अथातो नासागतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

अपीनसः पूतिनस्यं नासापाकस्तथैव च । (३।१)

तथा शोणितपित्तं च पूयशोणितम् एव च ॥ (३।२)

क्षवथुर् भ्रंशथुर् दीप्तो नासानाहः परिस्रवः । (४।१)

नासाशोषेण सहिता दशैकाश्चेरिता गदाः ॥ (४।२)

चत्वार्यर्शांसि चत्वारः शोफाः सप्तार्बुदानि च । (५।१)

प्रतिश्यायाश्च ये पञ्च वक्ष्यन्ते सचिकित्सिताः । (५।२)

एकत्रिंशन्मितास्ते तु नासारोगाः प्रकीर्तिताः ॥ (५।३)

आनह्यते यस्य विधूप्यते च प्रक्लिद्यते शुष्यति चापि नासा । (६।१)

न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्तमपीनसेन ॥ (६।२)

तं चानिलश्लेष्मभवं विकारं ब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम् । (७।१)

दोषैर् विदग्धैर् गलतालुमूले संवासितो यस्य समीरणस्तु ॥ (७।२)

निरेति पूतिर्मुखनासिकाभ्यां तं पूतिनासं प्रवदन्ति रोगम् । (८।१)

घ्राणाश्रितं पित्तमरूंषि कुर्याद्यस्मिन् विकारे बलवांश्च पाकः ॥ (८।२)

तं नासिकापाकमिति व्यवस्येद्विक्लेदकोथावपि यत्र दृष्टौ । (९।१)

चतुर्विधं द्विप्रभवं वक्ष्यामि भूयः खलु रक्तपित्तम् ॥ (९।२)

दोषैर् विदग्धैरथवापि जन्तोर् ललाटदेशे ऽभिहतस्य तैस्तु । (१०।१)

नासा स्रवेत् पूयमसृग्विमिश्रं तं पूयरक्तं प्रवदन्ति रोगम् ॥ (१०।२)

घ्राणाश्रिते मर्मणि सम्प्रदुष्टे यस्यानिलो नासिकया निरेति ॥ (११।१)

कफानुयातो बहुशः सशब्दस्तं रोगमाहुः क्षवथुं विधिज्ञाः । (१२।१)

तीक्ष्णोपयोगादतिजिघ्रतो वा भावान् कटूनर्कनिरीक्षणाद्वा ॥ (१२।२)

सूत्रादिभिर् वा तरुणास्थिमर्मण्युद्घाटिते ऽन्यः क्षवथुर्निरेति । (१३।१)

प्रभ्रश्यते नासिकयैव यश्च सान्द्रो विदग्धो लवणः कफस्तु ॥ (१३।२)

प्राक् संचितो मूर्धनि पित्ततप्तस्तं भ्रंशथुं व्याधिमुदाहरन्ति । (१४।१)

घ्राणे भृशं दाहसमन्विते तु विनिःसरेद्धूम इवेह वायुः ॥ (१४।२)

नासा प्रदीप्तेव च यस्य जन्तोर् व्याधिं तु तं दीप्तमुदाहरन्ति । (१५।१)

कफावृतो वायुरुदानसंज्ञो यदा स्वमार्गे विगुणः स्थितः स्यात् ॥ (१५।२)

घ्राणं वृणोतीव तदा स रोगो नासाप्रतीनाह इति प्रदिष्टः । (१६।१)

अजस्रमच्छं सलिलप्रकाशं यस्याविवर्णं स्रवतीह नासा ॥ (१६।२)

रात्रौ विशेषेण हि तं विकारं नासापरिस्रावमिति व्यवस्येत् । (१७।१)

घ्राणाश्रिते श्लेष्मणि मारुतेन पित्तेन गाढं परिशोषिते च ॥ (१७।२)

समुच्छ्वसित्यूर्ध्वमधश्च कृच्छ्राद्यस्तस्य नासापरिशोष उक्तः । (१८।१)

दोषैस्त्रिभिस्तैः पृथगेकशश्च ब्रूयात्तथार्शांसि तथैव शोफान् ॥ (१८।२)

शालाक्यसिद्धान्तमवेक्ष्य चापि सर्वात्मकं सप्तममर्बुदं तु । (१९।१)

रोगः प्रतिश्याय इहोपदिष्टः स वक्ष्यते पञ्चविधः पुरस्तात् ॥ (१९।२)

नासास्रोतोगता रोगास्त्रिंशदेकश्च कीर्तिताः । (२०।१)

स्रोतःपथे यद्विपुलं कोशवच्चार्बुदं भवेत् ॥ (२०।२)

शोफास्तु शोफविज्ञाना नासास्रोतोव्यवस्थिताः । (२१।१)

निदाने ऽर्शांसि निर्दिष्टान्येवं तानि विभावयेत् ॥ (२१।२)