अथातः कासप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

उक्ता ये हेतवो नॄणां रोगयोः श्वासहिक्कयोः । (३।१)

कासस्यापि च विज्ञेयास्त एवोत्पत्तिहेतवः ॥ (३।२)

धूमोपघाताद्रजसस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च । (४।१)

विमार्गगत्वाद् अपि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ॥ (४।२)

प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः संभिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः । (५।१)

निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषः कासः स विद्वद्भिरुदाहृतस्तु ॥ (५।२)

स वातपित्तप्रभवः कफाच्च क्षतात्तथान्यः क्षयजो ऽपरश्च । (६।१)

पञ्चप्रकारः कथितो भिषग्भिर् विवर्धितो यक्ष्मविकारकृत् स्यात् ॥ (६।२)

भविष्यतस्तस्य तु कण्ठकण्डूर्भोज्योपरोधो गलतालुलेपः । (७।१)

स्वशब्दवैषम्यमरोचको ऽग्निसादश्च लिङ्गानि भवन्त्यमूनि ॥ (७।२)

हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः । (८।१)

प्रसक्तम् अन्तःकफम् ईरणेन कासेत्तु शुष्कं स्वरभेदयुक्तः ॥ (८।२)

उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः । (९।१)

पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् स पाण्डुः परिदह्यमानः ॥ (९।२)

प्रलिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः । (१०।१)

अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तः कासेत ना सान्द्रकफं कफेन ॥ (१०।२)

वक्षो ऽतिमात्रं विहतं तु यस्य व्यायामभाराध्ययनाभिघातैः । (११।१)

विश्लिष्टवक्षाः स नरः सरक्तं ष्ठीवत्यभीक्ष्णं क्षतजं तमाहुः ॥ (११।२)

स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी । (१२।१)

शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् ॥ (१२।२)

ससर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति । (१३।१)

वृद्धत्वमासाद्य भवेत्तु यो वै याप्यं तमाहुर्भिषजस्तु कासम् ॥ (१३।२)

शृङ्गीवचाकट्फलकत्तृणाब्दधान्याभयाभार्ग्यमराह्वविश्वम् । (१४।१)

उष्णाम्बुना हिङ्गुयुतं तु पीत्वा बद्धास्यमप्याशु जहाति कासम् ॥ (१४।२)

फलत्रिकव्योषविडङ्गशृङ्गीरास्नावचापद्मकदेवकाष्ठैः । (१५।१)

लेहः समैः क्षौद्रसिताघृताक्तः कासं निहन्यादचिरादुदीर्णम् ॥ (१५।२)

पथ्यां सितामामलकानि लाजां समागधीं चापि विचूर्ण्य शुण्ठीम् । (१६।१)

सर्पिर्मधुभ्यां विलिहीत कासी ससैन्धवां वोष्णजलेन कृष्णाम् ॥ (१६।२)

खादेद्गुडं नागरपिप्पलीभ्यां द्राक्षां च सर्पिर्मधुनावलिह्यात् । (१७।१)

द्राक्षां सितां मागधिकां च तुल्यां सशृङ्गवेरं मधुकं तुगां च ॥ (१७।२)

लिह्याद्घृतक्षौद्रयुतां समांशां सितोपलां वा मरिचांशयुक्ताम् । (१८।१)

धात्रीकणाविश्वसितोपलाश्च संचूर्ण्य मण्डेन पिबेच्च दध्नः ॥ (१८।२)

हरेणुकां मागधिकां च तुल्यां दध्ना पिबेत् कासगदाभिभूतः । (१९।१)

उभे हरिद्रे सुरदारुशुण्ठीं गायत्रिसारं च पिबेत् समांशम् ॥ (१९।२)

बस्तस्य मूत्रेण सुखाम्बुना वा दन्तीं द्रवन्तीं च सतिल्वकाख्याम् । (२०।१)

भृष्टानि सर्पींष्यथ बादराणि खादेत् पलाशानि ससैन्धवानि ॥ (२०।२)

कोलप्रमाणं प्रपिबेद्धि हिङ्गु सौवीरकेणाम्लरसेन वापि । (२१।१)

क्षौद्रेण लिह्यान्मरिचानि वापि भार्गीवचाहिङ्गुकृता च वर्तिः ॥ (२१।२)

धूमे प्रशस्ता घृतसम्प्रयुक्ता वेणुत्वगेलालवणैः कृता वा । (२२।१)

मुस्तेङ्गुदीत्वङ्मधुकाह्वमांसीमनःशिलालैश् छगलाम्बुपिष्टैः ॥ (२२।२)

विधाय वर्तीश्च पयो ऽनुपानं धूमं पिबेद्वातबलासकासी । (२३।१)

पिबेच्च सीधुं मरिचान्वितं वा तेनाशु कासं जयति प्रसह्य ॥ (२३।२)

द्राक्षाम्बुमञ्जिष्ठपुराह्वयाभिः क्षीरं शृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तम् । (२४।१)

निदिग्धिकानागरपिप्पलीभिः खादेच्च मुद्गान्मधुना सुसिद्धान् ॥ (२४।२)

उत्कारिकां सर्पिषि नागराढ्यां पक्त्वा समूलैस्त्रुटिकोलपत्रैः । (२५।१)

एभिर् निषेवेत कृतां च पेयां तन्वीं सुशीतां मधुना विमिश्राम् ॥ (२५।२)

यत् प्लीह्नि सर्पिर्विहितं षडङ्गं तद्वातकासं जयति प्रसह्य । (२६।१)

विदारिगन्धादिकृतं घृतं वा रसेन वा वासकजेन पक्वम् ॥ (२६।२)

