मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 103

102 of 175 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नन्दिकेश्वर उवाच । (१।१)

nandikeśvara uvāca

1.2१.२

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रयागस्योपवर्णनम् । (१।२)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prayāgasyopavarṇanam |

1.3१.३

मार्कण्डेयेन कथितं यत्पुरा पाण्डुसूनवे ॥ (१।३)

mārkaṇḍeyena kathitaṃ yatpurā pāṇḍusūnave ||

2.1२.१

भारते तु यदा वृत्ते प्राप्तराज्ये पृथासुते । (२।१)

bhārate tu yadā vṛtte prāptarājye pṛthāsute |

2.2२.२

एतस्मिन्नन्तरे राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (२।२)

etasminnantare rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

3.1३.१

भ्रातृशोकेन संतप्तश्चिन्तयन्स पुनः पुनः । (३।१)

bhrātṛśokena saṃtaptaścintayansa punaḥ punaḥ |

3.2३.२

आसीत्सुयोधनो राजा एकादशचमूपतिः ॥ (३।२)

āsītsuyodhano rājā ekādaśacamūpatiḥ ||

4.1४.१

अस्मान्संताप्य बहुशः सर्वे ते निधनं गताः । (४।१)

asmānsaṃtāpya bahuśaḥ sarve te nidhanaṃ gatāḥ |

4.2४.२

वासुदेवं समाश्रित्य पञ्च शेषास्तु पाण्डवाः ॥ (४।२)

vāsudevaṃ samāśritya pañca śeṣāstu pāṇḍavāḥ ||

5.1५.१

हत्वा भीष्मं च द्रोणं च कर्णं चैव महाबलम् । (५।१)

hatvā bhīṣmaṃ ca droṇaṃ ca karṇaṃ caiva mahābalam |

5.2५.२

दुर्योधनं च राजानं पुत्रभ्रातृसमन्वितम् ॥ (५।२)

duryodhanaṃ ca rājānaṃ putrabhrātṛsamanvitam ||

6.1६.१

राजानो निहताः सर्वे ये चान्ये शूरमानिनः । (६।१)

rājāno nihatāḥ sarve ye cānye śūramāninaḥ |

6.2६.२

किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ (६।२)

kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||

7.1७.१

धिक् कष्टमिति संचित्य राजा वैक्लव्यभागतः । (७।१)

dhik kaṣṭamiti saṃcitya rājā vaiklavyabhāgataḥ |

7.2७.२

निर्विचेष्टो निरुत्साहः किंचित् तिष्ठत्यधोमुखः ॥ (७।२)

nirviceṣṭo nirutsāhaḥ kiṃcit tiṣṭhatyadhomukhaḥ ||

8.1८.१

लब्धसंज्ञो यदा राजा चिन्तयन्स पुनः पुनः । (८।१)

labdhasaṃjño yadā rājā cintayansa punaḥ punaḥ |

8.2८.२

कतरो विनियोगो वा नियमं तीर्थमेव च ॥ (८।२)

kataro viniyogo vā niyamaṃ tīrthameva ca ||

9.1९.१

येनाहं शीघ्रम् आमुञ्चे महापातकिकिल्बिषात् । (९।१)

yenāhaṃ śīghram āmuñce mahāpātakikilbiṣāt |

9.2९.२

यत्र स्थित्वा नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥ (९।२)

yatra sthitvā naro yāti viṣṇulokamanuttamam ||

10.1१०.१

कथं पृच्छामि वै कृष्णं येनेदं कारितोऽस्म्यहम् । (१०।१)

kathaṃ pṛcchāmi vai kṛṣṇaṃ yenedaṃ kārito'smyaham |

10.2१०.२

धृतराष्ट्रं कथं पृच्छे यस्य पुत्रशतं हतम् ॥ (१०।२)

dhṛtarāṣṭraṃ kathaṃ pṛcche yasya putraśataṃ hatam ||

11.1११.१

व्यासं कथमहं पृच्छे यस्य गोत्रक्षयः कृतः । (११।१)

vyāsaṃ kathamahaṃ pṛcche yasya gotrakṣayaḥ kṛtaḥ |

11.2११.२

एवं वैक्लव्यमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (११।२)

evaṃ vaiklavyamāpanno dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

11.3११.३

रुदन्ति पाण्डवाः सर्वे भ्रातृशोकपरिप्लुताः ॥ (११।३)

rudanti pāṇḍavāḥ sarve bhrātṛśokapariplutāḥ ||

12.1१२.१

ये च तत्र महात्मानः समेताः पाण्डवाः स्मृताः । (१२।१)

ye ca tatra mahātmānaḥ sametāḥ pāṇḍavāḥ smṛtāḥ |

12.2१२.२

कुन्ती च द्रौपदी चैव ये च तत्र समागताः । (१२।२)

kuntī ca draupadī caiva ye ca tatra samāgatāḥ |

12.3१२.३

भूमौ निपतिताः सर्वे रुदन्तस्तु समन्ततः ॥ (१२।३)

bhūmau nipatitāḥ sarve rudantastu samantataḥ ||

13.1१३.१

वाराणस्यां मार्कण्डेयस्तेन ज्ञातो युधिष्ठिरः । (१३।१)

vārāṇasyāṃ mārkaṇḍeyastena jñāto yudhiṣṭhiraḥ |

13.2१३.२

यथा वैक्लव्यमापन्नो रुदमानस्तु दुःखितः ॥ (१३।२)

yathā vaiklavyamāpanno rudamānastu duḥkhitaḥ ||

14.1१४.१

अचिरेणैव कालेन मार्कण्डेयो महातपाः । (१४।१)

acireṇaiva kālena mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |

14.2१४.२

सम्प्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे ह्यतिष्ठत ॥ (१४।२)

samprāpto hāstinapuraṃ rājadvāre hyatiṣṭhata ||

15.1१५.१

द्वारपालोऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान्द्रुतम् । (१५।१)

dvārapālo'pi taṃ dṛṣṭvā rājñaḥ kathitavāndrutam |

15.2१५.२

त्वां द्रष्टुकामो मार्कण्डेयो द्वारि तिष्ठत्यसौ मुनिः । (१५।२)

tvāṃ draṣṭukāmo mārkaṇḍeyo dvāri tiṣṭhatyasau muniḥ |

15.3१५.३

त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमागादतः परम् ॥ (१५।३)

tvarito dharmaputrastu dvāramāgādataḥ param ||

16.1१६.१

युधिष्ठिर उवाच । (१६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

16.2१६.२

स्वागतं ते महाभाग स्वागतं ते महामुने । (१६।२)

svāgataṃ te mahābhāga svāgataṃ te mahāmune |

16.3१६.३

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम् ॥ (१६।३)

adya me saphalaṃ janma adya me tāritaṃ kulam ||

17.1१७.१

अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि दृष्टे महामुने । (१७।१)

adya me pitarastuṣṭāstvayi dṛṣṭe mahāmune |

17.2१७.२

अद्याहं पूतदेहोऽस्मि यत्त्वया सह दर्शनम् ॥ (१७।२)

adyāhaṃ pūtadeho'smi yattvayā saha darśanam ||

18.1१८.१

नन्दिकेश्वर उवाच । (१८।१)

nandikeśvara uvāca

18.2१८.२

सिंहासने समास्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः । (१८।२)

siṃhāsane samāsthāpya pādaśaucārcanādibhiḥ |

18.3१८.३

युधिष्ठिरो महात्मा वै पूजयामास तं मुनिम् ॥ (१८।३)

yudhiṣṭhiro mahātmā vai pūjayāmāsa taṃ munim ||

19.1१९.१

ततः स तुष्टो मार्कण्डः पूजितश्चाह तं नृपम् । (१९।१)

tataḥ sa tuṣṭo mārkaṇḍaḥ pūjitaścāha taṃ nṛpam |

19.2१९.२

आख्याहि त्वरितं राजन्किमर्थं रुदितं त्वया । (१९।२)

ākhyāhi tvaritaṃ rājankimarthaṃ ruditaṃ tvayā |

19.3१९.३

केन वा विक्लवीभूतः का बाधा ते किमप्रियम् ॥ (१९।३)

kena vā viklavībhūtaḥ kā bādhā te kimapriyam ||

20.1२०.१

युधिष्ठिर उवाच । (२०।१)

yudhiṣṭhira uvāca

20.2२०.२

अस्माकं चैव यद्वृत्तं राज्यस्यार्थे महामुने । (२०।२)

asmākaṃ caiva yadvṛttaṃ rājyasyārthe mahāmune |

20.3२०.३

एतत्सर्वं विदित्वा तु चिन्तावशमुपागतः ॥ (२०।३)

etatsarvaṃ viditvā tu cintāvaśamupāgataḥ ||

21.1२१.१

मार्कण्डेय उवाच । (२१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

21.2२१.२

शृणु राजन् महाबाहो क्षत्रधर्मव्यवस्थितम् । (२१।२)

śṛṇu rājan mahābāho kṣatradharmavyavasthitam |

21.3२१.३

नैव दृष्टं रणे पापं युध्यमानस्य धीमतः ॥ (२१।३)

naiva dṛṣṭaṃ raṇe pāpaṃ yudhyamānasya dhīmataḥ ||

22.1२२.१

किं पुना राजधर्मेण क्षत्रियस्य विशेषतः । (२२।१)

kiṃ punā rājadharmeṇa kṣatriyasya viśeṣataḥ |

22.2२२.२

तदेवं हृदयं कृत्वा तस्मात्पापं न चिन्तयेत् ॥ (२२।२)

tadevaṃ hṛdayaṃ kṛtvā tasmātpāpaṃ na cintayet ||

23.1२३.१

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्य शिरसा मुनिम् । (२३।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā praṇamya śirasā munim |

23.2२३.२

पप्रच्छ विनयोपेतः सर्वपातकनाशनम् ॥ (२३।२)

papraccha vinayopetaḥ sarvapātakanāśanam ||

24.1२४.१

युधिष्ठिर उवाच । (२४।१)

yudhiṣṭhira uvāca

24.2२४.२

पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ नित्यं त्रैलोक्यदर्शिनम् । (२४।२)

pṛcchāmi tvāṃ mahāprājña nityaṃ trailokyadarśinam |

24.3२४.३

कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ (२४।३)

kathaya tvaṃ samāsena yena mucyeta kilbiṣāt ||

25.1२५.१

मार्कण्डेय उवाच । (२५।१)

mārkaṇḍeya uvāca

25.2२५.२

शृणु राजन् महाबाहो सर्वपातकनाशनम् । (२५।२)

śṛṇu rājan mahābāho sarvapātakanāśanam |

25.3२५.३

प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ (२५।३)

prayāgagamanaṃ śreṣṭhaṃ narāṇāṃ puṇyakarmaṇām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 103

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit