नन्दिकेश्वर उवाच । (१।१)

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि व्रतषष्ठीमनुत्तमाम् । (१।२)

रुद्रेणाभिहितां दिव्यां महापातकनाशनम् ॥ (१।३)

नक्तमब्दं चरित्वा तु गवा सार्धं कुटुम्बिने । (२।१)

हैमं चक्रं त्रिशूलं च दद्याद्विप्राय वाससी ॥ (२।२)

शिवरूपस्ततोऽस्माभिः शिवलोके स मोदते । (३।१)

एतद्देवव्रतं नाम महापातकनाशनम् ॥ (३।२)

यस्त्वेकभक्तेन समां शिवं हैमवृषान्वितम् । (४।१)

धेनुं तिलमयीं दद्यात्स पदं याति शांकरम् । (४।२)

एतद्रुद्रव्रतं नाम पापशोकविनाशनम् ॥ (४।३)

यस्तु नीलोत्पलं हैमं शर्करापात्रसंयुतम् । (५।१)

एकान्तरितनक्ताशी समान्ते वृषसंयुतम् । (५।२)

स वैष्णवं पदं याति लीलाव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (५।३)

आषाढादिचतुर्मासम् अभ्यङ्गं वर्जयेन्नरः । (६।१)

भोजनोपस्करं दद्यात्स याति भवनं हरेः । (६।२)

जने प्रीतिकरं नॄणां प्रीतिव्रतमिहोच्यते ॥ (६।३)

वर्जयित्वा मधौ यस्तु दधिक्षीरघृतैक्षवम् । (७।१)

दद्याद्वस्त्राणि सूक्ष्माणि रसपात्रैश्च संयुतम् ॥ (७।२)

सम्पूज्य विप्रमिथुनं गौरी मे प्रीयतामिति । (८।१)

एतद्गौरीव्रतं नाम भवानीलोकदायकम् ॥ (८।२)

पुष्यादौ यस्त्रयोदश्यां कृत्वा नक्तं मधौ पुनः । (९।१)

अशोकं काञ्चनं दद्यादिक्षुयुक्तं दशाङ्गुलम् ॥ (९।२)

विप्राय वस्त्रसंयुक्तं प्रद्युम्नः प्रीयतामिति । (१०।१)

कल्पं विष्णुपदे स्थित्वा विशोकः स्यात्पुनर्नरः । (१०।२)

एतत् कामव्रतं नाम सदा शोकविनाशनम् ॥ (१०।३)

आषाढादिव्रतं यस्तु वर्जयेन्नखकर्तनम् । (११।१)

वार्ताकं च चतुर्मासं मधुसर्पिर्घटान्वितम् ॥ (११।२)

कार्त्तिक्यां तत्पुनर्हैमं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । (१२।१)

स रुद्रलोकमाप्नोति शिवव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (१२।२)

वर्जयेद्यस्तु पुष्पाणि हेमन्तशिशिरावृतू । (१३।१)

पुष्पत्रयं च फाल्गुन्यां कृत्वा शक्त्या च काञ्चनम् ॥ (१३।२)

दद्याद्द्विकालवेलायां प्रीयेतां शिवकेशवौ । (१४।१)

दत्त्वा परं पदं याति सौम्यव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (१४।२)

फाल्गुन्यादितृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत् । (१५।१)

समाप्ते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम् ॥ (१५।२)

सम्पूज्य विप्रमिथुनं भवानी प्रीयतामिति । (१६।१)

गौरीलोके वसेत्कल्पं सौभाग्यव्रतमुच्यते ॥ (१६।२)

संध्यामौनं ततः कृत्वा समान्ते घृतकुम्भकम् । (१७।१)

वस्त्रयुग्मं तिलान्घण्टां ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ (१७।२)

सारस्वतं पदं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (१८।१)

एतत्सारस्वतं नाम रूपविद्याप्रदायकम् ॥ (१८।२)

लक्ष्मीमभ्यर्च्य पञ्चम्यामुपवासी भवेन्नरः । (१९।१)

