एत्य्मोलोगिए ड़्र् नमेन् देस् त्रिदोषस्तत्र वा गतिगन्धनयोर् इति धातुः तप संतापे श्लिष आलिङ्गने एतेषां कृद्विहितैः प्रत्ययैर् वातः पित्तं श्लेष्मेति च रूपाणि भवन्ति ॥ (५।१)

Etymologie fr Namen des tridoṣastatra vā gatigandhanayor iti dhātuḥ tapa saṃtāpe śliṣa āliṅgane eteṣāṃ kṛdvihitaiḥ pratyayair vātaḥ pittaṃ śleṣmeti ca rūpāṇi bhavanti ||

6.1६.१

दोषस्थानस्दोषस्थानान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः तत्र समासेन वातः श्रोणिगुदसंश्रयः तदुपर्यधो नाभेः पक्वाशयः पक्वामाशयमध्यं पित्तस्य आमाशयः श्लेष्मणः ॥ (६।१)

doṣasthānasdoṣasthānānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ tatra samāsena vātaḥ śroṇigudasaṃśrayaḥ taduparyadho nābheḥ pakvāśayaḥ pakvāmāśayamadhyaṃ pittasya āmāśayaḥ śleṣmaṇaḥ ||

7.1७.१

अतः परं पञ्चधा विभज्यन्ते । (७।१)

ataḥ paraṃ pañcadhā vibhajyante |

7.2७.२

तत्र वातस्य वातव्याधौ वक्ष्यामः पित्तस्य यकृत्प्लीहानौ हृदयं दृष्टिस् त्वक् पूर्वोक्तं च श्लेष्मणस्तूरःशिरःकण्ठसंधय इति पूर्वोक्तं च एतानि खलु दोषाणां स्थानान्यव्यापन्नानाम् ॥ (७।२)

tatra vātasya vātavyādhau vakṣyāmaḥ pittasya yakṛtplīhānau hṛdayaṃ dṛṣṭis tvak pūrvoktaṃ ca śleṣmaṇastūraḥśiraḥkaṇṭhasaṃdhaya iti pūrvoktaṃ ca etāni khalu doṣāṇāṃ sthānānyavyāpannānām ||

8.1८.१

दोष ॥ मोन्द्, सोन्ने, Wइन्द्विसर्गादानविक्षेपैः सोमसूर्यानिला यथा । (८।१)

doṣa || mond, sonne, Windvisargādānavikṣepaiḥ somasūryānilā yathā |

8.2८.२

धारयन्ति जगद्देहं कफपित्तानिलास्तथा ॥ (८।२)

dhārayanti jagaddehaṃ kaphapittānilāstathā ||

9.1९.१

पित्त = अग्नि?तत्र जिज्ञास्यं किं पित्तव्यतिरेकादन्यो ऽग्निः आहोस्वित् पित्तमेवाग्निर् इति । (९।१)

pitta = agni?tatra jijñāsyaṃ kiṃ pittavyatirekādanyo 'gniḥ āhosvit pittamevāgnir iti |

9.2९.२

अत्रोच्यते न खलु पित्तव्यतिरेकादन्यो ऽग्निरुपलभ्यते आग्नेयत्वात् पित्ते दहनपचनादिष्वभिप्रवर्तमानेष्व् अग्निवद् उपचारः क्रियते ऽन्तरग्निरिति क्षीणे ह्य् अग्निगुणे तत्समानद्रव्योपयोगादतिवृद्धे शीतक्रियोपयोगादागमाच् च पश्यामो न खलु पित्तव्यतिरेकादन्यो ऽग्निर् इति ॥ (९।२)

atrocyate na khalu pittavyatirekādanyo 'gnirupalabhyate āgneyatvāt pitte dahanapacanādiṣvabhipravartamāneṣv agnivad upacāraḥ kriyate 'ntaragniriti kṣīṇe hy agniguṇe tatsamānadravyopayogādativṛddhe śītakriyopayogādāgamāc ca paśyāmo na khalu pittavyatirekādanyo 'gnir iti ||

