अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

एन्स्तेहुन्ग् वोन् विसर्पत्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणम् इहास्थितम् आत्मलिङ्गम् । (३।१)

एत्य्मोलोगिए वोन् ~कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतम् आशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः ॥ (३।२)

वात~वातात्मको ऽसितमृदुः परुषो ऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः । (४।१)

गण्डैर् यदा तु विषमैर् अतिदूषितत्वाद् युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः ॥ (४।२)

पित्त~पित्तात्मको द्रुतगतिर् ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः । (५।१)

दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत् ॥ (५।२)

कफ~श्लेष्मात्मकः सरति मन्दम् अशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुर् अल्परुग् उग्रकण्डुः । (६।१)

संनिपात~सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजो ऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात् ॥ (६।२)

~ दुर्छ् वेर्लेत्ज़ुन्ग्सद्यःक्षतव्रणम् उपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् । (७।१)

श्यावं सलोहितम् अतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैर् असितैश्च कीर्णम् ॥ (७।२)

हेइलुन्ग्स्छन्चेन्सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश् च न सिद्धिमेति । (८।१)

पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः ॥ (८।२)

एन्त्स्तेहुन्ग् एइनेर् नाडीशोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयम् असाधुवृत्तः । (९।१)

अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः ॥ (९।२)

तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश् च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी । (१०।१)

दोषैस्त्रिभिर् भवति सा पृथगेकशश्च संमूर्छितैरपि च शल्यनिमित्ततो ऽन्या ॥ (१०।२)

वात~तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् । (११।१)

पित्त~तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकम् उष्णमहःसु पित्तात् ॥ (११।२)

कफ~ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः । (१२।१)

संनिपात~दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात् ॥ (१२।२)

दाहज्वरश्वसनमूर्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि । (१३।१)

तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद् घोराम् असुक्षयकरीम् इव कालरात्रिम् ॥ (१३।२)

~ दुर्छ् शल्यनष्टं कथंचिद् अनुमार्गम् उदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति । (१४।१)

सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम् ॥ (१४।२)

उर्सछेन् ड़्र् क्रन्खेइतेन् देर् ब्रुस्त्यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः सम्भवन्ति हि । (१५।१)

तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैर् एव हेतुभिः ॥ (१५।२)

धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः । (१६।१)

दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ॥ (१६।२)

तासाम् एव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः । (१७।१)

स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ॥ (१७।२)

त्रन्स्ड़ोर्मतिओन् रस -> शुक्र।स्तन्यरसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः । (१८।१)

कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते ॥ (१८।२)

विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते । (१९।१)

सर्वदेहाश्रितत्वाच् च शुक्रलक्षणम् उच्यते ॥ (१९।२)

एजकुलतिओन् दुर्छ् सेx। एर्रेगुन्ग्तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणाद् अपि । (२०।१)

शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते ॥ (२०।२)

सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते । (२१।१)

मिल्छ्प्रोदुक्तिओन् दुर्छ् कोन्तक्त् मित् किन्देर्नाहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यम् अपि स्त्रियाः ॥ (२१।२)

तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणाद् अपि । (२२।१)

ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् सम्प्रवर्तते ॥ (२२।२)

स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते । (२३।१)

मिल्छ् वेर्दोर्बेन् दुर्छ् वाततत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवते ऽम्भसि ॥ (२३।२)

~ पित्तपित्तादम्लं सकटुकं राज्यो ऽम्भसि च पीतिकाः । (२४।१)

~ कफकफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति । (२४।२)

~ संनिपातसर्वैर् दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति ॥ (२४।३)

गुते मिल्छ्यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् । (२५।१)

मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत् ॥ (२५।२)

सक्षीरौ वाप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः । (२६।१)

रक्तं मांसं च संदूष्य स्तनरोगाय कल्पते ॥ (२६।२)

स्य्म्प्तोमे स्तनरोग = विद्रधिपञ्चानाम् अपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्रधिम् । (२७।१)

लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ॥ (२७।२)