अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमो ऽभवद्यः । (३।१)

ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ॥ (३।२)

पृथक् समस्तैर् अपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव । (४।१)

आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ॥ (४।२)

सुदुर्बलाग्नेर् अहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा । (५।१)

स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर् वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ॥ (५।२)

गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः । (६।१)

कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टो ऽनिलवेगनुन्नः ॥ (६।२)

त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति । (७।१)

तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ॥ (७।२)

जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः । (८।१)

संगृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ॥ (८।२)

सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् । (९।१)

यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ॥ (९।२)

पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि । (१०।१)

यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ॥ (१०।२)

स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि । (११।१)

स्त्रियो ऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर् युक्तमसाधुवृत्ताः ॥ (११।२)

यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा । (१२।१)

तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ॥ (१२।२)

तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च । (१३।१)

स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ॥ (१३।२)

प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध । (१४।१)

विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ॥ (१४।२)

प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः । (१५।१)

वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरो ऽत्र ॥ (१५।२)

मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैर् उपद्रुतः क्षीणबलो ऽतिपाण्डुः । (१६।१)

सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ॥ (१६।२)

यस्यान्त्रमन्नैर् उपलेपिभिर् वा वालाश्मभिर् वा सहितैः पृथग्वा । (१७।१)

संचीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्याम् इव संकरो हि ॥ (१७।२)

निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्राद् अपि चाल्पमल्पम् । (१८।१)

हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तच्चोदरं विट्समगन्धिकं च ॥ (१८।२)

प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः ततः परिस्राव्युदरं निबोध । (१९।१)

शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ॥ (१९।२)

तस्मात् स्रुतो ऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः । (२०।१)

नाभेर् अधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते ऽतीव विदह्यते च ॥ (२०।२)

एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं दकोदरं कीर्तयतो निबोध । (२१।१)

यः स्नेहपीतो ऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तो ऽप्यथवा निरूढः ॥ (२१।२)

पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि । (२२।१)

स्नेहोपलिप्तेष्वथवापि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ॥ (२२।२)

स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च । (२३।१)

यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ॥ (२३।२)

आध्मानं गमने ऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता । (२४।१)

शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः । (२४।२)

दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ॥ (२४।३)

अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु । (२५।१)

सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ॥ (२५।२)