10.1१०.१

५ अर्तेन् वोन् वेर्दौउन्ग्स्-पित्ततच्चादृष्टहेतुकेन विशेषेण पक्वामाशयमध्यस्थं पित्तं चतुर्विधमन्नपानं पचति विवेचयति च दोषरसमूत्रपुरीषाणि तत्रस्थम् एव चात्मशक्त्या शेषाणां पित्तस्थानानां शरीरस्य चाग्निकर्मणानुग्रहं करोति तस्मिन् पित्ते पाचको ऽग्निरिति संज्ञा यत्तु यकृत्प्लीह्नोः पित्तं तस्मिन् रञ्जको ऽग्निरिति संज्ञा स रसस्य रागकृदुक्तः यत् पित्तं हृदयसंस्थं तस्मिन् साधको ऽग्निरिति संज्ञा सो ऽभिप्रार्थितमनोरथसाधनकृद् उक्तः यद्दृष्ट्यां पित्तं तस्मिन्नालोचको ऽग्निरिति संज्ञा स रूपग्रहणाधिकृतः यत्तु त्वचि पित्तं तस्मिन् भ्राजको ऽग्निरिति संज्ञा सो ऽभ्यङ्गपरिषेकावगाहावलेपनादीनां क्रियाद्रव्याणां पक्ता छायानां च प्रकाशकः ॥ (१०।१)

5 Arten von verdauungs-pittataccādṛṣṭahetukena viśeṣeṇa pakvāmāśayamadhyasthaṃ pittaṃ caturvidhamannapānaṃ pacati vivecayati ca doṣarasamūtrapurīṣāṇi tatrastham eva cātmaśaktyā śeṣāṇāṃ pittasthānānāṃ śarīrasya cāgnikarmaṇānugrahaṃ karoti tasmin pitte pācako 'gniriti saṃjñā yattu yakṛtplīhnoḥ pittaṃ tasmin rañjako 'gniriti saṃjñā sa rasasya rāgakṛduktaḥ yat pittaṃ hṛdayasaṃsthaṃ tasmin sādhako 'gniriti saṃjñā so 'bhiprārthitamanorathasādhanakṛd uktaḥ yaddṛṣṭyāṃ pittaṃ tasminnālocako 'gniriti saṃjñā sa rūpagrahaṇādhikṛtaḥ yattu tvaci pittaṃ tasmin bhrājako 'gniriti saṃjñā so 'bhyaṅgapariṣekāvagāhāvalepanādīnāṃ kriyādravyāṇāṃ paktā chāyānāṃ ca prakāśakaḥ ||

11.1११.१

एइगेन्स्छड़्तेन् वोन् पित्तपित्तं तीक्ष्णं द्रवम् पूति नीलं पीतं तथैव च । (११।१)

Eigenschaften von pittapittaṃ tīkṣṇaṃ dravam pūti nīlaṃ pītaṃ tathaiva ca |

11.2११.२

उष्णं कटुरसं चैव विदग्धं चाम्लम् एव च ॥ (११।२)

uṣṇaṃ kaṭurasaṃ caiva vidagdhaṃ cāmlam eva ca ||

12.1१२.१

कफ: पोसितिओन् उन्द् एइगेन्स्छड़्तेनत ऊर्ध्वं श्लेष्मस्थानान्यनुव्याख्यास्यामः । (१२।१)

kapha: Position und Eigenschaftenata ūrdhvaṃ śleṣmasthānānyanuvyākhyāsyāmaḥ |

12.2१२.२

तत्र आमाशयः पित्ताशयस्योपरिष्टात् तत्प्रत्यनीकत्वाद् ऊर्ध्वगतित्वात् तेजसश्चन्द्र इव आदित्यस्य स चतुर्विधस्याहारस्याधारः स च तत्रौदकैर् गुणैर् आहारः प्रक्लिन्नो भिन्नसंघातः सुखजरश् च भवति ॥ (१२।२)

tatra āmāśayaḥ pittāśayasyopariṣṭāt tatpratyanīkatvād ūrdhvagatitvāt tejasaścandra iva ādityasya sa caturvidhasyāhārasyādhāraḥ sa ca tatraudakair guṇair āhāraḥ praklinno bhinnasaṃghātaḥ sukhajaraś ca bhavati ||

13.1१३.१

एन्त्स्तेहुन्ग् वोन् कफ औस् देर् नह्रुन्ग्माधुर्यात् पिच्छिलत्वाच् च प्रक्लेदित्वात्तथैव च । (१३।१)

Entstehung von kapha aus der Nahrungmādhuryāt picchilatvāc ca prakleditvāttathaiva ca |

13.2१३.२

आमाशये सम्भवति श्लेष्मा मधुरशीतलः ॥ (१३।२)

āmāśaye sambhavati śleṣmā madhuraśītalaḥ ||

14.1१४.१

ड़ुन्क्तिओनेन् वोन् कफस तत्रस्थ एव स्वशक्त्या शेषाणां श्लेष्मस्थानानां शरीरस्य चोदककर्मणानुग्रहं करोति उरःस्थस् त्रिकसंधारणम् आत्मवीर्येणान्नरससहितेन हृदयावलम्बनं करोति जिह्वामूलकण्ठस्थो जिह्वेन्द्रियस्य सौम्यत्वात् सम्यग्रसज्ञाने वर्तते शिरःस्थः स्नेहसंतर्पणाधिकृतत्वादिन्द्रियाणामात्मवीर्येणानुग्रहं करोति संधिस्थस्तु श्लेष्मा सर्वसंधिसंश्लेषात् सर्वसंध्यनुग्रहं करोति ॥ (१४।१)

Funktionen von kaphasa tatrastha eva svaśaktyā śeṣāṇāṃ śleṣmasthānānāṃ śarīrasya codakakarmaṇānugrahaṃ karoti uraḥsthas trikasaṃdhāraṇam ātmavīryeṇānnarasasahitena hṛdayāvalambanaṃ karoti jihvāmūlakaṇṭhastho jihvendriyasya saumyatvāt samyagrasajñāne vartate śiraḥsthaḥ snehasaṃtarpaṇādhikṛtatvādindriyāṇāmātmavīryeṇānugrahaṃ karoti saṃdhisthastu śleṣmā sarvasaṃdhisaṃśleṣāt sarvasaṃdhyanugrahaṃ karoti ||

15.1१५.१

मेदिज़्। एइगेन्स्छड़्तेन् वोन् कफश्लेष्मा श्वेतो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः शीत एव च । (१५।१)

mediz. Eigenschaften von kaphaśleṣmā śveto guruḥ snigdhaḥ picchilaḥ śīta eva ca |

15.2१५.२

मधुरस्त्वविदग्धः स्याद्विदग्धो लवणः स्मृतः ॥ (१५।२)

madhurastvavidagdhaḥ syādvidagdho lavaṇaḥ smṛtaḥ ||

16.1१६.१

ब्लुत्: सित्ज़्शोणितस्य स्थानं यकृत्प्लीहानौ तच् च प्रागभिहितं तत्रस्थम् एव शेषाणां शोणितस्थानानामनुग्रहं करोति ॥ (१६।१)

Blut: sitzśoṇitasya sthānaṃ yakṛtplīhānau tac ca prāgabhihitaṃ tatrastham eva śeṣāṇāṃ śoṇitasthānānāmanugrahaṃ karoti ||

17.1१७.१

अनुष्णशीतं मधुरं स्निग्धं रक्तं च वर्णतः । (१७।१)

anuṣṇaśītaṃ madhuraṃ snigdhaṃ raktaṃ ca varṇataḥ |

17.2१७.२

शोणितं गुरु विस्रं स्याद्विदाहश्चास्य पित्तवत् ॥ (१७।२)

śoṇitaṃ guru visraṃ syādvidāhaścāsya pittavat ||

18.1१८.१

एतानि खलु दोषस्थानानि एषु संचीयन्ते दोषाः । (१८।१)

etāni khalu doṣasthānāni eṣu saṃcīyante doṣāḥ |

18.2१८.२

प्राक् संचयहेतुरुक्तः । (१८।२)

prāk saṃcayaheturuktaḥ |

18.3१८.३

तत्र संचितानां खलु दोषाणां स्तब्धपूर्णकोष्ठता पीतावभासता मन्दोष्मता चाङ्गानां गौरवमालस्यं चयकारणविद्वेषश् चेति लिङ्गानि भवन्ति । (१८।३)

tatra saṃcitānāṃ khalu doṣāṇāṃ stabdhapūrṇakoṣṭhatā pītāvabhāsatā mandoṣmatā cāṅgānāṃ gauravamālasyaṃ cayakāraṇavidveṣaś ceti liṅgāni bhavanti |