समान्ते हेमकमलं दद्याद्धेनुसमन्वितम् ॥ (१९।२)

स वैष्णवं पदं याति लक्ष्मीवाञ्जन्मजन्मनि । (२०।१)

एतत् सम्पद्व्रतं नाम सदा पापविनाशनम् ॥ (२०।२)

कृत्वोपलेपनं शम्भोरग्रतः केशवस्य च । (२१।१)

यावदब्दं पुनर्दद्याद्धेनुं जलघटान्विताम् ॥ (२१।२)

जन्मायुतं स राजा स्यात्ततः शिवपुरं व्रजेत् । (२२।१)

एतद् आयुर्व्रतं नाम सर्वकामप्रदायकम् ॥ (२२।२)

अश्वत्थं भास्करं गङ्गां प्रणम्यैकत्र वाग्यतः । (२३।१)

एकभक्तं नरः कुर्यादब्दमेकं विमत्सरः ॥ (२३।२)

व्रतान्ते विप्रमिथुनं पूज्यं धेनुत्रयान्वितम् । (२४।१)

वृक्षं हिरण्मयं दद्यात्सोऽश्वमेधफलं लभेत् । (२४।२)

एतत् कीर्तिव्रतं नाम भूतिकीर्तिफलप्रदम् ॥ (२४।३)

घृतेन स्नपनं कुर्याच्छम्भोर् वा केशवस्य च । (२५।१)

अक्षताभिः सुपुष्पाभिः कृत्वा गोमयमण्डलम् ॥ (२५।२)

तिलधेनुसमोपेतं समान्ते हेमपङ्कजम् । (२६।१)

शुद्धमष्टाङ्गुलं दद्याच्छिवलोके महीयते । (२६।२)

सामगाय ततश्चैतत् सामव्रतमिहोच्यते ॥ (२६।३)

नवम्यामेकभक्तं तु कृत्वा कन्याश्च शक्तितः । (२७।१)

भोजयित्वासनं दद्याद्धैमकञ्चुकवाससी ॥ (२७।२)

हैमं सिंहं च विप्राय दत्त्वा शिवपदं व्रजेत् । (२८।१)

जन्मार्बुदं सुरूपः स्याच्छत्रुभिश्चापराजितः । (२८।२)

एतद्वीरव्रतं नाम नारीणां च सुखप्रदम् ॥ (२८।३)

यावत्समा भवेद्यस्तु पञ्चदश्यां पयोव्रतः । (२९।१)

समान्ते श्राद्धकृद्दद्यात्पञ्च गास्तु पयस्विनीः ॥ (२९।२)

वासांसि च पिशङ्गानि जलकुम्भयुतानि च । (३०।१)

स याति वैष्णवं लोकं पितॄणां तारयेच्छतम् । (३०।२)

कल्पान्ते राजराजः स्यात् पितृव्रतम् इदं स्मृतम् ॥ (३०।३)

चैत्रादिचतुरो मासाञ्जलं दद्यादयाचितम् । (३१।१)

व्रतान्ते मणिकं दद्यादन्नवस्त्रसमन्वितम् ॥ (३१।२)

तिलपात्रं हिरण्यं च ब्रह्मलोके महीयते । (३२।१)

कल्पान्ते भूपतिर्नूनम् आनन्दव्रतमुच्यते ॥ (३२।२)

पञ्चामृतेन स्नपनं कृत्वा संवत्सरं विभोः । (३३।१)

वत्सरान्ते पुनर्दद्याद्धेनुं पञ्चामृतेन हि ॥ (३३।२)

विप्राय दद्याच्छङ्खं च स पदं याति शांकरम् । (३४।१)

राजा भवति कल्पान्ते धृतिव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (३४।२)

वर्जयित्वा पुमान्मांसमब्दान्ते गोप्रदो भवेत् । (३५।१)

तद्वद्धेममृगं दद्यात्सोऽश्वमेधफलं लभेत् । (३५।२)

अहिंसाव्रतमित्युक्तं कल्पान्ते भूपतिर्भवेत् ॥ (३५।३)

माघमास्युषसि स्नानं कृत्वा दाम्पत्यमर्चयेत् । (३६।१)

भोजयित्वा यथाशक्त्या माल्यवस्त्रविभूषणः । (३६।२)

सूर्यलोके वसेत्कल्पं सूर्यव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (३६।३)

आषाढादिचतुर्मासं प्रातःस्नायी भवेन्नरः । (३७।१)

विप्रेषु भोजनं दद्यात्कार्त्तिक्यां गोप्रदो भवेत् । (३७।२)

स वैष्णवं पदं याति विष्णुव्रतमिदं शुभम् ॥ (३७।३)

अयनादयनं यावद्वर्जयेत्पुष्पसर्पिषी । (३८।१)

तदन्ते पुष्पदामानि घृतधेन्वा सहैव तु ॥ (३८।२)

दत्त्वा शिवपदं गच्छेद्विप्राय घृतपायसम् । (३९।१)

एतच्छीलव्रतं नाम शीलारोग्यफलप्रदम् ॥ (३९।२)

संध्यादीपप्रदो यस्तु समां तैलं विवर्जयेत् । (४०।१)

समान्ते दीपिकां दद्याच्चक्रशूले च काञ्चने ॥ (४०।२)

वस्त्रयुग्मं च विप्राय तेजस्वी स भवेदिह । (४१।१)

रुद्रलोकमवाप्नोति दीप्तिव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (४१।२)

कार्त्तिक्यादितृतीयायां प्राश्य गोमूत्रयावकम् । (४२।१)

नक्तं चरेदब्दमेकमब्दान्ते गोप्रदो भवेत् ॥ (४२।२)

गौरीलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह । (४३।१)

एतद्रुद्रव्रतं नाम सदा कल्याणकारकम् ॥ (४३।२)

वर्जयेच्चैत्रमासे च यश्च गन्धानुलेपनम् । (४४।१)

शुक्तिं गन्धभृतां दत्त्वा विप्राय सितवाससी । (४४।२)

वारुणं पदमाप्नोति दृढव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (४४।३)

वैशाखे पुष्पलवणं वर्जयित्वाथ गोप्रदः । (४५।१)

भूत्वा विषादे कल्पं स्थित्वा राजा भवेदिह । (४५।२)

एतत्कान्तिव्रतं नाम कान्तिकीर्तिफलप्रदम् ॥ (४५।३)

ब्रह्माण्डं काञ्चनं कृत्वा तिलराशिसमन्वितम् । (४६।१)

त्र्यहं तिलप्रदो भूत्वा वह्निं संतर्प्य सद्विजम् ॥ (४६।२)

सम्पूज्य विप्रदाम्पत्यं माल्यवस्त्रविभूषणैः । (४७।१)

शक्तितस्त्रिपलादूर्ध्वं विश्वात्मा प्रीयतामिति ॥ (४७।२)

पुण्येऽह्नि दद्यात्स परं ब्रह्म यात्यपुनर्भवम् । (४८।१)

एतद्ब्रह्मव्रतं नाम निर्वाणपददायकम् ॥ (४८।२)

यश्चोभयमुखीं दद्यात्प्रभूतकनकान्विताम् । (४९।१)

दिनं पयोव्रतस्तिष्ठेत्स याति परमं पदम् । (४९।२)

एतद्धेनुव्रतं नाम पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ (४९।३)

त्र्यहं पयोव्रते स्थित्वा काञ्चनं कल्पपादपम् । (५०।१)

पलादूर्ध्वं यथाशक्त्या तण्डुलैस् तूपसंयुतम् । (५०।२)

दत्त्वा ब्रह्मपदं याति कल्पव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (५०।३)

मासोपवासी यो दद्याद्धेनुं विप्राय शोभनाम् । (५१।१)

स वैष्णवं पदं यति भीमव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (५१।२)

दद्याद् विंशत्पलादूर्ध्वं महीं कृत्वा तु काञ्चनीम् । (५२।१)

