अथातः क्षुद्ररोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

अजगल्लिकातत्राजगल्लिकामामां जलौकोभिर् उपाचरेत् । (३।१)

शुक्तिश्रुघ्नीयवक्षारकल्कैश्चालेपयेद्भिषक् ॥ (३।२)

श्यामालाङ्गलकिपाठाकल्कैर् वापि विचक्षणः । (४।१)

पक्वां व्रणविधानेन यथोक्तेन प्रसाधयेत् ॥ (४।२)

अन्धालजीअन्धालजीं यवप्रख्यां पनसीं कच्छपीं तथा । (५।१)

पाषाणगर्दभं चैव पूर्वं स्वेदेन योजयेत् ॥ (५।२)

मनःशिलातालकुष्ठदारुकल्कैः प्रलेपयेत् । (६।१)

परिपाकगतान् भित्त्वा व्रणवत् समुपाचरेत् ॥ (६।२)

विवृतामिन्द्रवृद्धां च गर्दभीं जालगर्दभम् । (७।१)

इरिवेल्लीं गन्धनाम्नीं कक्षां विस्फोटकांस्तथा ॥ (७।२)

पित्तजस्य विसर्पस्य क्रियया साधयेद्भिषक् । (८।१)

रोपयेत् सर्पिषा पक्वान् सिद्धेन मधुरौषधैः ॥ (८।२)

चिप्यम् उष्णाम्बुना सिक्तमुत्कृत्य स्रावयेद्भिषक् । (९।१)

चक्रतैलेन चाभ्यज्य सर्जचूर्णेन चूर्णयेत् ॥ (९।२)

बन्धेनोपचरेच्चैनमशक्यं चाग्निना दहेत् । (१०।१)

मधुरौषधसिद्धेन ततस्तैलेन रोपयेत् ॥ (१०।२)

कुनखे विधिरप्येष कार्यो हि भिषजा भवेत् । (११।१)

उपाचरेदनुशयीं श्लेष्मविद्रधिवद्भिषक् ॥ (११।२)

विदारिकां समभ्यज्य स्विन्नां विम्लाप्य लेपयेत् । (१२।१)

नगवृत्तिकवर्षाभूबिल्वमूलैः सुपेषितैः ॥ (१२।२)

व्रणभावगतायां वा कृत्वा संशोधनक्रियाम् । (१३।१)

रोपणार्थं हितं तैलं कषायमधुरैः शृतम् ॥ (१३।२)

प्रच्छानैर् वा जलौकोभिः स्राव्यापक्वा विदारिका । (१४।१)

अजकर्णैः सपालाशमूलकल्कैः प्रलेपयेत् ॥ (१४।२)

पक्वां विदार्य शस्त्रेण पटोलपिचुमर्दयोः । (१५।१)

कल्केन तिलयुक्तेन सर्पिर्मिश्रेण लेपयेत् ॥ (१५।२)

बद्ध्वा च क्षीरवृक्षस्य कषायैः खदिरस्य च । (१६।१)

व्रणं प्रक्षालयेच्छुद्धां ततस्तां रोपयेत् पुनः ॥ (१६।२)

मेदोऽर्बुदविधानेन साधयेच्छर्करार्बुदम् । (१७।१)

कच्छूं विचर्चिकां पामां कुष्ठवत् समुपाचरेत् ॥ (१७।२)

लेपश्च शस्यते सिक्थशताह्वागौरसर्षपैः । (१८।१)

वचादार्वीसर्षपैर् वा तैलं वा नक्तमालजम् ॥ (१८।२)

सारतैलमथाभ्यङ्गे कुर्वीत कटुकैः शृतम् । (१९।१)

पाददार्यां सिरां विद्ध्वा स्वेदाभ्यङ्गौ प्रयोजयेत् ॥ (१९।२)

मधूच्छिष्टवसामज्जसर्जचूर्णघृतैः कृतः । (२०।१)

यवाह्वगैरिकोन्मिश्रैः पादलेपः प्रशस्यते ॥ (२०।२)

पादौ सिक्त्वारनालेन लेपनं ह्य् अलसे हितम् । (२१।१)

कल्कीकृतैर् निम्बतिलकासीसालैः ससैन्धवैः ॥ (२१।२)

लाक्षारसो ऽभया वापि कार्यं स्याद्रक्तमोक्षणम् । (२२।१)

सिद्धं रसे कण्टकार्यास्तैलं वा सार्षपं हितम् ॥ (२२।२)

कासीसरोचनशिलाचूर्णैर् वा प्रतिसारणम् । (२३।१)

