सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 38

158 of 186 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो योनिव्यापत्प्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto yonivyāpatpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

प्रवृद्धलिङ्गं पुरुषं यात्यर्थम् उपसेवते । (३।१)

pravṛddhaliṅgaṃ puruṣaṃ yātyartham upasevate |

3.2३.२

रूक्षदुर्बलबाला या तस्या वायुः प्रकुप्यति ॥ (३।२)

rūkṣadurbalabālā yā tasyā vāyuḥ prakupyati ||

4.1४.१

स दुष्टो योनिमासाद्य योनिरोगाय कल्पते । (४।१)

sa duṣṭo yonimāsādya yonirogāya kalpate |

4.2४.२

त्रयाणाम् अपि दोषाणां यथास्वं लक्षणेन तु ॥ (४।२)

trayāṇām api doṣāṇāṃ yathāsvaṃ lakṣaṇena tu ||

5.1५.१

विंशतिर्व्यापदो योनेर्निर्दिष्टा रोगसंग्रहे । (५।१)

viṃśatirvyāpado yonernirdiṣṭā rogasaṃgrahe |

5.2५.२

मिथ्याचारेण याः स्त्रीणां प्रदुष्टेनार्तवेन च ॥ (५।२)

mithyācāreṇa yāḥ strīṇāṃ praduṣṭenārtavena ca ||

6.1६.१

जायन्ते बीजदोषाच्च दैवाच्च शृणु ताः पृथक् । (६।१)

jāyante bījadoṣācca daivācca śṛṇu tāḥ pṛthak |

6.2६.२

उदावर्ता तथा वन्ध्या विप्लुता च परिप्लुता ॥ (६।२)

udāvartā tathā vandhyā viplutā ca pariplutā ||

7.1७.१

वातला चेति वातोत्थाः पित्तोत्था रुधिरक्षरा । (७।१)

vātalā ceti vātotthāḥ pittotthā rudhirakṣarā |

7.2७.२

वामिनी स्रंसिनी चापि पुत्रघ्नी पित्तला च या ॥ (७।२)

vāminī sraṃsinī cāpi putraghnī pittalā ca yā ||

8.1८.१

अत्यानन्दा च या योनिः कर्णिनी चरणाद्वयम् । (८।१)

atyānandā ca yā yoniḥ karṇinī caraṇādvayam |

8.2८.२

श्लेष्मला च कफाज्ज्ञेया षण्डाख्या फलिनी तथा ॥ (८।२)

śleṣmalā ca kaphājjñeyā ṣaṇḍākhyā phalinī tathā ||

9.1९.१

महती सूचिवक्त्रा च सर्वजेति त्रिदोषजा । (९।१)

mahatī sūcivaktrā ca sarvajeti tridoṣajā |

9.2९.२

सफेनिलमुदावर्ता रजः कृच्छ्रेण मुञ्चति ॥ (९।२)

saphenilamudāvartā rajaḥ kṛcchreṇa muñcati ||

10.1१०.१

वन्ध्यां नष्टार्तवां विद्याद्विप्लुतां नित्यवेदनाम् । (१०।१)

vandhyāṃ naṣṭārtavāṃ vidyādviplutāṃ nityavedanām |

10.2१०.२

परिप्लुतायां भवति ग्राम्यधर्मे रुजा भृशम् ॥ (१०।२)

pariplutāyāṃ bhavati grāmyadharme rujā bhṛśam ||

11.1११.१

वातला कर्कशा स्तब्धा शूलनिस्तोदपीडिता । (११।१)

vātalā karkaśā stabdhā śūlanistodapīḍitā |

11.2११.२

चतसृष्वपि चाद्यासु भवन्त्यनिलवेदनाः ॥ (११।२)

catasṛṣvapi cādyāsu bhavantyanilavedanāḥ ||

12.1१२.१

सदाहं प्रक्षरत्यस्रं यस्यां सा लोहितक्षरा । (१२।१)

sadāhaṃ prakṣaratyasraṃ yasyāṃ sā lohitakṣarā |

12.2१२.२

सवातमुद्गिरेद्बीजं वामिनी रजसा युतम् ॥ (१२।२)

savātamudgiredbījaṃ vāminī rajasā yutam ||

13.1१३.१

प्रस्रंसिनी स्यन्दते तु क्षोभिता दुःप्रसूश्च या । (१३।१)

