Su, 6, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातः कर्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)
athātaḥ karṇagatarogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
कर्णशूलं प्रणादश्च बाधिर्यं क्ष्वेड एव च । (३।१)
karṇaśūlaṃ praṇādaśca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca |
कर्णस्रावः कर्णकण्डूः कर्णवर्चस्तथैव च ॥ (३।२)
karṇasrāvaḥ karṇakaṇḍūḥ karṇavarcastathaiva ca ||
कर्णपाकः पूतिकर्णस्तथैवार्शश्चतुर्विधम् ॥ (४।२)
karṇapākaḥ pūtikarṇastathaivārśaścaturvidham ||
कर्णार्बुदं सप्तविधं शोफश्चापि चतुर्विधः । (५।१)
karṇārbudaṃ saptavidhaṃ śophaścāpi caturvidhaḥ |
समीरणः श्रोत्रगतो ऽन्यथाचरः समन्ततः शूलमतीव कर्णयोः । (६।१)
samīraṇaḥ śrotragato 'nyathācaraḥ samantataḥ śūlamatīva karṇayoḥ |
करोति दोषैश्च यथास्वमावृतः स कर्णशूलः कथितो दुराचरः ॥ (६।२)
karoti doṣaiśca yathāsvamāvṛtaḥ sa karṇaśūlaḥ kathito durācaraḥ ||
यदा तु नाडीषु विमार्गमागतः स एव शब्दाभिवहासु तिष्ठति । (७।१)
yadā tu nāḍīṣu vimārgamāgataḥ sa eva śabdābhivahāsu tiṣṭhati |
शृणोति शब्दान् विविधांस्तदा नरः प्रणादमेनं कथयन्ति चामयम् ॥ (७।२)
śṛṇoti śabdān vividhāṃstadā naraḥ praṇādamenaṃ kathayanti cāmayam ||
स एव शब्दानुवहा यदा सिराः कफानुयातो व्यनुसृत्य तिष्ठति । (८।१)
sa eva śabdānuvahā yadā sirāḥ kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati |
तदा नरस्याप्रतिकारसेविनो भवेत्तु बाधिर्यमसंशयं खलु ॥ (८।२)
tadā narasyāpratikārasevino bhavettu bādhiryamasaṃśayaṃ khalu ||
श्रमात् क्षयाद्रूक्षकषायभोजनात् समीरणः शब्दपथे प्रतिष्ठितः । (९।१)
śramāt kṣayādrūkṣakaṣāyabhojanāt samīraṇaḥ śabdapathe pratiṣṭhitaḥ |
विरिक्तशीर्षस्य च शीतसेविनः करोति हि क्ष्वेडमतीव कर्णयोः ॥ (९।२)
viriktaśīrṣasya ca śītasevinaḥ karoti hi kṣveḍamatīva karṇayoḥ ||
शिरोऽभिघातादथवा निमज्जतो जले प्रपाकाद् अथवापि विद्रधेः । (१०।१)
śiro'bhighātādathavā nimajjato jale prapākād athavāpi vidradheḥ |
स्रवेत्तु पूयं श्रवणो ऽनिलावृतः स कर्णसंस्राव इति प्रकीर्तितः ॥ (१०।२)
sravettu pūyaṃ śravaṇo 'nilāvṛtaḥ sa karṇasaṃsrāva iti prakīrtitaḥ ||
कफेन कण्डूः प्रचितेन कर्णयोर् भृशं भवेत् स्रोतसि कर्णसंज्ञिते । (११।१)
kaphena kaṇḍūḥ pracitena karṇayor bhṛśaṃ bhavet srotasi karṇasaṃjñite |
विशोषिते श्लेष्मणि पित्ततेजसा नृणां भवेत् स्रोतसि कर्णगूथकः ॥ (११।२)
viśoṣite śleṣmaṇi pittatejasā nṛṇāṃ bhavet srotasi karṇagūthakaḥ ||
स कर्णविट्को द्रवतां यदा गतो विलायितो घ्राणमुखं प्रपद्यते । (१२।१)
sa karṇaviṭko dravatāṃ yadā gato vilāyito ghrāṇamukhaṃ prapadyate |
तदा स कर्णप्रतिनाहसंज्ञितो भवेद्विकारः शिरसो ऽभितापनः ॥ (१२।२)
tadā sa karṇapratināhasaṃjñito bhavedvikāraḥ śiraso 'bhitāpanaḥ ||
यदा तु मूर्छन्त्यथवापि जन्तवः सृजन्त्यपत्यान्यथवापि मक्षिकाः । (१३।१)
yadā tu mūrchantyathavāpi jantavaḥ sṛjantyapatyānyathavāpi makṣikāḥ |
तदञ्जनत्वाच्छ्रवणो निरुच्यते भिषग्भिराद्यैः कृमिकर्णको गदः ॥ (१३।२)
tadañjanatvācchravaṇo nirucyate bhiṣagbhirādyaiḥ kṛmikarṇako gadaḥ ||
क्षताभिघातप्रभवस्तु विद्रधिर्भवेत्तथा दोषकृतो ऽपरः पुनः । (१४।१)
kṣatābhighātaprabhavastu vidradhirbhavettathā doṣakṛto 'paraḥ punaḥ |
सरक्तपीतारुणम् अस्रम् आस्रवेत् प्रतोदधूमायनदाहचोषवान् ॥ (१४।२)
saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān ||
भवेत् प्रपाकः खलु पित्तकोपतो विकोथविक्लेदकरश्च कर्णयोः । (१५।१)
bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaraśca karṇayoḥ |
स्थिते कफे स्रोतसि पित्ततेजसः विलाय्यमाने भृशसंप्रतापवान् ॥ (१५।२)
sthite kaphe srotasi pittatejasaḥ vilāyyamāne bhṛśasaṃpratāpavān ||
अवेदनो वाप्यथवा सवेदनो घनं स्रवेत् पूति च पूतिकर्णकः । (१६।१)
avedano vāpyathavā savedano ghanaṃ sravet pūti ca pūtikarṇakaḥ |
प्रदिष्टलिङ्गान्यर्शांसि तत्त्वतस्तथैव शोफार्बुदलिङ्गमीरितम् । (१६।२)
pradiṣṭaliṅgānyarśāṃsi tattvatastathaiva śophārbudaliṅgamīritam |
मया पुरस्तात् प्रसमीक्ष्य योजयेदिह इव तावत् प्रयतो भिषग्वरः ॥ (१६।३)
mayā purastāt prasamīkṣya yojayediha iva tāvat prayato bhiṣagvaraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.