Su, 2, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
उन्तेरर्तेन्चतस्रो ऽश्मर्यो भवन्ति श्लेष्माधिष्ठानाः तद्यथा श्लेष्मणा वातेन पित्तेन शुक्रेण चेति ॥ (३।१)
Unterartencatasro 'śmaryo bhavanti śleṣmādhiṣṭhānāḥ tadyathā śleṣmaṇā vātena pittena śukreṇa ceti ||
एन्त्स्तेहुन्ग्तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसंपृक्तो ऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ॥ (४।१)
Entstehungtatrāsaṃśodhanaśīlasyāpathyakāriṇaḥ prakupitaḥ śleṣmā mūtrasaṃpṛkto 'nupraviśya bastimaśmarīṃ janayati ||
प्रोद्रोम्तासां पूर्वरूपाणि ज्वरो वस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ॥ (५।१)
Prodromtāsāṃ pūrvarūpāṇi jvaro vastipīḍārocakau mūtrakṛcchraṃ bastiśiromuṣkaśephasāṃ vedanā kṛcchrāvasādo bastagandhitvaṃ mūtrasyeti ||
पूर्वरूपे ऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ॥ (६।२)
pūrvarūpe 'śmanaḥ kṛcchrānmūtraṃ sṛjati mānavaḥ ||
स्य्म्प्तोमेअथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशम् अत्याविलं ससिकतं विसृजति धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ॥ (७।१)
symptomeatha jātāsu nābhibastisevanīmehaneṣvanyatamasmin mehato vedanā mūtradhārāsaṅgaḥ sarudhiramūtratā mūtravikiraṇaṃ gomedakaprakāśam atyāvilaṃ sasikataṃ visṛjati dhāvanalaṅghanaplavanapṛṣṭhayānoṣṇādhvagamanaiścāsya vedanā bhavanti ||
श्लेष्माश्मरीतत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतो ऽत्यर्थम् उपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश् च भवति अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ॥ (८।१)
śleṣmāśmarītatra śleṣmāśmarī śleṣmalamannamabhyavaharato 'tyartham upalipyādhaḥ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratighātāddālyate bhidyate nistudyata iva ca bastirguruḥ śītaś ca bhavati aśmarī cātra śvetā snigdhā mahatī kukkuṭāṇḍapratīkāśā madhūkapuṣpavarṇā vā bhavati tāṃ ślaiṣmikīmiti vidyāt ||
पित्तपित्तयुतस्तु श्लेष्मा संघातम् उपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतीघाताद् ऊष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश् च भवति अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ॥ (९।१)
pittapittayutastu śleṣmā saṃghātam upagamya yathoktāṃ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratīghātād ūṣyate cūṣyate dahyate pacyata iva bastiruṣṇavātaś ca bhavati aśmarī cātra saraktā pītāvabhāsā kṛṣṇā bhallātakāsthipratimā madhuvarṇā vā bhavati tāṃ paittikīmiti vidyāt ||
वातवातयुतस्तु श्लेष्मा संघातम् उपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति तदात्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति नाभिं पीडयति मेढ्रं प्रमृद्नाति पायुं स्पृशति विशर्धते विदहति वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति तां वातिकीमिति विद्यात् ॥ (१०।१)
vātavātayutastu śleṣmā saṃghātam upagamya yathoktāṃ parivṛddhiṃ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi tasya mūtrapratīghātāttīvrā vedanā bhavati tadātyarthaṃ pīḍyamāno dantān khādati nābhiṃ pīḍayati meḍhraṃ pramṛdnāti pāyuṃ spṛśati viśardhate vidahati vātamūtrapurīṣāṇi kṛcchreṇa cāsya mehato niḥsaranti aśmarī cātra śyāvā paruṣā viṣamā kharā kadambapuṣpavatkaṇṭakācitā bhavati tāṃ vātikīmiti vidyāt ||
प्रायेणैतास्तिस्रो ऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद् विशेषेण बालानां भवन्ति तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वाद् अनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ॥ (११।१)
prāyeṇaitāstisro 'śmaryo divāsvapnasamaśanādhyaśanaśītasnigdhagurumadhurāhārapriyatvād viśeṣeṇa bālānāṃ bhavanti teṣāmevālpabastikāyatvād anupacitamāṃsatvācca basteḥ sukhagrahaṇāharaṇā bhavanti mahatāṃ tu śukrāśmarī śukranimittā bhavati ||
शुक्राश्मरीमैथुनविघाताद् अतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलो ऽभितः संगृह्य मेढ्रवृषणयोर् अन्तरे संहरति संहृत्य चोपशोषयति सा मूत्रमार्गमावृणोति मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश् च श्वयथुमापादयति पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ॥ (१२।१)
