अथातो मधुमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

मधुमेहित्वमापन्नं भिषग्भिः परिवर्जितम् । (३।१)

योगेनानेन मतिमान् प्रमेहिणमुपाचरेत् ॥ (३।२)

मासे शुक्रे शुचौ चैव शैलाः सूर्यांशुतापिताः । (४।१)

जतुप्रकाशं स्वरसं शिलाभ्यः प्रस्रवन्ति हि ॥ (४।२)

शिलाजत्विति विख्यातं सर्वव्याधिविनाशनम् । (५।१)

त्रप्वादीनां तु लोहानां षण्णामन्यतमान्वयम् ॥ (५।२)

ज्ञेयं स्वगन्धतश्चापि षड्योनि प्रथितं क्षितौ । (६।१)

लोहाद्भवति तद्यस्माच्छिलाजतु जतुप्रभम् ॥ (६।२)

तस्य लोहस्य तद्वीर्यं रसं चापि बिभर्ति तत् । (७।१)

त्रपुसीसायसादीनि प्रधानान्युत्तरोत्तरम् ॥ (७।२)

यथा तथा प्रयोगे ऽपि श्रेष्ठे श्रेष्ठगुणाः स्मृताः । (८।१)

तत्सर्वं तिक्तकटुकं कषायानुरसं सरम् ॥ (८।२)

कटुपाक्युष्णवीर्यं च शोषणं छेदनं तथा । (९।१)

तेषु यत् कृष्णमलघु स्निग्धं निःशर्करं च यत् ॥ (९।२)

गोमूत्रगन्धि यच्चापि तत् प्रधानं प्रचक्षते । (१०।१)

तद्भावितं सारगणैर् हृतदोषो दिनोदये ॥ (१०।२)

पिबेत् सारोदकेनैव श्लक्ष्णपिष्टं यथाबलम् । (११।१)

जाङ्गलेन रसेनान्नं तस्मिञ्जीर्णे तु भोजयेत् ॥ (११।२)

उपयुज्य तुलामेवं गिरिजादमृतोपमात् । (१२।१)

वपुर्वर्णबलोपेतो मधुमेहविवर्जितः ॥ (१२।२)

जीवेद्वर्षशतं पूर्णमजरो ऽमरसन्निभः । (१३।१)

शतं शतं तुलायां तु सहस्रं दशतौलिके ॥ (१३।२)

भल्लातकविधानेन परिहारविधिः स्मृतः । (१४।१)

मेहं कुष्ठमपस्मारमुन्मादं श्लीपदं गरम् ॥ (१४।२)

शोषं शोफार्शसी गुल्मं पाण्डुतां विषमज्वरम् । (१५।१)

अपोहत्यचिरात्कालाच्छिलाजतु निषेवितम् ॥ (१५।२)

न सो ऽस्ति रोगो यं चापि निहन्यान्न शिलाजतु । (१६।१)

शर्करां चिरसम्भूतां भिनत्ति च तथाश्मरीम् ॥ (१६।२)

भावनालोडने चास्य कर्तव्ये भेषजैर् हितैः । (१७।१)

एवं च माक्षिकं धातुं तापीजममृतोपमम् ॥ (१७।२)

मधुरं काञ्चनाभासमम्लं वा रजतप्रभम् । (१८।१)

पिबन् हन्ति जराकुष्ठमेहपाण्ड्वामयक्षयान् ॥ (१८।२)

तद्भावितः कपोतांश्च कुलत्थांश्च विवर्जयेत् । (१९।१)

पञ्चकर्मगुणातीतं श्रद्धावन्तं जिजीविषुम् ॥ (१९।२)

योगेनानेन मतिमान् साधयेद् अपि कुष्ठिनम् । (२०।१)

वृक्षास्तुवरका ये स्युः पश्चिमार्णवभूमिषु ॥ (२०।२)

वीचीतरङ्गविक्षेपमारुतोद्धूतपल्लवाः । (२१।१)

तेषां फलानि गृह्णीयात् सुपक्वान्यम्बुदागमे ॥ (२१।२)

मज्जां तेभ्यो ऽपि संहृत्य शोषयित्वा विचूर्ण्य च । (२२।१)

तिलवत् पीडयेद्द्रोण्यां स्रावयेद्वा कुसुम्भवत् ॥ (२२।२)

तत्तैलं संहृतं भूयः पचेद् आ तोयसंक्षयात् । (२३।१)

अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत् ॥ (२३।२)

स्निग्धः स्विन्नो हृतमलः पक्षादूर्ध्वं प्रयत्नवान् । (२४।१)

चतुर्थभक्तान्तरितः शुक्लादौ दिवसे शुभे ॥ (२४।२)

मन्त्रपूतस्य तैलस्य पिबेन्मात्रां यथाबलम् । (२५।१)

तत्र मन्त्रं प्रवक्ष्यामि येनेदमभिमन्त्र्यते ॥ (२५।२)

मज्जसार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय । (२६।१)

शङ्खचक्रगदापाणिस्त्वामाज्ञापयते ऽच्युतः ॥ (२६।२)

तेनास्योर्ध्वमधश्चापि दोषा यान्त्यसकृत्ततः । (२७।१)

अस्नेहलवणां सायं यवागूं शीतलां पिबेत् ॥ (२७।२)

पञ्चाहं प्रपिबेत्तैलमनेन विधिना नरः । (२८।१)

पक्षं परिहरेच्चापि मुद्गयूषौदनाशनः ॥ (२८।२)

पञ्चभिर् दिवसैर् एवं सर्वकुष्ठैर् विमुच्यते । (२९।१)

तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम् ॥ (२९।२)

निहितं पूर्ववत् पक्षात् पिबेन्मासमतन्द्रितः । (३०।१)

तेनाभ्यक्तशरीरश् च कुर्वीताहारमीरितम् ॥ (३०।२)

भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं विशीर्णं कृमिभक्षितम् । (३१।१)

अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत् कुष्ठिनं नरम् ॥ (३१।२)

सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराम्बुना । (३२।१)

पक्षिमांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम् ॥ (३२।२)

तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम् । (३३।१)

वपुष्मन्तं श्रुतिधरं करोति त्रिशतायुषम् ॥ (३३।२)

शोधयन्ति नरं पीता मज्जानस्तस्य मात्रया । (३४।१)

महावीर्यस्तुवरकः कुष्ठमेहापहः परः ॥ (३४।२)

सान्तर्धूमस्तस्य मज्जा तु दग्धः क्षिप्तस्तैले सैन्धवं चाञ्जनं च । (३५।१)

पैल्ल्यं हन्याद् अर्मनक्तान्ध्यकाचान् नीलीरोगं तैमिरं चाञ्जनेन ॥ (३५।२)