prasraṃsinī syandate tu kṣobhitā duḥprasūśca yā |

13.2१३.२

स्थितं स्थितं हन्ति गर्भं पुत्रघ्नी रक्तसंस्रवात् ॥ (१३।२)

sthitaṃ sthitaṃ hanti garbhaṃ putraghnī raktasaṃsravāt ||

14.1१४.१

अत्यर्थं पित्तला योनिर्दाहपाकज्वरान्विता । (१४।१)

atyarthaṃ pittalā yonirdāhapākajvarānvitā |

14.2१४.२

चतसृष्वपि चाद्यासु पित्तलिङ्गोच्छ्रयो भवेत् ॥ (१४।२)

catasṛṣvapi cādyāsu pittaliṅgocchrayo bhavet ||

15.1१५.१

अत्यानन्दा न संतोषं ग्राम्यधर्मेण गच्छति । (१५।१)

atyānandā na saṃtoṣaṃ grāmyadharmeṇa gacchati |

15.2१५.२

कर्णिन्यां कर्णिका योनौ श्लेष्मासृग्भ्यां प्रजायते ॥ (१५।२)

karṇinyāṃ karṇikā yonau śleṣmāsṛgbhyāṃ prajāyate ||

16.1१६.१

मैथुने ऽचरणा पूर्वं पुरुषादतिरिच्यते । (१६।१)

maithune 'caraṇā pūrvaṃ puruṣādatiricyate |

16.2१६.२

बहुशश्चातिचरणादन्या बीजं न विन्दति ॥ (१६।२)

bahuśaścāticaraṇādanyā bījaṃ na vindati ||

17.1१७.१

श्लेष्मला पिच्छिला योनिः कण्डूयुक्तातिशीतला । (१७।१)

śleṣmalā picchilā yoniḥ kaṇḍūyuktātiśītalā |

17.2१७.२

चतसृष्वपि चाद्यासु श्लेष्मलिङ्गोच्छ्रितिर्भवेत् ॥ (१७।२)

catasṛṣvapi cādyāsu śleṣmaliṅgocchritirbhavet ||

18.1१८.१

अनार्तवस्तना षण्डी खरस्पर्शा च मैथुने । (१८।१)

anārtavastanā ṣaṇḍī kharasparśā ca maithune |

18.2१८.२

अतिकायगृहीतायास्तरुण्याः फलिनी भवेत् ॥ (१८।२)

atikāyagṛhītāyāstaruṇyāḥ phalinī bhavet ||

19.1१९.१

विवृतातिमहायोनिः सूचीवक्त्रातिसंवृता । (१९।१)

vivṛtātimahāyoniḥ sūcīvaktrātisaṃvṛtā |

19.2१९.२

सर्वलिङ्गसमुत्थाना सर्वदोषप्रकोपजा ॥ (१९।२)

sarvaliṅgasamutthānā sarvadoṣaprakopajā ||

20.1२०.१

चतसृष्वपि चाद्यासु सर्वलिङ्गोच्छ्रितिर्भवेत् । (२०।१)

catasṛṣvapi cādyāsu sarvaliṅgocchritirbhavet |

20.2२०.२

पञ्चासाध्या भवन्तीमा योनयः सर्वदोषजाः ॥ (२०।२)

pañcāsādhyā bhavantīmā yonayaḥ sarvadoṣajāḥ ||

21.1२१.१

प्रतिदोषं तु साध्यासु स्नेहादिक्रम इष्यते । (२१।१)

pratidoṣaṃ tu sādhyāsu snehādikrama iṣyate |

21.2२१.२

दद्यादुत्तरबस्तींश्च विशेषेण यथोदितान् ॥ (२१।२)

dadyāduttarabastīṃśca viśeṣeṇa yathoditān ||

22.1२२.१

कर्कशां शीतलां स्तब्धामल्पस्पर्शां च मैथुने । (२२।१)

karkaśāṃ śītalāṃ stabdhāmalpasparśāṃ ca maithune |

22.2२२.२

कुम्भीस्वेदैरुपचरेत् सानूपौदकसंयुतैः ॥ (२२।२)

kumbhīsvedairupacaret sānūpaudakasaṃyutaiḥ ||

23.1२३.१

मधुरौषधसंयुक्तान् वेसवारांश्च योनिषु । (२३।१)