18.4१८.४

तत्र प्रथमः क्रियाकालः ॥ (१८।४)

tatra prathamaḥ kriyākālaḥ ||

19.1१९.१

अत ऊर्ध्वं प्रकोपणानि वक्ष्यामः । (१९।१)

ata ūrdhvaṃ prakopaṇāni vakṣyāmaḥ |

19.2१९.२

वात:: प्रकोपतत्र बलवद्विग्रहातिव्यायामव्यवायाध्ययनप्रपतनप्रधावनप्रपीडनाभिघातलङ्घनप्लवनतरणरात्रिजागरणभारहरणगजतुरगरथपदातिचर्याकटुकषायतिक्तरूक्षलघुशीतवीर्यशुष्कशाकवल्लूरवरकोद्दालककोर् अदूषश्यामाकनीवारमुद्गमसूराढकीहरेणुकलायनिष्पावानशनविषमाशनाध्यशनवातमूत्रपुरीषशुक्रच्छर्दिक्षवथूद्गारबाष्पवेगविघातादिभिर् विशेषैर् वायुः प्रकोपमापद्यते ॥ (१९।२)

vāta:: prakopatatra balavadvigrahātivyāyāmavyavāyādhyayanaprapatanapradhāvanaprapīḍanābhighātalaṅghanaplavanataraṇarātrijāgaraṇabhāraharaṇagajaturagarathapadāticaryākaṭukaṣāyatiktarūkṣalaghuśītavīryaśuṣkaśākavallūravarakoddālakakor adūṣaśyāmākanīvāramudgamasūrāḍhakīhareṇukalāyaniṣpāvānaśanaviṣamāśanādhyaśanavātamūtrapurīṣaśukracchardikṣavathūdgārabāṣpavegavighātādibhir viśeṣair vāyuḥ prakopamāpadyate ||

20.1२०.१

स शीताभ्रप्रवातेषु घर्मान्ते च विशेषतः । (२०।१)

sa śītābhrapravāteṣu gharmānte ca viśeṣataḥ |

20.2२०.२

प्रत्यूषस्य् अपराह्णे तु जीर्णे ऽन्ने च प्रकुप्यति ॥ (२०।२)

pratyūṣasy aparāhṇe tu jīrṇe 'nne ca prakupyati ||

21.1२१.१

क्रोधशोकभयायासोपवासविदग्धमैथुनोपगमनकट्वम्ललवणतीक्ष्णोष्णलघुविदाहितिलतैलपिण्याककुलत्थसर्षपातसीहरितकशाकगोधामत्स्याजाविकमांसदधितक्रकूर्चिकामस्तुसौवीरकसुराविकाराम्लफलकट्वरप्रभृतिभिः पित्तं प्रकोपमापद्यते ॥ (२१।१)

krodhaśokabhayāyāsopavāsavidagdhamaithunopagamanakaṭvamlalavaṇatīkṣṇoṣṇalaghuvidāhitilatailapiṇyākakulatthasarṣapātasīharitakaśākagodhāmatsyājāvikamāṃsadadhitakrakūrcikāmastusauvīrakasurāvikārāmlaphalakaṭvaraprabhṛtibhiḥ pittaṃ prakopamāpadyate ||

22.1२२.१

तदुष्णैर् उष्णकाले च घनान्ते च विशेषतः । (२२।१)

taduṣṇair uṣṇakāle ca ghanānte ca viśeṣataḥ |

22.2२२.२

मध्याह्ने चार्धरात्रे च जीर्यत्यन्ने च कुप्यति ॥ (२२।२)

madhyāhne cārdharātre ca jīryatyanne ca kupyati ||

23.1२३.१

दिवास्वप्नाव्यायामालस्यमधुराम्ललवणशीतस्निग्धगुरुपिच्छिलाभिष्यन्दिहायनकयवकनैषधेत्कटमाषमहामाषगोधूमतिलपिष्टविकृतिदधिदुग्धकृशरापायसेक्षुविकारानूपौदकमांसवसाबिसमृणालकसेरुकशृङ्गाटकमधुरवल्लीफलसमशनाध्यशनप्रभृतिभिः श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते ॥ (२३।१)

divāsvapnāvyāyāmālasyamadhurāmlalavaṇaśītasnigdhagurupicchilābhiṣyandihāyanakayavakanaiṣadhetkaṭamāṣamahāmāṣagodhūmatilapiṣṭavikṛtidadhidugdhakṛśarāpāyasekṣuvikārānūpaudakamāṃsavasābisamṛṇālakaserukaśṛṅgāṭakamadhuravallīphalasamaśanādhyaśanaprabhṛtibhiḥ śleṣmā prakopamāpadyate ||

24.1२४.१

स शीतैः शीतकाले च वसन्ते च विशेषतः । (२४।१)

sa śītaiḥ śītakāle ca vasante ca viśeṣataḥ |

24.2२४.२

पूर्वाह्णे च प्रदोषे च भुक्तमात्रे प्रकुप्यति ॥ (२४।२)

pūrvāhṇe ca pradoṣe ca bhuktamātre prakupyati ||

25.1२५.१

ग्र्न्दे ड़्र् रक्तप्रकोपपित्तप्रकोपणैर् एव चाभीक्ष्णं द्रवस्निग्धगुरुभिर् आहारैर् दिवास्वप्नक्रोधानलातपश्रमाभिघाताजीर्णविरुद्धाध्यशनादिभिर् विशेषैर् असृक् प्रकोपमापद्यते ॥ (२५।१)

Grnde fr raktaprakopapittaprakopaṇair eva cābhīkṣṇaṃ dravasnigdhagurubhir āhārair divāsvapnakrodhānalātapaśramābhighātājīrṇaviruddhādhyaśanādibhir viśeṣair asṛk prakopamāpadyate ||

26.1२६.१

यस्माद्रक्तं विना दोषैर् न कदाचित् प्रकुप्यति । (२६।१)

yasmādraktaṃ vinā doṣair na kadācit prakupyati |

26.2२६.२

तस्मात् तस्य यथादोषं कालं विद्यात् प्रकोपणे ॥ (२६।२)

tasmāt tasya yathādoṣaṃ kālaṃ vidyāt prakopaṇe ||

27.1२७.१

तेषां प्रकोपात् कोष्ठतोदसंचरणाम्लिकापिपासापरिदाहान्नद्वेषहृदयोत्क्लेदाश् च जायन्ते । (२७।१)

teṣāṃ prakopāt koṣṭhatodasaṃcaraṇāmlikāpipāsāparidāhānnadveṣahṛdayotkledāś ca jāyante |

27.2२७.२

तत्र द्वितीयः क्रियाकालः ॥ (२७।२)

tatra dvitīyaḥ kriyākālaḥ ||

28.1२८.१

प्रसरअत ऊर्ध्वं प्रसरं वक्ष्यामः तेषामेभिर् आतङ्कविशेषैः प्रकुपितानां किण्वोदकपिष्टसमवाय इवोद्रिक्तानां प्रसरो भवति । (२८।१)

prasaraata ūrdhvaṃ prasaraṃ vakṣyāmaḥ teṣāmebhir ātaṅkaviśeṣaiḥ prakupitānāṃ kiṇvodakapiṣṭasamavāya ivodriktānāṃ prasaro bhavati |

28.2२८.२

तेषां वायुर्गतिमत्त्वात् प्रसरणहेतुः सत्यप्यचैतन्ये । (२८।२)

teṣāṃ vāyurgatimattvāt prasaraṇahetuḥ satyapyacaitanye |

28.3२८.३

स हि रजोभूयिष्ठः रजश् च प्रवर्तकं सर्वभावानाम् । (२८।३)

sa hi rajobhūyiṣṭhaḥ rajaś ca pravartakaṃ sarvabhāvānām |

28.4२८.४

यथा महानुदकसंचयो ऽतिवृद्धः सेतुम् अवदार्यापरेणोदकेन व्यामिश्रः सर्वतः प्रधावति एवं दोषाः कदाचिदेकशो द्विशः समस्ताः शोणितसहिता वानेकधा प्रसरन्ति । (२८।४)

yathā mahānudakasaṃcayo 'tivṛddhaḥ setum avadāryāpareṇodakena vyāmiśraḥ sarvataḥ pradhāvati evaṃ doṣāḥ kadācidekaśo dviśaḥ samastāḥ śoṇitasahitā vānekadhā prasaranti |

28.5२८.५

प्रसर + संसर्ग।संनिपाततद्यथा वातः पित्तं श्लेष्मा शोणितं वातपित्ते वातश्लेष्माणौ पित्तश्लेष्माणौ वातशोणिते पित्तशोणिते श्लेष्मशोणिते वातपित्तशोणितानि वातश्लेष्मशोणितानि पित्तश्लेष्मशोणितानि वातपित्तकफाः वातपित्तकफशोणितानि इत्य् एवं पञ्चदशधा प्रसरन्ति ॥ (२८।५)

prasara + saṃsarga|saṃnipātatadyathā vātaḥ pittaṃ śleṣmā śoṇitaṃ vātapitte vātaśleṣmāṇau pittaśleṣmāṇau vātaśoṇite pittaśoṇite śleṣmaśoṇite vātapittaśoṇitāni vātaśleṣmaśoṇitāni pittaśleṣmaśoṇitāni vātapittakaphāḥ vātapittakaphaśoṇitāni ity evaṃ pañcadaśadhā prasaranti ||

29.1२९.१

कृत्स्ने ऽर्धे ऽवयवे वापि यत्राङ्गे कुपितो भृशम् । (२९।१)

kṛtsne 'rdhe 'vayave vāpi yatrāṅge kupito bhṛśam |

29.2२९.२

दोषो विकारं नभसि मेघवत्तत्र वर्षति ॥ (२९।२)

doṣo vikāraṃ nabhasi meghavattatra varṣati ||

30.1३०.१

नात्यर्थं कुपितश् चापि लीनो मार्गेषु तिष्ठति । (३०।१)

nātyarthaṃ kupitaś cāpi līno mārgeṣu tiṣṭhati |

30.2३०.२

निष्प्रत्यनीकः कालेन हेतुमासाद्य कुप्यति ॥ (३०।२)

niṣpratyanīkaḥ kālena hetumāsādya kupyati ||

31.1३१.१

दोष इन् स्थान एइनेस् अन्द्। दोषस् wइए दिएसेन् अन्द्। दोष बेहन्देल्न्तत्र वायोः पित्तस्थानगतस्य पित्तवत् प्रतीकारः पित्तस्य च कफस्थानगतस्य कफवत् कफस्य च वातस्थानगतस्य वातवत् एष क्रियाविभागः ॥ (३१।१)

doṣa in sthāna eines and. doṣas wie diesen and. doṣa behandelntatra vāyoḥ pittasthānagatasya pittavat pratīkāraḥ pittasya ca kaphasthānagatasya kaphavat kaphasya ca vātasthānagatasya vātavat eṣa kriyāvibhāgaḥ ||

32.1३२.१

एवं प्रकुपितानां प्रसरतां च वायोर् विमार्गगमनाटोपौ ओषचोषपरिदाहधूमायनानि पित्तस्य अरोचकाविपाकाङ्गसादाश्छर्दिश् चेति श्लेष्मणो लिङ्गानि भवन्ति तत्र तृतीयः क्रियाकालः ॥ (३२।१)

evaṃ prakupitānāṃ prasaratāṃ ca vāyor vimārgagamanāṭopau oṣacoṣaparidāhadhūmāyanāni pittasya arocakāvipākāṅgasādāśchardiś ceti śleṣmaṇo liṅgāni bhavanti tatra tṛtīyaḥ kriyākālaḥ ||

