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते । (१०।५)

symptome nach K￶rperteilenvaiśeṣikaṃ tu tvaggate vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaś ca māṃsagate śophābhivṛddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣapākau ca peśyantarasthe 'pyetadeva coṣaśophavarjaṃ sirāgate sirādhmānam sirāśūlaṃ sirāśophaś ca snāyugate snāyujālotkṣepaṇaṃ saṃrambhaścogrā ruk ca srotogate srotasāṃ svakarmaguṇahāniḥ dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchatyaṅgamardaḥ pipāsā hṛllāsaś ca asthigate vividhavedanāprādurbhāvaḥ śophaś ca asthivivaragate 'sthipūrṇatāsthitodaḥ saṃharṣo balavāṃś ca sandhigate 'sthivacceṣṭoparamaśca koṣṭhagata āṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanaṃ ca vraṇamukhāt marmagate marmaviddhavacceṣṭate |

10.6१०.६

सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति ॥ (१०।६)

sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyaspaṣṭāni bhavanti ||

11.1११.१

महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसंनिविष्टानि रोहन्ति विशेषतः कण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषु दोषप्रकोपव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते ॥ (११।१)

mahāntyalpāni vā śuddhadehānāmanulomasaṃniviṣṭāni rohanti viśeṣataḥ kaṇṭhasrotaḥsirātvakpeśyasthivivareṣu doṣaprakopavyāyāmābhighātājīrṇebhyaḥ pracalitāni punarbādhante ||

12.1१२.१

औड़्ड़िन्देन् वोन् वेर्बोर्गेनेन् शल्यस्तत्र त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर् वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाशु विसरति घृतम् उपशुष्यति वा लेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात् मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैर् अविरुद्धैर् आतुरम् उपपादयेत् कर्शितस्य तु शिथिलीभूतम् अनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात् कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितम् एवम् एव परीक्षेत सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमे ऽध्वनि यायाद्यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं जानीयात् अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशम् उपाचरेद्यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं जानीयात् सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर् भृशम् उपाचरेत् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् मर्मप्रनष्टे त्व् अनन्यभावान् मर्मणाम् उक्तं परीक्षणं भवति ॥ (१२।१)

Auffinden von verborgenen śalyastatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavagodhūmagomayamṛditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt styānaghṛtamṛccandanakalkair vā pradigdhāyāṃ śalyoṣmaṇāśu visarati ghṛtam upaśuṣyati vā lepo yatra tatra śalyaṃ vijānīyāt māṃsapranaṣṭe snehasvedādibhiḥ kriyāviśeṣair aviruddhair āturam upapādayet karśitasya tu śithilībhūtam anavabaddhaṃ kṣubhyamāṇaṃ yatra saṃrambhaṃ vedanāṃ vā janayati tatra śalyaṃ vijānīyāt koṣṭhāsthisandhipeśīvivareṣvavasthitam evam eva parīkṣeta sirādhamanīsrotaḥsnāyupranaṣṭe khaṇḍacakrasaṃyukte yāne vyādhitamāropyāśu viṣame 'dhvani yāyādyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt asthipranaṣṭe snehasvedopapannānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśam upācaredyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt sandhipranaṣṭe snehasvedopapannān sandhīn prasaraṇākuñcanabandhanapīḍanair bhṛśam upācaret yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyāt marmapranaṣṭe tv ananyabhāvān marmaṇām uktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati ||

13.1१३.१

अल्ल्गेमेइने मेर्क्मले ड़्र् शल्यसामान्यलक्षणम् अपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वतद्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयाननियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्रतरणप्लवनव्यायामैर् जृम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर् वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर् वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं जानीयात् ॥ (१३।१)

allgemeine merkmale fr śalyasāmānyalakṣaṇam api ca hastiskandhāśvapṛṣṭhaparvatadrumārohaṇadhanurvyāyāmadrutayānaniyuddhādhvagamanalaṅghanaprataraṇaplavanavyāyāmair jṛmbhodgārakāsakṣavathuṣṭhīvanahasanaprāṇāyāmair vātamūtrapurīṣaśukrotsargair vā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt ||

14.1१४.१

भवन्ति चात्र । (१४।१)

bhavanti cātra |

14.2१४.२

wएइतेरे अल्ल्गेम्। स्य्म्प्तोमेयस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुतापि च । (१४।२)

weitere allgem. symptomeyasmiṃstodādayo deśe suptatā gurutāpi ca |

14.3१४.३

घट्टते बहुशो यत्र शूयते तुद्यते ऽपि च ॥ (१४।३)

ghaṭṭate bahuśo yatra śūyate tudyate 'pi ca ||

15.1१५.१

आतुरश् चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति । (१५।१)

āturaś cāpi yaṃ deśamabhīkṣṇaṃ parirakṣati |

15.2१५.२

संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ॥ (१५।२)

saṃvāhyamāno bahuśastatra śalyaṃ vinirdiśet ||

16.1१६.१

अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्रवम् । (१६।१)

alpābādhamaśūnaṃ ca nīrujaṃ nirupadravam |

16.2१६.२

प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टम् अनुन्नतम् ॥ (१६।२)

prasannaṃ mṛduparyantaṃ nirāghaṭṭam anunnatam ||

17.1१७.१

एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः । (१७।१)

eṣaṇyā sarvato dṛṣṭvā yathāmārgaṃ cikitsakaḥ |

17.2१७.२

प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत् ॥ (१७।२)

prasārākuñcanānnūnaṃ niḥśalyamiti nirdiśet ||

18.1१८.१

अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश् च शीर्यते । (१८।१)

asthyātmakaṃ bhajyate tu śalyamantaś ca śīryate |

18.2१८.२

वेर्हल्तेन् वेर्स्छ्। मतेरिअलिएन् इम् क्￶र्पेर् (ल्￶सेन् सिछ् तेइल्wएइसे सेल्ब्स्त् औड़्)प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः ॥ (१८।२)

verhalten versch. materialien im K￶rper (l￶sen sich teilweise selbst auf)prāyo nirbhujyate śārṅgamāyasaṃ ceti niścayaḥ ||

19.1१९.१

वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि । (१९।१)

vārkṣavaiṇavatārṇāni nirhriyante tu no yadi |

19.2१९.२

पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम् ॥ (१९।२)

pacanti raktaṃ māṃsaṃ ca kṣiprametāni dehinām ||

20.1२०.१

कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपुसीसकम् । (२०।१)

kānakaṃ rājataṃ tāmraṃ raitikaṃ trapusīsakam |

20.2२०.२

चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात् ॥ (२०।२)

cirasthānādvilīyante pittatejaḥpratāpanāt ||

21.1२१.१

स्वभावशीता मृदवो ये चान्ये ऽपीदृशा मताः । (२१।१)

svabhāvaśītā mṛdavo ye cānye 'pīdṛśā matāḥ |

21.2२१.२

द्रवीभूताः शरीरे ऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुभिः ॥ (२१।२)

dravībhūtāḥ śarīre 'sminnekatvaṃ yānti dhātubhiḥ ||

22.1२२.१

विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारूपलानि तु । (२२।१)

viṣāṇadantakeśāsthiveṇudārūpalāni tu |

22.2२२.२

शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च ॥ (२२।२)

śalyāni na viśīryante śarīre mṛnmayāni ca ||

23.1२३.१

द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु । (२३।१)

dvividhaṃ pañcagatimattvagādivraṇavastuṣu |

23.2२३.२

विश्लिष्टं वेत्ति यः शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति ॥ (२३।२)

viśliṣṭaṃ vetti yaḥ śalyaṃ sa rājñaḥ kartumarhati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.