अथातः कर्णगतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

सामान्यं कर्णरोधेषु घृतपानं रसायनम् । (३।१)

अव्यायामो ऽशिरःस्नानं ब्रह्मचर्यमकत्थनम् ॥ (३।२)

कर्णशूले प्रणादे च बाधिर्यक्ष्वेडयोरपि । (४।१)

चतुर्णाम् अपि रोगाणां सामान्यं भेषजं विदुः ॥ (४।२)

स्निग्धं वातहरैः स्वेदैर् नरं स्नेहविरेचितम् । (५।१)

नाडीस्वेदैरुपचरेत्पिण्डस्वेदैस्तथैव च ॥ (५।२)

बिल्वैरण्डार्कवर्षाभूदधित्थोन्मत्तशिग्रुभिः । (६।१)

बस्तगन्धाश्वगन्धाभ्यां तर्कारीयववेणुभिः ॥ (६।२)

आरनालशृतैरेभिर् नाडीस्वेदः प्रयोजितः । (७।१)

कफवातसमुत्थानं कर्णशूलं निरस्यति ॥ (७।२)

मीनकुक्कुटलावानां मांसजैः पयसापि वा । (८।१)

पिण्डैः स्वेदं च कुर्वीत कर्णशूलनिवारणम् ॥ (८।२)

अश्वत्थपत्रखल्लं वा विधाय बहुपत्रकम् । (९।१)

तदङ्गारैः सुसम्पूर्णं निदध्याच्छ्रवणोपरि ॥ (९।२)

यत्तैलं च्यवते तस्मात् खल्लादङ्गारतापितात् । (१०।१)

तत् प्राप्तं श्रवणस्रोतः सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ॥ (१०।२)

क्षौमगुग्गुल्वगुरुभिः सघृतैर् धूपयेच्च तम् । (११।१)

भक्तोपरि हितं सर्पिर्बस्तिकर्म च पूजितम् ॥ (११।२)

निरन्नो निशि तत्सर्पिः पीत्वोपरि पिबेत् पयः । (१२।१)

मूर्धबस्तिषु नस्ये च मस्तिष्के परिषेचने ॥ (१२।२)

शतपाकं बलातैलं प्रशस्तं चापि भोजने । (१३।१)

कण्टकारीमजाक्षीरे पक्त्वा क्षीरेण तेन च ॥ (१३।२)

विपचेत् कुक्कुटवसां कर्णयोस्तत्प्रपूरणम् । (१४।१)

तण्डुलीयकमूलानि फलमङ्कोलजं तथा ॥ (१४।२)

अहिंस्राकेन्दुकान्मूलं सरलं देवदारु च । (१५।१)

लशुनं शृङ्गवेरं च तथा वंशावलेखनम् ॥ (१५।२)

कल्कैरेषां तथाम्लैश्च पचेत् स्नेहं चतुर्विधम् । (१६।१)

वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं हितं तत्कर्णपूरणम् ॥ (१६।२)

लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च । (१७।१)

कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे ॥ (१७।२)

शृङ्गवेररसः क्षौद्रं सैन्धवं तैलम् एव च । (१८।१)

कदुष्णं कर्णयोर् देयमेतद्वा वेदनापहम् ॥ (१८।२)

वंशावलेखनायुक्ते मूत्रे चाजाविके भिषक् । (१९।१)

सर्पिः पचेत्तेन कर्णं पूरयेत् कर्णशूलिनः ॥ (१९।२)

महतः पञ्चमूलस्य काण्डमष्टादशाङ्गुलम् । (२०।१)

क्षौमेणावेष्ट्य संसिच्य तैलेनादीपयेत्ततः ॥ (२०।२)

यत्तैलं च्यवते तेभ्यो धृतेभ्यो भाजनोपरि । (२१।१)

ज्ञेयं तद्दीपिकातैलं सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ॥ (२१।२)

कुर्यादेवं भद्रकाष्ठे कुष्ठे काष्ठे च सारले । (२२।१)

मतिमान् दीपिकातैलं कर्णशूलनिबर्हणम् ॥ (२२।२)

अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तान् लवणान्वितान् । (२३।१)

संनिदध्यात् स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृते ॥ (२३।२)

पुटपाकक्रमस्विन्नान् पीडयेद् आ रसागमात् । (२४।१)

सुखोष्णं तद्रसं कर्णे दापयेच्छूलशान्तये ॥ (२४।२)

कपित्थमातुलुङ्गाम्लशृङ्गवेररसैः शुभैः । (२५।१)

सुखोष्णैः पूरयेत् कर्णं तच्छूलविनिवृत्तये ॥ (२५।२)

कर्णं कोष्णेन चुक्रेण पूरयेत् कर्णशूलिनः । (२६।१)

समुद्रफेनचूर्णेन युक्त्या चाप्यवचूर्णयेत् ॥ (२६।२)

अष्टानामिह मूत्राणां मूत्रेणान्यतमेन तु । (२७।१)

कोष्णेन पूरयेत् कर्णं कर्णशूलोपशान्तये ॥ (२७।२)

मूत्रेष्वम्लेषु वातघ्ने गणे च क्वथिते भिषक् । (२८।१)

पचेच्चतुर्विधं स्नेहं पूरणं तच्च कर्णयोः ॥ (२८।२)

एता एव क्रियाः कुर्यात् पित्तघ्नैः पित्तसंयुते । (२९।१)

काकोल्यादौ दशक्षीरं तिक्तं चात्र हितं हविः ॥ (२९।२)

क्षीरवृक्षप्रवालेषु मधुके चन्दने तथा । (३०।१)

कल्कक्वाथे परं पक्वं शर्करामधुकैः सरैः ॥ (३०।२)

इङ्गुदीसर्षपस्नेहौ सकफे पूरणे हितौ । (३१।१)

तिक्तौषधानां यूषाश्च स्वेदाश्च कफनाशनाः ॥ (३१।२)

सुरसादौ कृतं तैलं पञ्चमूले महत्यपि । (३२।१)

मातुलुङ्गरसः शुक्तं लशुनार्द्रकयो रसः ॥ (३२।२)

एकैकः पूरणे पथ्यस्तैलं तेष्वपि वा कृतम् । (३३।१)

तीक्ष्णा मूर्धविरेकाश्च कवलाश्चात्र पूजिताः ॥ (३३।२)

कर्णशूलविधिः कृत्स्नः पित्तघ्नः शोणितावृते । (३४।१)

शूलप्रणादबाधिर्यक्ष्वेडानां तु प्रकीर्तितम् ॥ (३४।२)

सामान्यतो विशेषेण बाधिर्ये पूरणं शृणु । (३५।१)

गवां मूत्रेण बिल्वानि पिष्ट्वा तैलं विपाचयेत् ॥ (३५।२)

सजलं च सदुग्धं च बाधिर्ये कर्णपूरणम् । (३६।१)

सितामधुकबिम्बीभिः सिद्धं वाजे पयस्यपि ॥ (३६।२)

बिम्बीक्वाथे विमथ्योष्णं शीतीभूतं तदुद्धृतम् । (३७।१)

पुनः पचेद्दशक्षीरं सितामधुकचन्दनैः ॥ (३७।२)

बिल्वाम्बुगाढं तत्तैलं बाधिर्ये कर्णपूरणम् । (३८।१)

वक्ष्यते यः प्रतिश्याये विधिः सो ऽप्यत्र पूजितः ॥ (३८।२)

वातव्याधिषु यश्चोक्तो विधिः स च हितो भवेत् । (३९।१)

कर्णस्रावे पूतिकर्णे तथैव कृमिकर्णके ॥ (३९।२)

समानं कर्म कुर्वीत योगान् वैशेषिकान् अपि । (४०।१)