दिनं पयोव्रतस्तिष्ठेद्रुद्रलोके महीयते । (५२।२)

धराव्रतमिदं प्रोक्तं सप्तकल्पशतानुगम् ॥ (५२।३)

माघे मासेऽथवा चैत्रे गुडधेनुप्रदो भवेत् । (५३।१)

गुडव्रतस्तृतीयायां गौरीलोके महीयते । (५३।२)

महाव्रतमिदं नाम परमानन्दकारकम् ॥ (५३।३)

पक्षोपवासी यो दद्याद्विप्राय कपिलाद्वयम् । (५४।१)

ब्रह्मलोकमवाप्नोति देवासुरसुपूजितम् । (५४।२)

कल्पान्ते राजराजः स्यात् प्रभाव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (५४।३)

वत्सरं त्वेकभक्ताशी सभक्ष्यजलकुम्भदः । (५५।१)

शिवलोके वसेत्कल्पं प्राप्तिव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (५५।२)

नक्ताशी चाष्टमीषु स्याद्वत्सरान्ते च धेनुदः । (५६।१)

पौरंदरं पुरं याति सुगतिव्रतमुच्यते ॥ (५६।२)

विप्रायेन्धनदो यस्तु वर्षादिचतुरस्त्वृतून् । (५७।१)

घृतधेनुप्रदोऽन्ते च स परं ब्रह्म गच्छति । (५७।२)

वैश्वानरव्रतं नाम सर्वपापविनाशनम् ॥ (५७।३)

एकादश्यां च नक्ताशी यश्चक्रं विनिवेदयेत् । (५८।१)

समान्ते वैष्णवं हैमं स विष्णोः पदमाप्नुयात् । (५८।२)

एतत् कृष्णव्रतं नाम कल्पान्ते राज्यभाग्भवेत् ॥ (५८।३)

पायसाशी समान्ते तु दद्याद्विप्राय गोयुगम् । (५९।१)

लक्ष्मीलोकमवाप्नोति ह्येतद् देवीव्रतं स्मृतम् ॥ (५९।२)

सप्तम्यां नक्तभुग्दद्यात्समान्ते गां पयस्विनीम् । (६०।१)

सूर्यलोकमवाप्नोति भानुव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (६०।२)

चतुर्थ्यां नक्तभुग्दद्यादब्दान्ते हेमवारणम् । (६१।१)

व्रतं वैनायकं नाम शिवलोकफलप्रदम् ॥ (६१।२)

महाफलानि यस्त्यक्त्वा चतुर्मासं द्विजातये । (६२।१)

हैमानि कार्त्तिके दद्याद्गोयुगेन समन्वितम् । (६२।२)

एतत् फलव्रतं नाम विष्णुलोकफलप्रदम् ॥ (६२।३)

यश्चोपवासी सप्तम्यां समान्ते हैमपङ्कजम् । (६३।१)

गाश्च वै शक्तितो दद्याद्धेमान्नघटसंयुताः । (६३।२)

एतत् सौरव्रतं नाम सूर्यलोकफलप्रदम् ॥ (६३।३)

द्वादश द्वादशीर्यस्तु समाप्योपोषणेन च । (६४।१)

गोवस्त्रकाञ्चनैर्विप्रान्पूजयेच्छक्तितो नरः । (६४।२)

परमं पदं प्राप्नोति विष्णुव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (६४।३)

कार्त्तिक्यां च वृषोत्सर्गं कृत्वा नक्तं समाचरेत् । (६५।१)

शैवं पदमवाप्नोति वार्षव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (६५।२)

कृच्छ्रान्ते गोप्रदः कुर्याद्भोजनं शक्तितः पदम् । (६६।१)

विप्राणां शांकरं याति प्राजापत्यमिदं व्रतम् ॥ (६६।२)

चतुर्दश्यां तु नक्ताशी समान्ते गोधनप्रदः । (६७।१)

शैवं पदमवाप्नोति त्रैयम्बकमिदं व्रतम् ॥ (६७।२)