विरेचनं स्नैहिकमत्र चोक्तमास्थापनं चाप्यनुवासनं च । (२७।१)

धूमं पिबेत् स्नैहिकमप्रमत्तः पिबेत् सुखोष्णं घृतम् एव चात्र ॥ (२७।२)

हिता यवाग्वश्च रसेषु सिद्धाः पयांसि लेहाः सघृतास्तथैव । (२८।१)

प्रच्छर्दनं कायशिरोविरेकास्तथैव धूमाः कवलग्रहाश्च ॥ (२८।२)

उष्णाश्च लेहाः कटुका निहन्युः कफं विशेषेण विशोषणं च । (२९।१)

कटुत्रिकं चापि वदन्ति पथ्यं घृतं कृमिघ्नस्वरसे विपक्वम् ॥ (२९।२)

निर्गुण्डिपत्रस्वरसे च पक्वं सर्पिः कफोत्थं विनिहन्ति कासम् । (३०।१)

पाठाविडव्योषविडङ्गसिन्धुत्रिकण्टरास्नाहुतभुग्बलाभिः ॥ (३०।२)

शृङ्गीवचाम्भोधरदेवदारुदुरालभाभार्ग्यभयाशटीभिः । (३१।१)

सम्यग्विपक्वं द्विगुणेन सर्पिर्निदिग्धिकायाः स्वरसेन चैतत् ॥ (३१।२)

श्वासाग्निसादस्वरभेदभिन्नान्निहन्त्युदीर्णानपि पञ्च कासान् । (३२।१)

विदारिगन्धोत्पलसारिवादीन् निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ॥ (३२।२)

घृतं पचेदिक्षुरसाम्बुदुग्धैः काकोलिवर्गे च सशर्करं तत् । (३३।१)

प्रातः पिबेत् पित्तकृते च कासे रतिप्रसूते क्षतजे च कासे ॥ (३३।२)

खर्जूरभार्गीमगधाप्रियालमधूलिकैलामलकैः समांशैः । (३४।१)

चूर्णं सिताक्षौद्रघृतप्रगाढं त्रीन् हन्ति कासानुपयुज्यमानम् ॥ (३४।२)

रक्ताहरिद्राञ्जनवह्निपाठामूर्वोपकुल्या विलिहेत् समांशाः । (३५।१)

क्षौद्रेण कासे क्षतजे क्षयोत्थे पिबेद्घृतं चेक्षुरसे विपक्वम् ॥ (३५।२)

चूर्णं पिबेदामलकस्य वापि क्षीरेण पक्वं सघृतं हिताशी । (३६।१)

चूर्णानि गोधूमयवोद्भवानि काकोलिवर्गश्च कृतः सुसूक्ष्मः ॥ (३६।२)

कासेषु पेयस्त्रिषु कासवद्भिः क्षीरेण सक्षौद्रघृतेन वापि । (३७।१)

गुडोदकं वा क्वथितं पिबेद्धि क्षौद्रेण शीतं मरिचोपदंशम् ॥ (३७।२)

प्रस्थत्रयेणामलकीरसस्य शुद्धस्य दत्त्वार्धतुलां गुडस्य । (३८।१)

चूर्णीकृतैर् ग्रन्थिकचव्यजीरव्योषेभकृष्णाहपुषाजमोदैः ॥ (३८।२)

विडङ्गसिन्धुत्रिफलायवानीपाठाग्निधान्यैश्च पिचुप्रमाणैः । (३९।१)

दत्त्वा त्रिवृच्चूर्णपलानि चाष्टावष्टौ च तैलस्य पचेद्यथावत् ॥ (३९।२)

तं भक्षयेदक्षफलप्रमाणं यथेष्टचेष्टस्त्रिसुगन्धियुक्तम् । (४०।१)

अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः सश्वासकासस्वरभेदशोथाः ॥ (४०।२)

शाम्यन्ति चायं चिरमन्तरग्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः । (४१।१)

स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात् कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः ॥ (४१।२)

द्विपञ्चमूलेभकणात्मगुप्ताभार्गीशटीपुष्करमूलविश्वान् । (४२।१)

पाठामृताग्रन्थिकशङ्खपुष्पीरास्नाग्न्यपामार्गबलायवासान् ॥ (४२।२)

द्विपालिकान् न्यस्य यवाढकं च हरीतकीनां च शतं गुरूणाम् । (४३।१)

द्रोणे जलस्याढकसंयुते च क्वाथे कृते पूतचतुर्थभागे ॥ (४३।२)

पचेत्तुलां शुद्धगुडस्य दत्त्वा पृथक् च तैलात् कुडवं घृताच्च । (४४।१)

चूर्णं च तावन्मगधोद्भवाया देयं च तस्मिन्मधु सिद्धशीते ॥ (४४।२)

रसायनात् कर्षमतो विलिह्याद्द्वे चाभये नित्यमथाशु हन्यात् । (४५।१)

तद्राजयक्ष्मग्रहणीप्रदोषशोफाग्निमान्द्यस्वरभेदकासान् ॥ (४५।२)

पाण्ड्वामयश्वासशिरोविकारान् हृद्रोगहिक्काविषमज्वरांश्च । (४६।१)

मेधाबलोत्साहमतिप्रदं च चकार चैतद्भगवानगस्त्यः ॥ (४६।२)

कुलीरशुक्तीचटकैणलावान्निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् । (४७।१)

पचेद्घृतं तत्तु निषेव्यमाणं हन्यात् क्षतोत्थं क्षयजं च कासम् । (४७।२)

शतावरीनागबलाविपक्वं घृतं विधेयं च हिताय कासिनाम् ॥ (४७।३)