MPur, 103
Select a line for its word-by-word analysis.
भारते तु यदा वृत्ते प्राप्तराज्ये पृथासुते । (२।१)
bhārate tu yadā vṛtte prāptarājye pṛthāsute |
एतस्मिन्नन्तरे राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (२।२)
etasminnantare rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
अस्मान्संताप्य बहुशः सर्वे ते निधनं गताः । (४।१)
asmānsaṃtāpya bahuśaḥ sarve te nidhanaṃ gatāḥ |
वासुदेवं समाश्रित्य पञ्च शेषास्तु पाण्डवाः ॥ (४।२)
vāsudevaṃ samāśritya pañca śeṣāstu pāṇḍavāḥ ||
हत्वा भीष्मं च द्रोणं च कर्णं चैव महाबलम् । (५।१)
hatvā bhīṣmaṃ ca droṇaṃ ca karṇaṃ caiva mahābalam |
दुर्योधनं च राजानं पुत्रभ्रातृसमन्वितम् ॥ (५।२)
duryodhanaṃ ca rājānaṃ putrabhrātṛsamanvitam ||
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ (६।२)
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||
धिक् कष्टमिति संचित्य राजा वैक्लव्यभागतः । (७।१)
dhik kaṣṭamiti saṃcitya rājā vaiklavyabhāgataḥ |
निर्विचेष्टो निरुत्साहः किंचित् तिष्ठत्यधोमुखः ॥ (७।२)
nirviceṣṭo nirutsāhaḥ kiṃcit tiṣṭhatyadhomukhaḥ ||
लब्धसंज्ञो यदा राजा चिन्तयन्स पुनः पुनः । (८।१)
labdhasaṃjño yadā rājā cintayansa punaḥ punaḥ |
यत्र स्थित्वा नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥ (९।२)
yatra sthitvā naro yāti viṣṇulokamanuttamam ||
कथं पृच्छामि वै कृष्णं येनेदं कारितोऽस्म्यहम् । (१०।१)
kathaṃ pṛcchāmi vai kṛṣṇaṃ yenedaṃ kārito'smyaham |
धृतराष्ट्रं कथं पृच्छे यस्य पुत्रशतं हतम् ॥ (१०।२)
dhṛtarāṣṭraṃ kathaṃ pṛcche yasya putraśataṃ hatam ||
व्यासं कथमहं पृच्छे यस्य गोत्रक्षयः कृतः । (११।१)
vyāsaṃ kathamahaṃ pṛcche yasya gotrakṣayaḥ kṛtaḥ |
एवं वैक्लव्यमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (११।२)
evaṃ vaiklavyamāpanno dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
रुदन्ति पाण्डवाः सर्वे भ्रातृशोकपरिप्लुताः ॥ (११।३)
rudanti pāṇḍavāḥ sarve bhrātṛśokapariplutāḥ ||
ये च तत्र महात्मानः समेताः पाण्डवाः स्मृताः । (१२।१)
ye ca tatra mahātmānaḥ sametāḥ pāṇḍavāḥ smṛtāḥ |
कुन्ती च द्रौपदी चैव ये च तत्र समागताः । (१२।२)
kuntī ca draupadī caiva ye ca tatra samāgatāḥ |
भूमौ निपतिताः सर्वे रुदन्तस्तु समन्ततः ॥ (१२।३)
bhūmau nipatitāḥ sarve rudantastu samantataḥ ||
वाराणस्यां मार्कण्डेयस्तेन ज्ञातो युधिष्ठिरः । (१३।१)
vārāṇasyāṃ mārkaṇḍeyastena jñāto yudhiṣṭhiraḥ |
यथा वैक्लव्यमापन्नो रुदमानस्तु दुःखितः ॥ (१३।२)
yathā vaiklavyamāpanno rudamānastu duḥkhitaḥ ||
सम्प्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे ह्यतिष्ठत ॥ (१४।२)
samprāpto hāstinapuraṃ rājadvāre hyatiṣṭhata ||
द्वारपालोऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान्द्रुतम् । (१५।१)
dvārapālo'pi taṃ dṛṣṭvā rājñaḥ kathitavāndrutam |
त्वां द्रष्टुकामो मार्कण्डेयो द्वारि तिष्ठत्यसौ मुनिः । (१५।२)
tvāṃ draṣṭukāmo mārkaṇḍeyo dvāri tiṣṭhatyasau muniḥ |
त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमागादतः परम् ॥ (१५।३)
tvarito dharmaputrastu dvāramāgādataḥ param ||
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम् ॥ (१६।३)
adya me saphalaṃ janma adya me tāritaṃ kulam ||
अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि दृष्टे महामुने । (१७।१)
adya me pitarastuṣṭāstvayi dṛṣṭe mahāmune |
अद्याहं पूतदेहोऽस्मि यत्त्वया सह दर्शनम् ॥ (१७।२)
adyāhaṃ pūtadeho'smi yattvayā saha darśanam ||
युधिष्ठिरो महात्मा वै पूजयामास तं मुनिम् ॥ (१८।३)
yudhiṣṭhiro mahātmā vai pūjayāmāsa taṃ munim ||
ततः स तुष्टो मार्कण्डः पूजितश्चाह तं नृपम् । (१९।१)
tataḥ sa tuṣṭo mārkaṇḍaḥ pūjitaścāha taṃ nṛpam |
आख्याहि त्वरितं राजन्किमर्थं रुदितं त्वया । (१९।२)
ākhyāhi tvaritaṃ rājankimarthaṃ ruditaṃ tvayā |
केन वा विक्लवीभूतः का बाधा ते किमप्रियम् ॥ (१९।३)
kena vā viklavībhūtaḥ kā bādhā te kimapriyam ||
अस्माकं चैव यद्वृत्तं राज्यस्यार्थे महामुने । (२०।२)
asmākaṃ caiva yadvṛttaṃ rājyasyārthe mahāmune |
शृणु राजन् महाबाहो क्षत्रधर्मव्यवस्थितम् । (२१।२)
śṛṇu rājan mahābāho kṣatradharmavyavasthitam |
नैव दृष्टं रणे पापं युध्यमानस्य धीमतः ॥ (२१।३)
naiva dṛṣṭaṃ raṇe pāpaṃ yudhyamānasya dhīmataḥ ||
किं पुना राजधर्मेण क्षत्रियस्य विशेषतः । (२२।१)
kiṃ punā rājadharmeṇa kṣatriyasya viśeṣataḥ |
तदेवं हृदयं कृत्वा तस्मात्पापं न चिन्तयेत् ॥ (२२।२)
tadevaṃ hṛdayaṃ kṛtvā tasmātpāpaṃ na cintayet ||
ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्य शिरसा मुनिम् । (२३।१)
tato yudhiṣṭhiro rājā praṇamya śirasā munim |
पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ नित्यं त्रैलोक्यदर्शिनम् । (२४।२)
pṛcchāmi tvāṃ mahāprājña nityaṃ trailokyadarśinam |
कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ (२४।३)
kathaya tvaṃ samāsena yena mucyeta kilbiṣāt ||
प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ (२५।३)
prayāgagamanaṃ śreṣṭhaṃ narāṇāṃ puṇyakarmaṇām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.