सप्तरात्रोषितो दद्याद्घृतकुम्भं द्विजातये । (६८।१)

घृतव्रतमिदं प्राहुर्ब्रह्मलोकफलप्रदम् ॥ (६८।२)

आकाशशायी वर्षासु धेनुमन्ते पयस्विनीम् । (६९।१)

शक्रलोके वसेन्नित्यम् इन्द्रव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (६९।२)

अनग्निपक्कम् अश्नाति तृतीयायां तु यो नरः । (७०।१)

गां दत्त्वा शिवमभ्येति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (७०।२)

इह चानन्दकृत्पुंसां श्रेयोव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७०।३)

हैमं पलद्वयादूर्ध्वं रथमश्वयुगान्वितम् । (७१।१)

ददत्कृतोपवासः स्याद्दिवि कल्पशतं वसेत् । (७१।२)

कल्पान्ते राजराजः स्यादश्वव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७१।३)

तद्वद्धेमरथं दद्यात्करिभ्यां संयुतं नरः । (७२।१)

सत्यलोके वसेत्कल्पं सहस्रमथ भूपतिः । (७२।२)

भवेदुपोषितो भूत्वा करिव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७२।३)

उपवासं परित्यज्य समान्ते गोप्रदो भवेत् । (७३।१)

यक्षाधिपत्यमाप्नोति सुखव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७३।२)

निशि कृत्वा जले वासं प्रभाते गोप्रदो भवेत् । (७४।१)

वारुणं लोकमाप्नोति वरुणव्रतमुच्यते ॥ (७४।२)

चान्द्रायणं च यः कुर्याद्धैमं चन्द्रं निवेदयेत् । (७५।१)

चन्द्रव्रतमिदं प्रोक्तं चन्द्रलोकफलप्रदम् ॥ (७५।२)

ज्येष्ठे पञ्चतपाः सायं हेमधेनुप्रदो दिवम् । (७६।१)

यात्यष्टमीचतुर्दश्यो रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७६।२)

सकृद्वितानकं कुर्यात्तृतीयायां शिवालये । (७७।१)

समान्ते धेनुदो याति भवानीव्रतमुच्यते ॥ (७७।२)

माघे निश्यार्द्रवासाः स्यात्सप्तम्यां गोप्रदो भवेत् । (७८।१)

दिवि कल्पमुषित्वेह राजा स्यात्पवनं व्रतम् ॥ (७८।२)

त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्फाल्गुन्यां भवनं शुभम् । (७९।१)

आदित्यलोकमाप्नोति धामव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (७९।२)

त्रिसंध्यं पूज्य दाम्पत्यमुपवासी विभूषणैः । (८०।१)

अन्नं गाश्च समाप्नोति मोक्षमिन्द्रव्रतादिह ॥ (८०।२)

दत्त्वा सितद्वितीयायामिन्दोर्लवणभाजनम् । (८१।१)

समान्ते गोप्रदो याति विप्राय शिवमन्दिरम् । (८१।२)

कल्पान्ते राजराजः स्यात्सोमव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (८१।३)

प्रतिपद्येकभक्ताशी समान्ते कपिलाप्रदः । (८२।१)

वैश्वानरपदं याति शिवव्रतमिदं स्मृतम् ॥ (८२।२)

दशम्याम् एकभक्ताशी समान्ते दशधेनुदः । (८३।१)

दिशश्च काञ्चनैर्दद्याद्ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत् । (८३।२)

एतद् विश्वव्रतं नाम महापातकनाशनम् ॥ (८३।३)

यः पठेच्छृणुयाद्वापि व्रतषष्टिम् अनुत्तमाम् । (८४।१)

मन्वन्तरशतं सोऽपि गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् ॥ (८४।२)

षष्टिव्रतं नारद पुण्यमेतत्तवोदितं विश्वजनीनमन्यत् । (८५।१)

श्रोतुं तवेच्छा तदुदीरयामि प्रियेषु किं वाकथनीयम् अस्ति ॥ (८५।२)