शिरोविरेचनं चैव धूपनं पूरणं तथा ॥ (४०।२)

प्रमार्जनं धावनं च वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् । (४१।१)

राजवृक्षादितोयेन सुरसादिगणेन वा ॥ (४१।२)

कर्णप्रक्षालनं कार्यं चूर्णैरेषां च पूरणम् । (४२।१)

क्वाथं पञ्चकषायं तु कपित्थरसयोजितम् ॥ (४२।२)

कर्णस्रावे प्रशंसन्ति पूरणं मधुना सह । (४३।१)

सर्जत्वक्चूर्णसंयुक्तः कार्पासीफलजो रसः ॥ (४३।२)

योजितो मधुना वापि कर्णस्रावे प्रशस्यते । (४४।१)

लाक्षा रसाञ्जनं सर्जश्चूर्णितं कर्णपूरणम् ॥ (४४।२)

सशैवलं महावृक्षजम्ब्वाम्रप्रसवायुतम् । (४५।१)

कुलीरक्षौद्रमण्डूकीसिद्धं तैलं च पूजितम् ॥ (४५।२)

तिन्दुकान्यभया रोध्रं समङ्गामलकं मधु । (४६।१)

पूरणं चात्र पथ्यं स्यात्कपित्थरसयोजितम् ॥ (४६।२)

रसमाम्रकपित्थानां मधूकधवशालजम् । (४७।१)

पूरणार्थं प्रशंसन्ति तैलं वा तैर् विपाचितम् ॥ (४७।२)

प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातकीशिलपर्णिभिः । (४८।१)

मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन वा ॥ (४८।२)

पचेत्तैलं तदास्रावमवगृह्णाति पूरणात् । (४९।१)

घृतं रसाञ्जनं नार्याः क्षीरेण मधुसंयुतम् ॥ (४९।२)

तत्प्रशस्तं चिरोत्थे ऽपि सास्रावे पूतिकर्णके । (५०।१)

निर्गुण्डीस्वरसस्तैलं सिन्धुर्धूमरजो गुडः ॥ (५०।२)

पूरणः पूतिकर्णस्य शमनो मधुसंयुतः । (५१।१)

कृमिकर्णकनाशार्थं कृमिघ्नं योजयेद्विधिम् ॥ (५१।२)

वार्ताकुधूमश्च हितः सार्षपस्नेह एव च । (५२।१)

कृमिघ्नं हरितालेन गवां मूत्रयुतेन च ॥ (५२।२)

गुग्गुलोः कर्णदौर्गन्ध्ये धूपनं श्रेष्ठम् उच्यते । (५३।१)

छर्दनं धूमपानं च कवलस्य च धारणम् ॥ (५३।२)

कर्णक्ष्वेडे हितं तैलं सार्षपं चैव पूरणम् । (५४।१)

विद्रधौ चापि कुर्वीत विद्रध्युक्तं चिकित्सितम् ॥ (५४।२)

प्रक्लेद्य धीमांस्तैलेन स्वेदेन प्रविलाय्य च । (५५।१)

शोधयेत्कर्णविट्कं तु भिषक् सम्यक् शलाकया ॥ (५५।२)

नाडीस्वेदो ऽथ वमनं धूमो मूर्धविरेचनम् । (५६।१)

विधिश्च कफहृत्सर्वः कर्णकण्डूमपोहति ॥ (५६।२)

अथ कर्णप्रतीनाहे स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत् । (५७।१)

ततो विरिक्तशिरसः क्रियां प्राप्तां समाचरेत् ॥ (५७।२)

कर्णपाकस्य भैषज्यं कुर्यात्पित्तविसर्पवत् । (५८।१)

कर्णच्छिद्रे वर्तमानं कीटं क्लेदमलादि वा ॥ (५८।२)

शृङ्गेणापहरेद्धीमानथवापि शलाकया । (५९।१)

शेषाणां तु विकाराणां प्राक् चिकित्सितमीरितम् ॥ (५९।२)