madhurauṣadhasaṃyuktān vesavārāṃśca yoniṣu |

23.2२३.२

निक्षिपेद्धारयेच्चापि पिचुतैलमतन्द्रितः ॥ (२३।२)

nikṣipeddhārayeccāpi picutailamatandritaḥ ||

24.1२४.१

धावनानि च पथ्यानि कुर्वीतापूरणानि च । (२४।१)

dhāvanāni ca pathyāni kurvītāpūraṇāni ca |

24.2२४.२

ओषचोषान्वितासूक्तं कुर्याच्छीतं विधिं भिषक् ॥ (२४।२)

oṣacoṣānvitāsūktaṃ kuryācchītaṃ vidhiṃ bhiṣak ||

25.1२५.१

दुर्गन्धां पिच्छिलां चापि चूर्णैः पञ्चकषायजैः । (२५।१)

durgandhāṃ picchilāṃ cāpi cūrṇaiḥ pañcakaṣāyajaiḥ |

25.2२५.२

पूरयेद्राजवृक्षादिकषायैश्चापि धावनम् ॥ (२५।२)

pūrayedrājavṛkṣādikaṣāyaiścāpi dhāvanam ||

26.1२६.१

योन्यां तु पूयस्राविण्यां शोधनद्रव्यसंभृतैः । (२६।१)

yonyāṃ tu pūyasrāviṇyāṃ śodhanadravyasaṃbhṛtaiḥ |

26.2२६.२

सगोमूत्रैः सलवणैः शोधनं हितमिष्यते ॥ (२६।२)

sagomūtraiḥ salavaṇaiḥ śodhanaṃ hitamiṣyate ||

27.1२७.१

बृहतीफलकल्कस्य द्विहरिद्रायुतस्य च । (२७।१)

bṛhatīphalakalkasya dviharidrāyutasya ca |

27.2२७.२

कण्डूमतीमल्पस्पर्शां पूरयेद्धूपयेत्तथा ॥ (२७।२)

kaṇḍūmatīmalpasparśāṃ pūrayeddhūpayettathā ||

28.1२८.१

वर्तिं प्रदद्यात् कर्णिन्यां शोधनद्रव्यसंभृताम् । (२८।१)

vartiṃ pradadyāt karṇinyāṃ śodhanadravyasaṃbhṛtām |

28.2२८.२

प्रस्रंसिनीं घृताभ्यक्तां क्षीरस्विन्नां प्रवेशयेत् ॥ (२८।२)

prasraṃsinīṃ ghṛtābhyaktāṃ kṣīrasvinnāṃ praveśayet ||

29.1२९.१

पिधाय वेसवारेण ततो बन्धं समाचरेत् । (२९।१)

pidhāya vesavāreṇa tato bandhaṃ samācaret |

29.2२९.२

प्रतिदोषं विदध्याच्च सुरारिष्टासवान् भिषक् ॥ (२९।२)

pratidoṣaṃ vidadhyācca surāriṣṭāsavān bhiṣak ||

30.1३०.१

प्रातः प्रातर्निषेवेत रसोनादुद्धृतं रसम् । (३०।१)

prātaḥ prātarniṣeveta rasonāduddhṛtaṃ rasam |

30.2३०.२

क्षीरमांसरसप्रायम् आहारं विदधीत च ॥ (३०।२)

kṣīramāṃsarasaprāyam āhāraṃ vidadhīta ca ||

31.1३१.१

शुक्रार्तवादयो दोषाः स्तनरोगाश्च कीर्तिताः । (३१।१)

śukrārtavādayo doṣāḥ stanarogāśca kīrtitāḥ |

31.2३१.२

क्लैब्यस्थानानि मूढस्य गर्भस्य विधिरेव च ॥ (३१।२)

klaibyasthānāni mūḍhasya garbhasya vidhireva ca ||

32.1३२.१

गर्भिणीप्रतिरोगेषु चिकित्सा चाप्युदाहृता । (३२।१)

garbhiṇīpratirogeṣu cikitsā cāpyudāhṛtā |

32.2३२.२

सर्वथा तां प्रयुञ्जीत योनिव्यापत्सु बुद्धिमान् । (३२।२)

sarvathā tāṃ prayuñjīta yonivyāpatsu buddhimān |

32.3३२.३

अपप्रजातारोगांश्च चिकित्सेदुत्तराद्भिषक् ॥ (३२।३)

apaprajātārogāṃśca cikitseduttarādbhiṣak ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit