अथातो ऽपस्मारप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

स्मृतिर्भूतार्थविज्ञानम् अपश् च परिवर्जने । (३।१)

अपस्मार इति प्रोक्तस्ततो ऽयं व्याधिरन्तकृत् ॥ (३।२)

मिथ्यातियोगेन्द्रियार्थकर्मणामभिसेवनात् । (४।१)

विरुद्धमलिनाहारविहारकुपितैर् मलैः ॥ (४।२)

वेगनिग्रहशीलानाम् अहिताशुचिभोजिनाम् । (५।१)

रजस्तमोऽभिभूतानां गच्छतां च रजस्वलाम् ॥ (५।२)

तथा कामभयोद्वेगक्रोधशोकादिभिर् भृशम् । (६।१)

चेतस्यभिहते पुंसामपस्मारो ऽभिजायते ॥ (६।२)

हृत्कम्पः शून्यता स्वेदो ध्यानं मूर्च्छा प्रमूढता । (७।१)

निद्रानाशश्च तस्मिंस्तु भविष्यति भवन्त्यथ ॥ (७।२)

संज्ञावहेषु स्रोतःसु दोषव्याप्तेषु मानवः । (८।१)

रजस्तमःपरीतेषु मूढो भ्रान्तेन चेतसा ॥ (८।२)

विक्षिपन् हस्तपादं च विजिह्मभ्रूर्विलोचनः । (९।१)

दन्तान् खादन् वमन् फेनं विवृताक्षः पतेत् क्षितौ ॥ (९।२)

अल्पकालान्तरं चापि पुनः संज्ञां लभेत सः । (१०।१)

सो ऽपस्मार इति प्रोक्तः स च दृष्टश्चतुर्विधः ॥ (१०।२)

वातपित्तकफैर् नॄणां चतुर्थः सन्निपाततः । (११।१)

वेपमानो दशन् दन्तान् श्वसन् फेनं वमन्न् अपि ॥ (११।२)

यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं कृष्णं मामनुधावति । (१२।१)

ततो मे चित्तनाशः स्यात् सो ऽपस्मारो ऽनिलात्मकः ॥ (१२।२)

तृट्तापस्वेदमूर्च्छार्तो धुन्वन्नङ्गानि विह्वलः । (१३।१)

यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं पीतं मामनुधावति ॥ (१३।२)

ततो मे चित्तनाशः स्यात् स पित्तभव उच्यते । (१४।१)

शीतहृल्लासनिद्रार्तः पतन् भूमौ वमन् कफम् ॥ (१४।२)

यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं शुक्लं मामनुधावति । (१५।१)

ततो मे चित्तनाशः स्यात् सो ऽपस्मारः कफात्मकः ॥ (१५।२)

हृदि तोदस्तृडुत्क्लेदस्त्रिष्वप्येतेषु संख्यया । (१६।१)

प्रलापः कूजनं क्लेशः प्रत्येकं तु भवेदिह ॥ (१६।२)

सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे । (१७।१)

अनिमित्तागमाद्व्याधेर् गमनाद् अकृते ऽपि च ॥ (१७।२)

आगमाच्चाप्यपस्मारं वदन्त्यन्ये न दोषजम् । (१८।१)

क्रमोपयोगाद्दोषाणां क्षणिकत्वात्तथैव च ॥ (१८।२)

आगमाद्वैश्वरूप्याच्च स तु निर्वर्ण्यते बुधैः । (१९।१)

देवे वर्षत्यपि यथा भूमौ बीजानि कानिचित् ॥ (१९।२)

शरदि प्रतिरोहन्ति तथा व्याधिसमुद्भवः । (२०।१)

स्थायिनः केचिदल्पेन कालेनाभिप्रवर्धिताः ॥ (२०।२)

दर्शयन्ति विकारांस्तु विश्वरूपान्निसर्गतः । (२१।१)

अपस्मारो महाव्याधिस्तस्माद् दोषज एव तु ॥ (२१।२)

तस्य कार्यो विधिः सर्वो य उन्मादेषु वक्ष्यते । (२२।१)

पुराणसर्पिषः पानमभ्यङ्गश्चैव पूजितः ॥ (२२।२)

उपयोगो ग्रहोक्तानां योगानां तु विशेषतः । (२३।१)

ततः सिध्यन्ति ते सर्वे योगैरन्यैश्च साधयेत् । (२३।२)

शिग्रुकट्वङ्गकिण्वाहिनिम्बत्वग्रससाधितम् ॥ (२३।३)

चतुर्गुणे गवां मूत्रे तैलाभ्यञ्जने हितम् । (२४।१)

गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवाम् अपि ॥ (२४।२)

पित्तेषु सिद्धं तैलं च पानाभ्यङ्गेषु पूजितम् । (२५।१)

तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरश्चापि विशोधयेत् ॥ (२५।२)

पूजां रुद्रस्य कुर्वीत तद्गणानां च नित्यशः । (२६।१)

वातिकं बस्तिभिश्चापि पैत्तिकं तु विरेचनैः ॥ (२६।२)

कफजं वमनैर् धीमानपस्मारमुपाचरेत् । (२७।१)

कुलत्थयवकोलानि शणबीजं पलङ्कषाम् ॥ (२७।२)

जटिलां पञ्चमूल्यौ द्वे पथ्यां चोत्क्वाथ्य यत्नतः । (२८।१)

बस्तमूत्रयुतं सर्पिः पचेत्तद्वातिके हितम् ॥ (२८।२)

काकोल्यादिप्रतीवापं सिद्धं च प्रथमे गणे । (२९।१)

पयोमधुसितायुक्तं घृतं तत् पैत्तिके हितम् ॥ (२९।२)

काकोल्यादिप्रतीवापं सिद्धं च प्रथमे गणे । (३०।१)

पयोमधुसितायुक्तं घृतं तत् पैत्तिके हितम् ॥ (३०।२)

सुरद्रुमवचाकुष्ठसिद्धार्थव्योषहिङ्गुभिः । (३१।१)

मञ्जिष्ठारजनीयुग्मसमङ्गात्रिफलाम्बुदैः ॥ (३१।२)

करञ्जबीजशैरीषगिरिकर्णीहुताशनैः । (३२।१)

सिद्धं सिद्धार्थकं नाम सर्पिर्मूत्रचतुर्गुणम् ॥ (३२।२)

कृमिकुष्ठगरश्वासबलासविषमज्वरान् । (३३।१)

सर्वभूतग्रहोन्मादानपस्मारांश्च नाशयेत् ॥ (३३।२)

दशमूलेन्द्रवृक्षत्वङ्मूर्वाभार्गीफलत्रिकैः । (३४।१)

शम्पाकश्रेयसीसप्तपर्णापामार्गफल्गुभिः ॥ (३४।२)

शृतैः कल्कैश्च भूनिम्बपूतीकव्योषचित्रकैः । (३५।१)

त्रिवृत्पाठानिशायुग्मसारिवाद्वयपौष्करैः ॥ (३५।२)

कटुकायासदन्त्युग्रानीलिनीक्रिमिशत्रुभिः । (३६।१)

सर्पिरेभिश्च गोक्षीरदधिमूत्रशकृद्रसैः ॥ (३६।२)

साधितं पञ्चगव्याख्यं सर्वापस्मारभूतनुत् । (३७।१)

चातुर्थकक्षयश्वासानुन्मादांश्च नियच्छति ॥ (३७।२)

भार्गीशृते पचेत् क्षीरे शालितण्डुलपायसम् । (३८।१)

त्र्यहं शुद्धाय तं भोक्तुं वराहायोपकल्पयेत् ॥ (३८।२)

ज्ञात्वा च मधुरीभूतं तं विशस्यान्नमुद्धरेत् । (३९।१)

त्रीन् भागांस्तस्य चूर्णस्य किण्वभागेन संसृजेत् ॥ (३९।२)

मण्डोदकार्थे देयश्च भार्गीक्वाथः सुशीतलः । (४०।१)

शुद्धे कुम्भे निदध्याच्च संभारं तं सुरां ततः ॥ (४०।२)

जातगन्धां जातरसां पाययेदातुरं भिषक् । (४१।१)

सिरां विध्येदथ प्राप्तां मङ्गल्यानि च धारयेत् ॥ (४१।२)