मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 29

28 of 175 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह । (१।२)

tataḥ kāvyo bhṛguśreṣṭhaḥ samanyurupagamya ha |

1.3१.३

वृषपर्वाणम् आसीनम् इत्युवाचाविचारयन् ॥ (१।३)

vṛṣaparvāṇam āsīnam ityuvācāvicārayan ||

2.1२.१

नाधर्मश्चरितो राजन् सद्यः फलति गौर् इव । (२।१)

nādharmaścarito rājan sadyaḥ phalati gaur iva |

2.2२.२

शनैरावर्त्यमानस्तु मूलान्यपि निकृन्तति ॥ (२।२)

śanairāvartyamānastu mūlānyapi nikṛntati ||

3.1३.१

यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पश्यति नप्तृषु । (३।१)

yadi nātmani putreṣu na cetpaśyati naptṛṣu |

3.2३.२

पापमाचरितं कर्म त्रिवर्गमतिवर्तते ॥ (३।२)

pāpamācaritaṃ karma trivargamativartate ||

4.1४.१

फलत्येवं ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवोदरे । (४।१)

phalatyevaṃ dhruvaṃ pāpaṃ gurubhuktamivodare |

4.2४.२

यदा घातयसे विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा ॥ (४।२)

yadā ghātayase vipraṃ kacamāṅgirasaṃ tadā ||

5.1५.१

अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् । (५।१)

apāpaśīlaṃ dharmajñaṃ śuśrūṣuṃ madgṛhe ratam |

5.2५.२

वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम ॥ (५।२)

vadhādanarhatastasya vadhācca duhiturmama ||

6.1६.१

वृषपर्वन्निबोध त्वं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् । (६।१)

vṛṣaparvannibodha tvaṃ tyakṣyāmi tvāṃ sabāndhavam |

6.2६.२

स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्नोमि त्वया सह ॥ (६।२)

sthātuṃ tvadviṣaye rājanna śaknomi tvayā saha ||

7.1७.१

अद्यैवमभिजानामि दैत्यं मिथ्याप्रलापिनम् । (७।१)

adyaivamabhijānāmi daityaṃ mithyāpralāpinam |

7.2७.२

यतस्त्वमात्मनोदीर्णां दुहितारं किमुपेक्षसे ॥ (७।२)

yatastvamātmanodīrṇāṃ duhitāraṃ kimupekṣase ||

8.1८.१

वृषपर्वोवाच । (८।१)

vṛṣaparvovāca |

8.2८.२

नावद्यं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव । (८।२)

nāvadyaṃ na mṛṣāvādaṃ tvayi jānāmi bhārgava |

8.3८.३

त्वयि सत्यं च धर्मश्च तत्प्रसीदतु मां भवान् ॥ (८।३)

tvayi satyaṃ ca dharmaśca tatprasīdatu māṃ bhavān ||

9.1९.१

अद्यास्मानपहाय त्वमितो यास्यसि भार्गव । (९।१)

adyāsmānapahāya tvamito yāsyasi bhārgava |

9.2९.२

समुद्रं सम्प्रवेक्ष्यामि नान्यदस्ति परायणम् ॥ (९।२)

samudraṃ sampravekṣyāmi nānyadasti parāyaṇam ||

10.1१०.१

शुक्र उवाच । (१०।१)

śukra uvāca

10.2१०.२

समुद्रं प्रविशध्वं वो दिशो वा व्रजतासुराः । (१०।२)

samudraṃ praviśadhvaṃ vo diśo vā vrajatāsurāḥ |

10.3१०.३

दुहितुर्नाप्रियं सोढुं शक्तोऽहं दयिता हि मे ॥ (१०।३)

duhiturnāpriyaṃ soḍhuṃ śakto'haṃ dayitā hi me ||

11.1११.१

प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम् । (११।१)

prasādyatāṃ devayānī jīvitaṃ yatra me sthitam |

11.2११.२

योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥ (११।२)

yogakṣemakaraste'hamindrasyeva bṛhaspatiḥ ||

12.1१२.१

वृषपर्वोवाच । (१२।१)

vṛṣaparvovāca |

12.2१२.२

यत्किंचिद् असुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव । (१२।२)

yatkiṃcid asurendrāṇāṃ vidyate vasu bhārgava |

12.3१२.३

भुवि हस्तिरथाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः ॥ (१२।३)

bhuvi hastirathāśvaṃ vā tasya tvaṃ mama ceśvaraḥ ||

13.1१३.१

शुक्र उवाच । (१३।१)

śukra uvāca

13.2१३.२

यत्किंचिद् अस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर । (१३।२)

yatkiṃcid asti draviṇaṃ daityendrāṇāṃ mahāsura |

13.3१३.३

तस्येश्वरोऽस्मि यद्येतद्देवयानी प्रसाद्यताम् ॥ (१३।३)

tasyeśvaro'smi yadyetaddevayānī prasādyatām ||

14.1१४.१

शौनक उवाच । (१४।१)

śaunaka uvāca

14.2१४.२

ततस्तु त्वरितः शुक्रस्तेन राज्ञा समं ययौ । (१४।२)

tatastu tvaritaḥ śukrastena rājñā samaṃ yayau |

14.3१४.३

उवाच चैनां सुभगे प्रतिपन्नं वचस्तव ॥ (१४।३)

uvāca caināṃ subhage pratipannaṃ vacastava ||

15.1१५.१

देवयान्युवाच । (१५।१)

devayānyuvāca |

15.2१५.२

यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव । (१५।२)

yadi tvamīśvarastāta rājño vittasya bhārgava |

15.3१५.३

नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा वदतु मां स्वयम् ॥ (१५।३)

nābhijānāmi tatte'haṃ rājā vadatu māṃ svayam ||

16.1१६.१

वृषपर्वोवाच । (१६।१)

vṛṣaparvovāca |

16.2१६.२

यं काममभिजानासि देवयानि शुचिस्मिते । (१६।२)

yaṃ kāmamabhijānāsi devayāni śucismite |

16.3१६.३

तत्तेऽहं सम्प्रदास्यामि यद्यपि स्यात् सुदुर्लभम् ॥ (१६।३)

tatte'haṃ sampradāsyāmi yadyapi syāt sudurlabham ||

17.1१७.१

देवयान्युवाच । (१७।१)

devayānyuvāca |

17.2१७.२

दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये । (१७।२)

dāsīṃ kanyāsahasreṇa śarmiṣṭhāmabhikāmaye |

17.3१७.३

अनुयास्यति मां तत्र यत्र दास्यति मे पिता ॥ (१७।३)

anuyāsyati māṃ tatra yatra dāsyati me pitā ||

18.1१८.१

वृषपर्वोवाच । (१८।१)

vṛṣaparvovāca |

18.2१८.२

उत्तिष्ठ धात्रि गच्छ त्वं शर्मिष्ठां शीघ्रमानय । (१८।२)

uttiṣṭha dhātri gaccha tvaṃ śarmiṣṭhāṃ śīghramānaya |

18.3१८.३

यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥ (१८।३)

yaṃ ca kāmayate kāmaṃ devayānī karotu tam ||

19.1१९.१

शौनक उवाच । (१९।१)

śaunaka uvāca

19.2१९.२

ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठाम् इदमब्रवीत् । (१९।२)

tato dhātrī tatra gatvā śarmiṣṭhām idamabravīt |

19.3१९.३

उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह ॥ (१९।३)

uttiṣṭha bhadre śarmiṣṭhe jñātīnāṃ sukhamāvaha ||

20.1२०.१

त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः । (२०।१)

tyajati brāhmaṇaḥ śiṣyāndevayānyā pracoditaḥ |

20.2२०.२

यं सा कामयते कामं स कार्योऽत्र त्वयानघे । (२०।२)

yaṃ sā kāmayate kāmaṃ sa kāryo'tra tvayānaghe |

20.3२०.३

दासीत्वम् अभिजातासि देवयान्याः सुशोभने ॥ (२०।३)

dāsītvam abhijātāsi devayānyāḥ suśobhane ||

21.1२१.१

शर्मिष्ठोवाच । (२१।१)

śarmiṣṭhovāca |

21.2२१.२

यं च कामयते कामं करवाण्यहमद्य तम् । (२१।२)

yaṃ ca kāmayate kāmaṃ karavāṇyahamadya tam |

21.3२१.३

मा गान्मन्युवशं शुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥ (२१।३)

mā gānmanyuvaśaṃ śukro devayānī ca matkṛte ||

22.1२२.१

शौनक उवाच । (२२।१)

śaunaka uvāca

22.2२२.२

ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा । (२२।२)

tataḥ kanyāsahasreṇa vṛtā śibikayā tadā |

22.3२२.३

पितुर्निदेशात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥ (२२।३)

piturnideśāttvaritā niścakrāma purottamāt ||

23.1२३.१

शर्मिष्ठोवाच । (२३।१)

śarmiṣṭhovāca |

23.2२३.२

अहं कन्यासहस्रेण दाशी ते परिचारिका । (२३।२)

ahaṃ kanyāsahasreṇa dāśī te paricārikā |

23.3२३.३

ध्रुवं त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥ (२३।३)

dhruvaṃ tvāṃ tatra yāsyāmi yatra dāsyati te pitā ||

24.1२४.१

देवयान्युवाच । (२४।१)

devayānyuvāca |

24.2२४.२

स्तुवतो दुहिता चाहं याचतः प्रतिगृह्णतः । (२४।२)

stuvato duhitā cāhaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ |

24.3२४.३

स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥ (२४।३)

stūyamānasya duhitā kathaṃ dāsī bhaviṣyasi ||

25.1२५.१

शर्मिष्ठोवाच । (२५।१)

śarmiṣṭhovāca |

25.2२५.२

येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् । (२५।२)

yena kenacidārtānāṃ jñātīnāṃ sukhamāvahet |

25.3२५.३

अनुयास्याम्यहं तत्र यत्र दास्यति ते पिता ॥ (२५।३)

anuyāsyāmyahaṃ tatra yatra dāsyati te pitā ||

26.1२६.१

शौनक उवाच । (२६।१)

śaunaka uvāca

26.2२६.२

प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः । (२६।२)

pratiśrute dāsabhāve duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ |

26.3२६.३

देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ (२६।३)

devayānī nṛpaśreṣṭha pitaraṃ vākyamabravīt ||

27.1२७.१

देवयान्युवाच । (२७।१)

devayānyuvāca |

27.2२७.२

प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम । (२७।२)

praviśāmi puraṃ tāta tuṣṭāsmi dvijasattama |

27.3२७.३

अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते ॥ (२७।३)

amoghaṃ tava vijñānamasti vidyābalaṃ ca te ||

28.1२८.१

शौनक उवाच । (२८।१)

śaunaka uvāca

28.2२८.२

एवमुक्तो द्विजश्रेष्ठो दुहित्रा सुमहायशाः । (२८।२)

evamukto dvijaśreṣṭho duhitrā sumahāyaśāḥ |

28.3२८.३

प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः ॥ (२८।३)

praviveśa puraṃ hṛṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadānavaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 29

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit