सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 27

147 of 186 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो नवग्रहाकृतिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto navagrahākṛtivijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

बालग्रहाणां विज्ञानं साधनं चाप्यनन्तरम् । (३।१)

bālagrahāṇāṃ vijñānaṃ sādhanaṃ cāpyanantaram |

3.2३.२

उत्पत्तिं कारणं चैव सुश्रुतैकमनाः शृणु ॥ (३।२)

utpattiṃ kāraṇaṃ caiva suśrutaikamanāḥ śṛṇu ||

4.1४.१

स्कन्दग्रहस्तु प्रथमः स्कन्दापस्मार एव च । (४।१)

skandagrahastu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |

4.2४.२

शकुनी रेवती चैव पूतना चान्धपूतना ॥ (४।२)

śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||

5.1५.१

पूतना शीतनामा च तथैव मुखमण्डिका । (५।१)

pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |

5.2५.२

नवमो नैगमेषश्च यः पितृग्रहसंज्ञितः ॥ (५।२)

navamo naigameṣaśca yaḥ pitṛgrahasaṃjñitaḥ ||

6.1६.१

धात्रीमात्रोः प्राक्प्रदिष्टापचाराच् छौचभ्रष्टान्मङ्गलाचारहीनान् । (६।१)

dhātrīmātroḥ prākpradiṣṭāpacārāc chaucabhraṣṭānmaṅgalācārahīnān |

6.2६.२

त्रस्तान् हृष्टांतर्जितान् ताडितान् वा पूजाहेतोर् हिंस्युरेते कुमारान् ॥ (६।२)

trastān hṛṣṭāṃtarjitān tāḍitān vā pūjāhetor hiṃsyurete kumārān ||

7.1७.१

ऐश्वर्यस्थास्ते न शक्या विशन्तो देहं द्रष्टुं मानुषैर् विश्वरूपाः । (७।१)

aiśvaryasthāste na śakyā viśanto dehaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpāḥ |

7.2७.२

आप्तं वाक्यं तत्समीक्ष्याभिधास्ये लिङ्गान्येषां यानि देहे भवन्ति ॥ (७।२)

āptaṃ vākyaṃ tatsamīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni dehe bhavanti ||

8.1८.१

शूनाक्षौ क्षतजसगन्धिकः स्तनद्विड् वक्रास्यो हतचलितैकपक्ष्मनेत्रः । (८।१)

śūnākṣau kṣatajasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacalitaikapakṣmanetraḥ |

8.2८.२

उद्विग्नः सुलुलितचक्षुर् अल्परोदी स्कन्दार्तो भवति च गाढमुष्टिवर्चाः ॥ (८।२)

udvignaḥ sululitacakṣur alparodī skandārto bhavati ca gāḍhamuṣṭivarcāḥ ||

9.1९.१

निःसंज्ञो भवति पुनर्भवेत्ससंज्ञः संरब्धः करचरणैश्च नृत्यतीव । (९।१)

niḥsaṃjño bhavati punarbhavetsasaṃjñaḥ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiśca nṛtyatīva |

9.2९.२

विण्मूत्रे सृजति विनद्य जृम्भमाणः फेनं च प्रसृजति तत्सखाभिपन्नः ॥ (९।२)

viṇmūtre sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaḥ phenaṃ ca prasṛjati tatsakhābhipannaḥ ||

10.1१०.१

स्रस्ताङ्गो भयचकितो विहङ्गगन्धिः संस्राविव्रणपरिपीडितः समन्तात् । (१०।१)

srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ saṃsrāvivraṇaparipīḍitaḥ samantāt |

10.2१०.२

स्फोटैश्च प्रचिततनुः सदाहपाकैर् विज्ञेयो भवति शिशुः क्षतः शकुन्या ॥ (१०।२)

sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākair vijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||

11.1११.१

रक्तास्यो हरितमलो ऽतिपाण्डुदेहः श्यावो वा ज्वरमुखपाकवेदनातः । (११।१)

raktāsyo haritamalo 'tipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanātaḥ |

11.2११.२

रेवत्या व्यथिततनुश्च कर्णनासं मृद्नाति ध्रुवमभिपीडितः कुमारः ॥ (११।२)

revatyā vyathitatanuśca karṇanāsaṃ mṛdnāti dhruvamabhipīḍitaḥ kumāraḥ ||

12.1१२.१

स्रस्ताङ्गः स्वपिति सुखं दिवा न रात्रौ विड् भिन्नं सृजति च काकतुल्यगन्धिः । (१२।१)

srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ divā na rātrau viḍ bhinnaṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |

12.2१२.२

छर्द्यार्तो हृषिततनूरुहः कुमारस् तृष्णालुर् भवति च पूतनागृहीतः ॥ (१२।२)

chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||

13.1१३.१

यो द्वेष्टि स्तनम् अतिसारकासहिक्काछर्दीभिर् ज्वरसहिताभिरर्द्यमानः । (१३।१)

yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāchardībhir jvarasahitābhirardyamānaḥ |

13.2१३.२

दुर्वर्णः सततम् अधःशयो ऽम्लगन्धिस्तं ब्रूयुर्भिषज इहान्धपूतनार्तम् ॥ (१३।२)

durvarṇaḥ satatam adhaḥśayo 'mlagandhistaṃ brūyurbhiṣaja ihāndhapūtanārtam ||

14.1१४.१

उद्विग्नो भृशम् अतिवेपते प्ररुद्यात् संलीनः स्वपिति च यस्य चान्त्रकूजः । (१४।१)

udvigno bhṛśam ativepate prarudyāt saṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntrakūjaḥ |

14.2१४.२

विस्राङ्गो भृशमतिसार्यते च यस्तं जानीयाद्भिषगिह शीतपूतनार्तम् ॥ (१४।२)

visrāṅgo bhṛśamatisāryate ca yastaṃ jānīyādbhiṣagiha śītapūtanārtam ||

15.1१५.१

म्लानाङ्गः सुरुचिरपाणिपादवक्त्रो बह्वाशी कलुषसिरावृतोदरो यः । (१५।१)

mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavaktro bahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |

15.2१५.२

सोद्वेगो भवति च मूत्रतुल्यगन्धिः स ज्ञेयः शिशुरिह वक्त्रमण्डिकार्तः ॥ (१५।२)

sodvego bhavati ca mūtratulyagandhiḥ sa jñeyaḥ śiśuriha vaktramaṇḍikārtaḥ ||

16.1१६.१

यः फेनं वमति विनम्यते च मध्ये सोद्वेगं विलपति चोर्ध्वम् ईक्षमाणः । (१६।१)

yaḥ phenaṃ vamati vinamyate ca madhye sodvegaṃ vilapati cordhvam īkṣamāṇaḥ |

16.2१६.२

ज्वर्येत प्रततमथो वसासगन्धिर् निःसंज्ञो भवति हि नैगमेषजुष्टः ॥ (१६।२)

jvaryeta pratatamatho vasāsagandhir niḥsaṃjño bhavati hi naigameṣajuṣṭaḥ ||

17.1१७.१

प्रस्तब्धो यः स्तनद्वेषी मुह्यते चाविशन्मुहुः । (१७।१)

prastabdho yaḥ stanadveṣī muhyate cāviśanmuhuḥ |

17.2१७.२

तं बालमचिराद्धन्ति ग्रहः सम्पूर्णलक्षणः ॥ (१७।२)

taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaḥ ||

18.1१८.१

विपरीतमतः साध्यं चिकित्सेदचिरार्दितम् । (१८।१)

viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditam |

18.2१८.२

गृहे पुराणहविषाभ्यज्य बालं शुचौ शुचिः ॥ (१८।२)

gṛhe purāṇahaviṣābhyajya bālaṃ śucau śuciḥ ||

19.1१९.१

सर्षपान् प्रकिरेत्तेषां तैलैर् दीपं च कारयेत् । (१९।१)

sarṣapān prakiretteṣāṃ tailair dīpaṃ ca kārayet |

19.2१९.२

सदा संनिहितं चापि जुहुयाद्धव्यवाहनम् ॥ (१९।२)

sadā saṃnihitaṃ cāpi juhuyāddhavyavāhanam ||

20.1२०.१

सर्वगन्धौषधीबीजैर् गन्धमाल्यैर् अलंकृतम् । (२०।१)

sarvagandhauṣadhībījair gandhamālyair alaṃkṛtam |

20.2२०.२

अग्नये कृत्तिकाभ्यश्च स्वाहा स्वाहेति संततम् ॥ (२०।२)

agnaye kṛttikābhyaśca svāhā svāheti saṃtatam ||

21.1२१.१

नमः स्कन्दाय देवाय ग्रहाधिपतये नमः । (२१।१)

namaḥ skandāya devāya grahādhipataye namaḥ |

21.2२१.२

शिरसा त्वाभिवन्दे ऽहं प्रतिगृह्णीष्व मे बलिम् । (२१।२)

śirasā tvābhivande 'haṃ pratigṛhṇīṣva me balim |

21.3२१.३

नीरुजो निर्विकारश्च शिशुर्मे जायतां द्रुतम् ॥ (२१।३)

nīrujo nirvikāraśca śiśurme jāyatāṃ drutam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit