अथातश्छर्दिप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

अतिद्रवैर् अतिस्निग्धैर् अहृद्यैर् लवणैरति । (३।१)

अकाले चातिमात्रैश्च तथासात्म्यैश्च भोजनैः ॥ (३।२)

श्रमात् क्षयात्तथोद्वेगादजीर्णात् कृमिदोषतः । (४।१)

नार्याश्चापन्नसत्त्वायास् तथातिद्रुतम् अश्नतः ॥ (४।२)

अत्यन्तामपरीतस्य छर्देर्वै संभवो ध्रुवम् । (५।१)

बीभत्सैर् हेतुभिश्चान्यैर् द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् ॥ (५।२)

छादयन्नाननं वेगैरर्दयन्नङ्गभञ्जनैः । (६।१)

निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्राद्विनिश्चरन् ॥ (६।२)

दोषानुदीरयन् वृद्धानुदानो व्यानसङ्गतः । (७।१)

ऊर्ध्वमागच्छति भृशं विरुद्धाहारसेवनात् ॥ (७।२)

प्रसेको हृदयोत्क्लेशो भक्तस्यानभिनन्दनम् । (८।१)

पूर्वरूपं मतं छर्द्या यथास्वं च विभावयेत् ॥ (८।२)

प्रच्छर्दयेत् फेनिलमल्पमल्पं शूलार्दितो ऽभ्यर्दितपार्श्वपृष्ठः । (९।१)

श्रान्तः सघोषं बहुशः कषायं जीर्णे ऽधिकं सानिलजा वमिस्तु ॥ (९।२)

यो ऽम्लं भृशं वा कटुतिक्तवक्त्रः पीतं सरक्तं हरितं वमेद्वा । (१०।१)

सदाहचोषज्वरवक्त्रशोषो मूर्च्छान्वितः पित्तनिमित्तजा सा ॥ (१०।२)

यो हृष्टरोमा मधुरं प्रभूतं शुक्लं हिमं सान्द्रकफानुविद्धम् । (११।१)

अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तो वमेद्वमी सा कफकोपजा स्यात् ॥ (११।२)

सर्वाणि रूपाणि भवन्ति यस्यां सा सर्वदोषप्रभवा मता तु । (१२।१)

बीभत्सजा दौहृदजामजा च सात्म्यप्रकोपात् कृमिजा च या हि । (१२।२)

सा पञ्चमी तां च विभावयेत्तु दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ॥ (१२।३)

शूलहृल्लासबहुला कृमिजा च विशेषतः । (१३।१)

कृमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ॥ (१३।२)

क्षीणस्योपद्रवैर् युक्तां सासृक्पूयां सचन्द्रिकाम् । (१४।१)

छर्दिं प्रसक्तां कुशलो नारभेत चिकित्सितुम् ॥ (१४।२)

आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वास्तस्माद्धितं लङ्घनम् एव तासु ॥ (१५।१)

वमीषु बहुदोषासु छर्दनं हितम् उच्यते । (१६।१)

विरेचनं वा कुर्वीत यथादोषोच्छ्रयं भिषक् ॥ (१६।२)

संसर्गश्चानुपूर्वेण यथास्वं भेषजायुतः । (१७।१)

लघूनि परिशुष्काणि सात्म्यान्यन्नानि चाचरेत् ॥ (१७।२)

यथास्वं च कषायाणि ज्वरघ्नानि प्रयोजयेत् । (१८।१)

हन्यात् क्षीरघृतं पीतं छर्दिं पवनसंभवाम् ॥ (१८।२)

ससैन्धवं पिबेत् सर्पिर्वातच्छर्दिनिवारणम् । (१९।१)

मुद्गामलकयूषो वा ससर्पिष्कः ससैन्धवः । (१९।२)

यवागूं मधुमिश्रां वा पञ्चमूलीकृतां पिबेत् ॥ (१९।३)

पिबेद्वा व्यक्तसिन्धूत्थं फलाम्लं वैष्किरं रसम् । (२०।१)

सुखोष्णलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम् ॥ (२०।२)

पित्तोपशमनीयानि पाक्यानि शिशिराणि च । (२१।१)

कषायाण्युपयुक्तानि घ्नन्ति पित्तकृतां वमीम् ॥ (२१।२)

शोधनं मधुरैश्चात्र द्राक्षारससमायुतैः । (२२।१)

बलवत्यां प्रशंसन्ति सर्पिस्तैल्वकम् एव च ॥ (२२।२)

आरग्वधादिनिर्यूहं दशाङ्गयोगम् एव वा । (२३।१)

पाययेताथ सक्षौद्रं कफजायां चिकित्सकः ॥ (२३।२)

कृतं गुडूच्या विधिवत् कषायं हिमसंज्ञितम् । (२४।१)

तिसृष्वपि भवेत् पथ्यं माक्षिकेण समन्वितम् ॥ (२४।२)

बीभत्सजां हृद्यतमैर् दौहृदीं काङ्क्षितैः फलैः । (२५।१)

लङ्घनैर् वमनैश्चामां सात्म्यैः सात्म्यप्रकोपजाम् ॥ (२५।२)

कृमिहृद्रोगवच्चापि कृमिजां साधयेद्वमीम् । (२६।१)

वितरेच्च यथादोषं शस्तं विधिमनन्तरम् ॥ (२६।२)

दधित्थरससंसक्तां पिप्पलीं माक्षिकान्विताम् । (२७।१)

मुहुर्मुहुर्नरो लीढ्वा छर्दिभ्यः प्रविमुच्यते ॥ (२७।२)

समाक्षिका मधुरसा पीता वा तण्डुलाम्बुना । (२८।१)

तर्पणं वा मधुयुतं तिसृणाम् अपि भेषजम् ॥ (२८।२)

स्वयंगुप्तां सयष्ट्याह्वां तण्डुलाम्बुमधुद्रवाम् । (२९।१)

पिबेद्यवागूमथवा सिद्धां पत्रैः करञ्जजैः ॥ (२९।२)

युक्ताम्ललवणाः पिष्टाः कुस्तुम्बुर्यो ऽथवा हिताः । (३०।१)

तण्डुलाम्बुयुतं खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा ॥ (३०।२)

सिताचन्दनमध्वाक्तं लिह्याद्वा मक्षिकाशकृत् । (३१।१)

पिबेत् पयो ऽग्नितप्तं च निर्वाप्य गृहगोधिकाम् ॥ (३१।२)

सर्पिः क्षौद्रयुतान् वापि लाजशक्तून् पिबेत्तथा । (३२।१)

सर्पिः क्षौद्रसितोपेतां मागधीं वा लिहेत्तथा ॥ (३२।२)

धात्रीरसे चन्दनं वा घृष्टं मुद्गदलाम्बुना । (३३।१)

कोलामलकमज्जानं लिह्याद्वा त्रिसुगन्धिकम् ॥ (३३।२)

सक्षौद्रां शालिलाजानां यवागूं वा पिबेन्नरः । (३४।१)

घ्रेयाण्युपहरेच्चापि मनोघ्राणसुखानि च ॥ (३४।२)

जाङ्गलानि च मांसानि शुभानि पानकानि च । (३५।१)

भोजनानि विचित्राणि कुर्यात्सर्वास्वतन्द्रितः ॥ (३५।२)