Su, 6, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातो नवग्रहाकृतिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)
athāto navagrahākṛtivijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
स्कन्दग्रहस्तु प्रथमः स्कन्दापस्मार एव च । (४।१)
skandagrahastu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
धात्रीमात्रोः प्राक्प्रदिष्टापचाराच् छौचभ्रष्टान्मङ्गलाचारहीनान् । (६।१)
dhātrīmātroḥ prākpradiṣṭāpacārāc chaucabhraṣṭānmaṅgalācārahīnān |
त्रस्तान् हृष्टांतर्जितान् ताडितान् वा पूजाहेतोर् हिंस्युरेते कुमारान् ॥ (६।२)
trastān hṛṣṭāṃtarjitān tāḍitān vā pūjāhetor hiṃsyurete kumārān ||
ऐश्वर्यस्थास्ते न शक्या विशन्तो देहं द्रष्टुं मानुषैर् विश्वरूपाः । (७।१)
aiśvaryasthāste na śakyā viśanto dehaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpāḥ |
आप्तं वाक्यं तत्समीक्ष्याभिधास्ये लिङ्गान्येषां यानि देहे भवन्ति ॥ (७।२)
āptaṃ vākyaṃ tatsamīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni dehe bhavanti ||
शूनाक्षौ क्षतजसगन्धिकः स्तनद्विड् वक्रास्यो हतचलितैकपक्ष्मनेत्रः । (८।१)
śūnākṣau kṣatajasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacalitaikapakṣmanetraḥ |
उद्विग्नः सुलुलितचक्षुर् अल्परोदी स्कन्दार्तो भवति च गाढमुष्टिवर्चाः ॥ (८।२)
udvignaḥ sululitacakṣur alparodī skandārto bhavati ca gāḍhamuṣṭivarcāḥ ||
निःसंज्ञो भवति पुनर्भवेत्ससंज्ञः संरब्धः करचरणैश्च नृत्यतीव । (९।१)
niḥsaṃjño bhavati punarbhavetsasaṃjñaḥ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiśca nṛtyatīva |
विण्मूत्रे सृजति विनद्य जृम्भमाणः फेनं च प्रसृजति तत्सखाभिपन्नः ॥ (९।२)
viṇmūtre sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaḥ phenaṃ ca prasṛjati tatsakhābhipannaḥ ||
स्रस्ताङ्गो भयचकितो विहङ्गगन्धिः संस्राविव्रणपरिपीडितः समन्तात् । (१०।१)
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ saṃsrāvivraṇaparipīḍitaḥ samantāt |
स्फोटैश्च प्रचिततनुः सदाहपाकैर् विज्ञेयो भवति शिशुः क्षतः शकुन्या ॥ (१०।२)
sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākair vijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
रक्तास्यो हरितमलो ऽतिपाण्डुदेहः श्यावो वा ज्वरमुखपाकवेदनातः । (११।१)
raktāsyo haritamalo 'tipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanātaḥ |
रेवत्या व्यथिततनुश्च कर्णनासं मृद्नाति ध्रुवमभिपीडितः कुमारः ॥ (११।२)
revatyā vyathitatanuśca karṇanāsaṃ mṛdnāti dhruvamabhipīḍitaḥ kumāraḥ ||
स्रस्ताङ्गः स्वपिति सुखं दिवा न रात्रौ विड् भिन्नं सृजति च काकतुल्यगन्धिः । (१२।१)
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ divā na rātrau viḍ bhinnaṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
छर्द्यार्तो हृषिततनूरुहः कुमारस् तृष्णालुर् भवति च पूतनागृहीतः ॥ (१२।२)
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
यो द्वेष्टि स्तनम् अतिसारकासहिक्काछर्दीभिर् ज्वरसहिताभिरर्द्यमानः । (१३।१)
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāchardībhir jvarasahitābhirardyamānaḥ |
दुर्वर्णः सततम् अधःशयो ऽम्लगन्धिस्तं ब्रूयुर्भिषज इहान्धपूतनार्तम् ॥ (१३।२)
durvarṇaḥ satatam adhaḥśayo 'mlagandhistaṃ brūyurbhiṣaja ihāndhapūtanārtam ||
उद्विग्नो भृशम् अतिवेपते प्ररुद्यात् संलीनः स्वपिति च यस्य चान्त्रकूजः । (१४।१)
udvigno bhṛśam ativepate prarudyāt saṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntrakūjaḥ |
विस्राङ्गो भृशमतिसार्यते च यस्तं जानीयाद्भिषगिह शीतपूतनार्तम् ॥ (१४।२)
visrāṅgo bhṛśamatisāryate ca yastaṃ jānīyādbhiṣagiha śītapūtanārtam ||
म्लानाङ्गः सुरुचिरपाणिपादवक्त्रो बह्वाशी कलुषसिरावृतोदरो यः । (१५।१)
mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavaktro bahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
सोद्वेगो भवति च मूत्रतुल्यगन्धिः स ज्ञेयः शिशुरिह वक्त्रमण्डिकार्तः ॥ (१५।२)
sodvego bhavati ca mūtratulyagandhiḥ sa jñeyaḥ śiśuriha vaktramaṇḍikārtaḥ ||
यः फेनं वमति विनम्यते च मध्ये सोद्वेगं विलपति चोर्ध्वम् ईक्षमाणः । (१६।१)
yaḥ phenaṃ vamati vinamyate ca madhye sodvegaṃ vilapati cordhvam īkṣamāṇaḥ |
ज्वर्येत प्रततमथो वसासगन्धिर् निःसंज्ञो भवति हि नैगमेषजुष्टः ॥ (१६।२)
jvaryeta pratatamatho vasāsagandhir niḥsaṃjño bhavati hi naigameṣajuṣṭaḥ ||
प्रस्तब्धो यः स्तनद्वेषी मुह्यते चाविशन्मुहुः । (१७।१)
prastabdho yaḥ stanadveṣī muhyate cāviśanmuhuḥ |
तं बालमचिराद्धन्ति ग्रहः सम्पूर्णलक्षणः ॥ (१७।२)
taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaḥ ||
सर्षपान् प्रकिरेत्तेषां तैलैर् दीपं च कारयेत् । (१९।१)
sarṣapān prakiretteṣāṃ tailair dīpaṃ ca kārayet |
सर्वगन्धौषधीबीजैर् गन्धमाल्यैर् अलंकृतम् । (२०।१)
sarvagandhauṣadhībījair gandhamālyair alaṃkṛtam |
अग्नये कृत्तिकाभ्यश्च स्वाहा स्वाहेति संततम् ॥ (२०।२)
agnaye kṛttikābhyaśca svāhā svāheti saṃtatam ||
शिरसा त्वाभिवन्दे ऽहं प्रतिगृह्णीष्व मे बलिम् । (२१।२)
śirasā tvābhivande 'haṃ pratigṛhṇīṣva me balim |
नीरुजो निर्विकारश्च शिशुर्मे जायतां द्रुतम् ॥ (२१।३)
nīrujo nirvikāraśca śiśurme jāyatāṃ drutam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.