33.1३३.१

अत ऊर्ध्वं स्थानसंश्रयं वक्ष्यामः । (३३।१)

ata ūrdhvaṃ sthānasaṃśrayaṃ vakṣyāmaḥ |

33.2३३.२

एवं प्रकुपिताः तांस्तान् शरीरप्रदेशानागम्य तांस्तान् व्याधीन् जनयन्ति । (३३।२)

evaṃ prakupitāḥ tāṃstān śarīrapradeśānāgamya tāṃstān vyādhīn janayanti |

33.3३३.३

ते यदोदरसंनिवेशं कुर्वन्ति तदा गुल्मविद्रध्युदराग्निसङ्गानाहविषूचिकातिसारप्रभृतीन् जनयन्ति वस्तिगताः प्रमेहाश्मरीमूत्राघातमूत्रदोषप्रभृतीन् वृषणगता वृद्धीः मेढ्रगता निरुद्धप्रकशोपदंशशूकदोषप्रभृतीन् गुदगता भगंदरार्शःप्रभृतीन् ऊर्ध्वजत्रुगतास् तूर्ध्वजान् त्वङ्मांसशोणितस्थाः क्षुद्ररोगान् कुष्ठानि विसर्पांश् च मेदोगता ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डालजीप्रभृतीन् अस्थिगता विद्रध्यनुशयीप्रभृतीन् पादगताः श्लीपदवातशोणितवातकण्टकप्रभृतीन् सर्वाङ्गगता ज्वरसर्वाङ्गरोगप्रभृतीन् तेषामेवमभिनिविष्टानां पूर्वरूपप्रादुर्भावः तं प्रतिरोगं वक्ष्यामः । (३३।३)

te yadodarasaṃniveśaṃ kurvanti tadā gulmavidradhyudarāgnisaṅgānāhaviṣūcikātisāraprabhṛtīn janayanti vastigatāḥ pramehāśmarīmūtrāghātamūtradoṣaprabhṛtīn vṛṣaṇagatā vṛddhīḥ meḍhragatā niruddhaprakaśopadaṃśaśūkadoṣaprabhṛtīn gudagatā bhagaṃdarārśaḥprabhṛtīn ūrdhvajatrugatās tūrdhvajān tvaṅmāṃsaśoṇitasthāḥ kṣudrarogān kuṣṭhāni visarpāṃś ca medogatā granthyapacyarbudagalagaṇḍālajīprabhṛtīn asthigatā vidradhyanuśayīprabhṛtīn pādagatāḥ ślīpadavātaśoṇitavātakaṇṭakaprabhṛtīn sarvāṅgagatā jvarasarvāṅgarogaprabhṛtīn teṣāmevamabhiniviṣṭānāṃ pūrvarūpaprādurbhāvaḥ taṃ pratirogaṃ vakṣyāmaḥ |

33.4३३.४

तत्र पूर्वरूपगतेषु चतुर्थः क्रियाकालः ॥ (३३।४)

tatra pūrvarūpagateṣu caturthaḥ kriyākālaḥ ||

34.1३४.१

मनिड़ेस्ततिओन् देर् क्रन्खेइतत ऊर्ध्वं व्याधेर्दर्शनं वक्ष्यामः शोफार्बुदग्रन्थिविद्रधिविसर्पप्रभृतीनां प्रव्यक्तलक्षणता ज्वरातीसारप्रभृतीनां च । (३४।१)

manifestation der Krankheitata ūrdhvaṃ vyādherdarśanaṃ vakṣyāmaḥ śophārbudagranthividradhivisarpaprabhṛtīnāṃ pravyaktalakṣaṇatā jvarātīsāraprabhṛtīnāṃ ca |

34.2३४.२

तत्र पञ्चमः क्रियाकालः ॥ (३४।२)

tatra pañcamaḥ kriyākālaḥ ||

35.1३५.१

अत ऊर्ध्वम् एतेषामवदीर्णानां व्रणभावम् आपन्नानां षष्ठः क्रियाकालः ज्वरातिसारप्रभृतीनां च दीर्घकालानुबन्धः । (३५।१)

ata ūrdhvam eteṣāmavadīrṇānāṃ vraṇabhāvam āpannānāṃ ṣaṣṭhaḥ kriyākālaḥ jvarātisāraprabhṛtīnāṃ ca dīrghakālānubandhaḥ |

35.2३५.२

तत्राप्रतिक्रियमाणे ऽसाध्यताम् उपयान्ति ॥ (३५।२)

tatrāpratikriyamāṇe 'sādhyatām upayānti ||

36.1३६.१

भवन्ति चात्र । (३६।१)

bhavanti cātra |