उत्कृत्य दग्ध्वा स्नेहेन जयेत् कदरसंज्ञकम् ॥ (२३।२)

इन्द्रलुप्ते सिरां मूर्ध्नि स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत् । (२४।१)

कल्कैः समरिचैर् दिह्याच्छिलाकासीसतुत्थकैः ॥ (२४।२)

कुटन्नटदारुकल्कैर् लेपनं वा प्रशस्यते । (२५।१)

प्रच्छयित्वावगाढं वा गुञ्जाकल्कैर् मुहुर्मुहुः ॥ (२५।२)

लेपयेदुपशान्त्यर्थं कुर्याद्वापि रसायनम् । (२६।१)

मालतीकरवीराग्निनक्तमालविपाचितम् ॥ (२६।२)

तैलमभ्यञ्जने शस्तमिन्द्रलुप्तापहं परम् । (२७।१)

अरूंषिकां हृते रक्ते सेचयेन्निम्बवारिणा ॥ (२७।२)

दिह्यात् सैन्धवयुक्तेन वाजिविष्ठारसेन तु । (२८।१)

हरितालनिशानिम्बकल्कैर् वा सपटोलजैः ॥ (२८।२)

यष्टीनीलोत्पलैरण्डमार्कवैर् वा प्रलेपयेत् । (२९।१)

इन्द्रलुप्तापहं तैलमभ्यङ्गे च प्रशस्यते । (२९।२)

सिरां दारुणके विद्ध्वा स्निग्धस्विन्नस्य मूर्धनि ॥ (२९।३)

अवपीडं शिरोबस्तिमभ्यङ्गं च प्रयोजयेत् । (३०।१)

क्षालने कोद्रवतृणक्षारतोयं प्रशस्यते ॥ (३०।२)

उपरिष्टात् प्रवक्ष्यामि विधिं पलितनाशनम् । (३१।१)

मसूरिकायां कुष्ठघ्नलेपनादिक्रिया हिता ॥ (३१।२)

पित्तश्लेष्मविसर्पोक्ता क्रिया वा संप्रशस्यते । (३२।१)

जतुमणिं समुत्कृत्य मषकं तिलकालकम् ॥ (३२।२)

क्षारेण प्रदहेद्युक्त्या वह्निना वा शनैः शनैः । (३३।१)

न्यच्छे व्यङ्गे सिरामोक्षो नीलिकायां च शस्यते ॥ (३३।२)

यथान्यायं यथाभ्यासं लालाट्यादिसिराव्यधः । (३४।१)

घृष्ट्वा दिह्यात्त्वचं पिष्ट्वा क्षीरिणां क्षीरसंयुताम् ॥ (३४।२)

बलातिबलयष्ट्याह्वरजनीर्वा प्रलेपनम् । (३५।१)

पयस्यागुरुकालीयलेपनं वा सगैरिकम् ॥ (३५।२)

क्षौद्राज्ययुक्तया लिम्पेद्दंष्ट्रया शूकरस्य च । (३६।१)

कपित्थराजादनयोः कल्कं वा हितम् उच्यते ॥ (३६।२)

यौवने पिडकास्वेष विशेषाच्छर्दनं हितम् । (३७।१)

लेपनं च वचारोध्रसैन्धवैः सर्षपान्वितैः ॥ (३७।२)

कुस्तुम्बुरुवचालोध्रकुष्ठैर्वा लेपनं हितम् । (३८।१)

पद्मिनीकण्टके रोगे छर्दयेन्निम्बवारिणा ॥ (३८।२)

तेनैव सिद्धं सक्षौद्रं सर्पिः पानं प्रदापयेत् । (३९।१)

निम्बारग्वधयोः कल्को हित उत्सादने भवेत् ॥ (३९।२)

परिवृत्तिं घृताभ्यक्तां सुस्विन्नाम् उपनाहयेत् । (४०।१)

ततो ऽभ्यज्य शनैश्चर्म चानयेत् पीडयेन्मणिम् ॥ (४०।२)

प्रविष्टे च मणौ चर्म स्वेदयेदुपनाहनैः । (४१।१)

त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा वातघ्नैः साल्वणादिभिः ॥ (४१।२)

दद्याद्वातहरान् बस्तीन् स्निग्धान्यन्नानि भोजयेत् । (४२।१)

वपाटिकां जयेदेवं यथादोषं चिकित्सकः ॥ (४२।२)

निरुद्धप्रकशे नाडीं लौहीमुभयतोमुखीम् । (४३।१)

दारवीं वा जतुकृतां घृताभ्यक्तां प्रवेशयेत् ॥ (४३।२)

परिषेके वसामज्जशिशुमारवराहयोः । (४४।१)

चक्रतैलं तथा योज्यं वातघ्नद्रव्यसंयुतम् ॥ (४४।२)

त्र्यहात् त्र्यहात् स्थूलतरां सम्यङ्नाडीं प्रवेशयेत् । (४५।१)

स्रोतो विवर्धयेदेवं स्निग्धमन्नं च भोजयेत् ॥ (४५।२)

भित्त्वा वा सेवनीं मुक्त्वा सद्यःक्षतवदाचरेत् । (४६।१)

संनिरुद्धगुदं रोगं वल्मीकं वह्निरोहिणीम् ॥ (४६।२)

प्रत्याख्याय यथायोगं चिकित्सितमथाचरेत् । (४७।१)

विसर्पोक्तेन विधिना साधयेदग्निरोहिणीम् ॥ (४७।२)

संनिरुद्धगुदे योज्या निरुद्धप्रकशक्रिया । (४८।१)

शस्त्रेणोत्कृत्य वल्मीकं क्षाराग्निभ्यां प्रसाधयेत् ॥ (४८।२)

विधानेनार्बुदोक्तेन शोधयित्वा च रोपयेत् । (४९।१)

वल्मीकं तु भवेद्यस्य नातिवृद्धममर्मजम् ॥ (४९।२)

तत्र संशोधनं कृत्वा शोणितं मोक्षयेद्भिषक् । (५०।१)

कुलत्थिकाया मूलैश्च गुडूच्या लवणेन च ॥ (५०।२)

आरेवतस्य मूलैश्च दन्तीमूलैस्तथैव च । (५१।१)

श्यामामूलैः सपललैः शक्तुमिश्रैः प्रलेपयेत् ॥ (५१।२)

सुस्निग्धैश्च सुखोष्णैश्च भिषक् तम् उपनाहयेत् । (५२।१)

पक्वं वा तद्विजानीयाद्गतीः सर्वा यथाक्रमम् ॥ (५२।२)

अभिज्ञाय ततश्छित्त्वा प्रदहेन्मतिमान् भिषक् । (५३।१)

संशोध्य दुष्टमांसानि क्षारेण प्रतिसारयेत् ॥ (५३।२)

व्रणं विशुद्धं विज्ञाय रोपयेन्मतिमान् भिषक् । (५४।१)

सुमना ग्रन्थयश्चैव भल्लातकमनःशिले ॥ (५४।२)

कालानुसारी सूक्ष्मैला चन्दनागुरुणी तथा । (५५।१)

एतैः सिद्धं निम्बतैलं वल्मीके रोपणं हितम् ॥ (५५।२)

पाणिपादोपरिष्टात्तु छिद्रैर् बहुभिर् आवृतम् । (५६।१)

वल्मीकं यत् सशोफं स्याद्वर्ज्यं तत्तु विजानता ॥ (५६।२)

धात्र्याः स्तन्यं शोधयित्वा बाले साध्याहिपूतना । (५७।१)

पटोलपत्रत्रिफलारसाञ्जनविपाचितम् ॥ (५७।२)

पीतं घृतं नाशयति कृच्छ्रामप्यहिपूतनाम् । (५८।१)

त्रिफलाकोलखदिरकषायं व्रणरोपणम् ॥ (५८।२)

कासीसरोचनातुत्थहरितालरसाञ्जनैः । (५९।१)

लेपो ऽम्लपिष्टो बदरीत्वग्वा सैन्धवसंयुता ॥ (५९।२)

कपालतुत्थजं चूर्णं चूर्णकाले प्रयोजयेत् । (६०।१)

चिकित्सेन्मुष्ककच्छूं चाप्य् अहिपूतनपामवत् ॥ (६०।२)

गुदभ्रंशे गुदं स्विन्नं स्नेहाभ्यक्तं प्रवेशयेत् । (६१।१)

कारयेद्गोफणाबन्धं मध्यच्छिद्रेण चर्मणा ॥ (६१।२)

विनिर्गमार्थं वायोश्च स्वेदयेच्च मुहुर्मुहुः । (६२।१)

क्षीरे महत्पञ्चमूलं मूषिकां चान्त्रवर्जिताम् ॥ (६२।२)

पक्त्वा तस्मिन् पचेत्तैलं वातघ्नौषधसंयुतम् । (६३।१)

गुदभ्रंशमिदं कृच्छ्रं पानाभ्यङ्गात् प्रसाधयेत् ॥ (६३।२)