सूत उवाच । (१।१)

श्रुत्वैतत् सर्वम् अखिलं मनुः पप्रच्छ केशवम् । (१।२)

श्राद्धकालं च विविधं श्राद्धभेदं तथैव च ॥ (१।३)

श्राद्धेषु भोजनीया ये ये च वर्ज्या द्विजातयः । (२।१)

कस्मिन्वासरभागे वा पितृभ्यः श्राद्धमाचरेत् ॥ (२।२)

कस्मिन्दत्तं कथं याति श्राद्धं तु मधुसूदन । (३।१)

विधिना केन कर्तव्यं कथं प्रीणाति तत्पितॄन् ॥ (३।२)

मत्स्य उवाच । (४।१)

कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन वा । (४।२)

पयोमूलफलैर् वापि पितृभ्यः प्रीतिमावहन् ॥ (४।३)

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धमुच्यते । (५।१)

नित्यं तावत्प्रवक्ष्यामि अर्घ्यावाहनवर्जितम् ॥ (५।२)

अदैवं तद्विजानीयात्पार्वणं पर्वसु स्मृतम् । (६।१)

पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु तावन्महीपते ॥ (६।२)

पार्वणे ये नियोज्यास्तु ताञ्शृणुष्व नराधिप । (७।१)

पञ्चाग्निः स्नातकश्चैव त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् ॥ (७।२)

श्रोत्रियः श्रोत्रियसुतो विधिवाक्यविशारदः । (८।१)

सर्वज्ञो वेदविन्मन्त्री ज्ञातवंशः कुलान्वितः ॥ (८।२)

पुराणवेत्ता धर्मज्ञः स्वाध्यायजपतत्परः । (९।१)

शिवभक्तः पितृपरः सूर्यभक्तोऽथ वैष्णवः ॥ (९।२)

ब्रह्मण्यो योगविच्छान्तो विजितात्मा च शीलवान् । (१०।१)

भोजयेच्चापि दौहित्रं यत्नतः स्वसुहृद्गुरून् ॥ (१०।२)

विट्पीतं मातुलं बन्धुमृत्विगाचार्यसोमपान् । (११।१)

यश्च व्याकुरुते वाक्यं यश्च मीमांसते ऽध्वरम् ॥ (११।२)

सामस्वरविधिज्ञश्च पङ्क्तिपावनपावनः । (१२।१)

सामगो ब्रह्मचारी च वेदयुक्तो ऽथ ब्रह्मवित् ॥ (१२।२)

यत्रैते भुञ्जते श्राद्धे तदेव परमार्थवत् । (१३।१)

एते भोज्याः प्रयत्नेन वर्जनीयान्निबोध मे ॥ (१३।२)

पतितोऽभिशस्तः क्लीबः पिशुनव्यङ्गरोगिणः । (१४।१)

कुनखी श्यावदन्तश्च कुण्डगोलाश्वपालकाः ॥ (१४।२)

परिवित्तिर्नियुक्तात्मा प्रमत्तोन्मत्तदारुणाः । (१५।१)

बैडाली बकवृत्तिश्च दम्भी देवलकादयः ॥ (१५।२)

कृतघ्नान्नास्तिकांस् तद्वन्म्लेच्छदेशनिवासिनः । (१६।१)

त्रिशङ्कुर् बर्बरद्राववीतद्रविडकोङ्कणान् ॥ (१६।२)

वर्जयेल्लिङ्गिनः सर्वाञ्श्राद्धकाले विशेषतः । (१७।१)

पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा विनीतात्मा निमन्त्रयेत् ॥ (१७।२)

निमन्त्रितान्हि पितर उपतिष्ठन्ति तान्द्विजान् । (१८।१)

वायुभूता नु गच्छन्ति तथासीनानुपासते ॥ (१८।२)

दक्षिणं जानुमालभ्य त्वं मया तु निमन्त्रितः । (१९।१)

एवं निमन्त्र्य नियमं श्रावयेत्पितृबान्धवान् ॥ (१९।२)

अक्रोधनैः शौचपरैः सततं ब्रह्मचारिभिः । (२०।१)

भवितव्यं भवद्भिश्च मया च श्राद्धकारिणा ॥ (२०।२)

पितृयज्ञं विनिर्वर्त्य तर्पणाख्यं तु यो ऽग्निमान् । (२१।१)

पिण्डान्वाहार्यकं कुर्याच्छ्राद्धमिन्दुक्षये सदा ॥ (२१।२)

गोमयेनोपलिप्ते तु दक्षिणप्रवणे स्थले । (२२।१)

श्राद्धं समाचरेद्भक्त्या गोष्ठे वा जलसंनिधौ ॥ (२२।२)

अग्निमान्निर्वपेत्पित्र्यं चरुं च सममुष्टिभिः । (२३।१)

पितृभ्यो निर्वपामीति सर्वं दक्षिणतो न्यसेत् ॥ (२३।२)

अभिघार्यं ततः कुर्यान्निर्वापत्रयमग्रतः । (२४।१)

ते ऽपि तस्यायताः कार्याश्चतुरङ्गुलविस्तृताः ॥ (२४।२)

दर्वीत्रयं तु कुर्वीत खादिरं रजतान्वितम् । (२५।१)

रत्निमात्रं परिश्लक्ष्णं हस्ताकाराग्रमुत्तमम् ॥ (२५।२)

उदपात्रं च कांस्यं च मेक्षणं च समित्कुशान् । (२६।१)

तिलाः पात्राणि सद्वासो गन्धधूपानुलेपनम् ॥ (२६।२)

आहरेदपसव्यं तु सर्वं दक्षिणतः शनैः । (२७।१)

एवमासाद्य तत्सर्वं भवनस्याग्रतो भुवि ॥ (२७।२)

गोमयेनोपलिप्तायां गोमूत्रेण तु मण्डलम् । (२८।१)

अक्षताभिः सपुष्पाभिस्तदभ्यर्च्यापसव्यवत् ॥ (२८।२)

विप्राणां क्षालयेत् पादाव् अभिनन्द्य पुनः पुनः । (२९।१)

आसनेषूपकॢप्तेषु दर्भवत्सु विधानवत् ॥ (२९।२)

उपस्पृष्टोदकान्विप्रानुपवेश्यानुमन्त्रयेत् । (३०।१)

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकमुभयत्र च ॥ (३०।२)

भोजयेदीश्वरोऽपीह न कुर्याद्विस्तरं बुधः । (३१।१)

दैवपूर्वं नियोज्याथ विप्रानर्घ्यादिना बुधः ॥ (३१।२)

अग्नौ कुर्यादनुज्ञातो विप्रैर् विप्रो यथाविधि । (३२।१)

स्वगृह्योक्तविधानेन कांस्ये कृत्वा चरुं ततः ॥ (३२।२)

अग्नीषोमयमाभ्यां तु कुर्यादाप्यायनं बुधः । (३३।१)

दक्षिणाग्नौ प्रतीते वा य एकाग्निर्द्विजोत्तमः ॥ (३३।२)

यज्ञोपवीती निर्वर्त्य ततः पर्युक्षणादिकम् । (३४।१)

प्राचीनावीतिना कार्यमतः सर्वं विजानता ॥ (३४।२)

षट् च तस्माद्धविःशेषात्पिण्डान्कृत्वा ततोदकम् । (३५।१)

दद्यादुदकपात्रैस् तु सतिलं सव्यपाणिना ॥ (३५।२)

जान्व् आच्य सव्यं यत्नेन दर्भयुक्तो विमत्सरः । (३६।१)

विधाय लेखा यत्नेन निर्वापेष्ववनेजनम् ॥ (३६।२)

दक्षिणाभिमुखः कुर्यात्करे दर्वीं निधाय वै । (३७।१)

निधाय पिण्डम् एकैकं सर्वदर्भेष्वनुक्रमात् ॥ (३७।२)

निनयेदथ दर्भेषु नामगोत्रानुकीर्तनैः । (३८।१)

तेषु दर्भेषु तं हस्तं विमृज्याल्लेपभागिनाम् ॥ (३८।२)

तथैव च ततः कुर्यात्पुनः प्रत्यवनेजनम् । (३९।१)

षडप्यृतून्नमस्कृत्य गन्धधूपार्हणादिभिः ॥ (३९।२)

एवमावाह्य तत्सर्वं वेदमन्त्रैर्यथोदितैः । (४०।१)

एकाग्नेरेक एव स्यान्निर्वापो दर्विका तथा ॥ (४०।२)

ततः कृत्वान्तरे दद्यात्पत्नीभ्योऽन्नं कुशेषु सः । (४१।१)

तद्वत्पिण्डादिके कुर्यादावाहनविसर्जनम् ॥ (४१।२)

ततो गृहीत्वा पिण्डेभ्यो मात्राः सर्वाः क्रमेण तु । (४२।१)

तानेव विप्रान्प्रथमं प्राशयेद्यत्नतो नरः ॥ (४२।२)

यस्मादन्नाद्धृता मात्रा भक्षयन्ति द्विजातयः । (४३।१)

अन्वाहार्यकम् इत्युक्तं तस्मात्तच्चन्द्रसंक्षये ॥ (४३।२)

पूर्वं दत्त्वा तु तद्धस्ते सपवित्रं तिलोदकम् । (४४।१)

तत्पिण्डाग्रं प्रयच्छेत स्वधैषामस्त्विति ब्रुवन् ॥ (४४।२)

वर्णयन्भोजयेदन्नं मिष्टं पूतं च सर्वदा । (४५।१)

वर्जयेत्क्रोधपरतां स्मरन्नारायणं हरिम् ॥ (४५।२)

तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततः कुर्याद्विकिरन्सार्ववर्णिकम् । (४६।१)

सोदकं चान्नमुद्धृत्य सलिलं प्रक्षिपेद्भुवि ॥ (४६।२)

आचान्तेषु पुनर्दद्याज्जलपुष्पाक्षतोदकम् । (४७।१)

स्वस्तिवाचनकं सर्वं पिण्डोपरि समाहरेत् ॥ (४७।२)

देवाद्यन्तं प्रकुर्वीत श्राद्धनाशोऽन्यथा भवेत् । (४८।१)

विसृज्य ब्राह्मणांस्तद्वत्तेषां कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ (४८।२)

दक्षिणां दिशमाकाङ्क्षन्पितॄन् याचेत मानवः । (४९।१)

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च ॥ (४९।२)

श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहु देयं च नो ऽस्त्विति । (५०।१)

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि ॥ (५०।२)

याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कंचन । (५१।१)

एतदस्त्विति तत्प्रोक्तमन्वाहार्यं तु पार्वणम् ॥ (५१।२)

यथेन्दुसंक्षये तद्वदन्यत्रापि निगद्यते । (५२।१)

पिण्डांस्तु गोजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जलेऽपि वा ॥ (५२।२)

विप्राग्रतो वा विकिरेद् वयोभिर् अभिवाशयेत् । (५३।१)

पत्नी तु मध्यमं पिण्डं प्राशयेद् विनयान्विता ॥ (५३।२)

आधत्त पितरो गर्भमत्र संतानवर्धनम् । (५४।१)

तावदुच्छेषणं तिष्ठेद्यावद्विप्रा विसर्जिताः ॥ (५४।२)

वैश्वदेवं ततः कुर्यान् निवृत्ते पितृकर्मणि । (५५।१)

इष्टैः सह ततः शान्तो भुञ्जीत पितृसेवितम् ॥ (५५।२)

पुनर् भोजनमध्वानं यानमायासमैथुनम् । (५६।१)

श्राद्धकृच्छ्राद्धभुक्चैव सर्वमेतद्विवर्जयेत् ॥ (५६।२)

स्वाध्यायकलहं चैव दिवास्वप्नं च सर्वदा । (५७।१)

अनेन विधिना श्राद्धं निरुद्वास्येह निर्वपेत् ॥ (५७।२)

कन्याकुम्भवृषस्थे ऽर्के कृष्णपक्षेषु सर्वदा । (५८।१)

यत्र यत्र प्रदातव्यं सपिण्डीकरणात् परम् । (५८।२)

तत्रानेन विधानेन देयम् अग्निमता सदा ॥ (५८।३)