śukrāśmarīmaithunavighātād atimaithunādvā śukraṃ calitamanirgacchadvimārgagamanādanilo 'bhitaḥ saṃgṛhya meḍhravṛṣaṇayor antare saṃharati saṃhṛtya copaśoṣayati sā mūtramārgamāvṛṇoti mūtrakṛcchraṃ bastivedanāṃ vṛṣaṇayoś ca śvayathumāpādayati pīḍitamātre ca tasminneva pradeśe pravilayamāpadyate tāṃ śukrāśmarīmiti vidyāt ||
शर्करा सिकता मेहो भस्माख्यो ऽश्मरिवैकृतम् । (१३।२)
śarkarā sikatā meho bhasmākhyo 'śmarivaikṛtam |
शर्कराअश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ॥ (१३।३)
śarkarāaśmaryā śarkarā jñeyā tulyavyañjanavedanā ||
सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ॥ (१४।२)
sā bhinnamūrtirvātena śarkaretyabhidhīyate ||
हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः । (१५।१)
hṛtpīḍā sakthisadanaṃ kukṣiśūlaṃ ca vepathuḥ |
तृष्णोर्ध्वगो ऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ॥ (१५।२)
tṛṣṇordhvago 'nilaḥ kārṣṇyaṃ daurbalyaṃ pāṇḍugātratā ||
मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ॥ (१६।२)
mūtramārgapravṛttā sā saktā kuryādupadravān ||
दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् । (१७।१)
daurbalyaṃ sadanaṃ kārśyaṃ kukṣiśūlamarocakam |
पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ॥ (१७।२)
pāṇḍutvamuṣṇavātaṃ ca tṛṣṇāṃ hṛtpīḍanaṃ vamim ||
बेस्छ्रेइबुन्ग् वोन् अनुस्।गेस्छ्लेछ्त्स्रेगिओन्नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् । (१८।१)
Beschreibung von Anus|Geschlechtsregionnābhipṛṣṭhakaṭīmuṣkagudavaṅkṣaṇaśephasām |
एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ॥ (१८।२)
ekadvārastanutvakko madhye bastiradhomukhaḥ ||
बस्तिर् वस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः । (१९।१)
bastir vastiśiraścaiva pauruṣaṃ vṛṣaṇau gudaḥ |
एकसंबन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ॥ (१९।२)
ekasaṃbandhino hyete gudāsthivivarāśritāḥ ||
हर्न्प्रोदुक्तिओन्पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः । (२१।१)
Harnproduktionpakvāśayagatāstatra nāḍyo mūtravahāstu yāḥ |
तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ॥ (२१।२)
tarpayanti sadā mūtraṃ saritaḥ sāgaraṃ yathā ||
सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः । (२२।१)
sūkṣmatvānnopalabhyante mukhānyāsāṃ sahasraśaḥ |
जाग्रतः स्वपतश् चैव स निःस्यन्देन पूर्यते । (२३।१)
jāgrataḥ svapataś caiva sa niḥsyandena pūryate |
आ मुखात् सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ॥ (२३।२)
ā mukhāt salile nyastaḥ pārśvebhyaḥ pūryate navaḥ ||
घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते । (२४।१)
ghaṭo yathā tathā viddhi bastirmūtreṇa pūryate |
एवम् एव प्रवेशेन वातः पित्तं कफो ऽपि वा ॥ (२४।२)
evam eva praveśena vātaḥ pittaṃ kapho 'pi vā ||
हर्न्प्रोद्। अल्स् उर्सछे वोन् अश्मरीमूत्रयुक्तम् उपस्नेहात् प्रविश्य कुरुते ऽश्मरीम् । (२५।१)
Harnprod. als Ursache von aśmarīmūtrayuktam upasnehāt praviśya kurute 'śmarīm |
अप्सु स्वच्छास्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ॥ (२५।२)
apsu svacchāsvapi yathā niṣiktāsu nave ghaṭe ||
संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतो ऽग्निश्च वैद्युतः ॥ (२६।२)
saṃhantyāpo yathā divyā māruto 'gniśca vaidyutaḥ ||
तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः । (२७।१)
tadvadbalāsaṃ bastisthamūṣmā saṃhanti sānilaḥ |
मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते । (२७।२)
mārute praguṇe bastau mūtraṃ samyak pravartate |
विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ॥ (२७।३)
vikārā vividhāścāpi pratilome bhavanti hi ||
मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च । (२८।१)
mūtrāghātāḥ pramehāśca śukradoṣāstathaiva ca |
मूत्रदोषाश् च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ॥ (२८।२)
mūtradoṣāś ca ye kecidvastāveva bhavanti hi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.