मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 162

161 of 175 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

ततो दृष्ट्वा महात्मानं कालचक्रमिवागतम् । (१।२)

tato dṛṣṭvā mahātmānaṃ kālacakramivāgatam |

1.3१.३

नरसिंहवपुश्छन्नं भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ (१।३)

narasiṃhavapuśchannaṃ bhasmacchannamivānalam ||

2.1२.१

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो नाम वीर्यवान् । (२।१)

hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahlādo nāma vīryavān |

2.2२.२

दिव्येन चक्षुषा सिंहमपश्यद्देवमागतम् ॥ (२।२)

divyena cakṣuṣā siṃhamapaśyaddevamāgatam ||

3.1३.१

ते दृष्ट्वा रुक्मशैलाभमपूर्वां तनुमाश्रितम् । (३।१)

te dṛṣṭvā rukmaśailābhamapūrvāṃ tanumāśritam |

3.2३.२

विस्मिता दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपुश्च सः ॥ (३।२)

vismitā dānavāḥ sarve hiraṇyakaśipuśca saḥ ||

4.1४.१

प्रह्लाद उवाच । (४।१)

prahlāda uvāca

4.2४.२

महाबाहो महाराज दैत्यानामादिसंभव । (४।२)

mahābāho mahārāja daityānāmādisaṃbhava |

4.3४.३

न श्रुतं न च नो दृष्टं नारसिंहमिदं वपुः ॥ (४।३)

na śrutaṃ na ca no dṛṣṭaṃ nārasiṃhamidaṃ vapuḥ ||

5.1५.१

अव्यक्तप्रभवं दिव्यं किमिदं रूपमागतम् । (५।१)

avyaktaprabhavaṃ divyaṃ kimidaṃ rūpamāgatam |

5.2५.२

दैत्यान्तकरणं घोरं संशतीव मनो मम ॥ (५।२)

daityāntakaraṇaṃ ghoraṃ saṃśatīva mano mama ||

6.1६.१

अस्य देवाः शरीरस्थाः सागराः सरितश्च याः । (६।१)

asya devāḥ śarīrasthāḥ sāgarāḥ saritaśca yāḥ |

6.2६.२

हिमवान्पारियात्रश्च ये चान्ये कुलपर्वताः ॥ (६।२)

himavānpāriyātraśca ye cānye kulaparvatāḥ ||

7.1७.१

चन्द्रमाश्च सनक्षत्रैरादित्यैर् वसुभिः सह । (७।१)

candramāśca sanakṣatrairādityair vasubhiḥ saha |

7.2७.२

धनदो वरुणश्चैव यमः शक्रः शचीपतिः ॥ (७।२)

dhanado varuṇaścaiva yamaḥ śakraḥ śacīpatiḥ ||

8.1८.१

मरुतो देवगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । (८।१)

maruto devagandharvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ |

8.2८.२

नागा यक्षाः पिशाचाश्च राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ (८।२)

nāgā yakṣāḥ piśācāśca rākṣasā bhīmavikramāḥ ||

9.1९.१

ब्रह्मा देवः पशुपतिर्ललाटस्था भ्रमन्ति वै । (९।१)

brahmā devaḥ paśupatirlalāṭasthā bhramanti vai |

9.2९.२

स्थावराणि च सर्वाणि जङ्गमानि तथैव च ॥ (९।२)

sthāvarāṇi ca sarvāṇi jaṅgamāni tathaiva ca ||

10.1१०.१

भवांश्च सहितोऽस्माभिः सर्वैर्दैत्यगणैर्वृतः । (१०।१)

bhavāṃśca sahito'smābhiḥ sarvairdaityagaṇairvṛtaḥ |

10.2१०.२

विमानशतसंकीर्णा तथैव भवतः सभा ॥ (१०।२)

vimānaśatasaṃkīrṇā tathaiva bhavataḥ sabhā ||

11.1११.१

सर्वं त्रिभुवनं राजṁल् लोकधर्माश्च शाश्वताः । (११।१)

sarvaṃ tribhuvanaṃ rājaṁl lokadharmāśca śāśvatāḥ |

11.2११.२

दृश्यन्ते नारसिंहेऽस्मिंस्तथेदमखिलं जगत् ॥ (११।२)

dṛśyante nārasiṃhe'smiṃstathedamakhilaṃ jagat ||

12.1१२.१

प्रजापतिश्चात्र मनुर्महात्मा ग्रहाश्च योगाश्च महीरुहाश्च । (१२।१)

prajāpatiścātra manurmahātmā grahāśca yogāśca mahīruhāśca |

12.2१२.२

उत्पातकालश्च धृतिर्मतिश्च रतिश्च सत्यं च तपो दमश्च ॥ (१२।२)

utpātakālaśca dhṛtirmatiśca ratiśca satyaṃ ca tapo damaśca ||

13.1१३.१

सनत्कुमारश्च महानुभावो विश्वे च देवा ऋषयश्च सर्वे । (१३।१)

sanatkumāraśca mahānubhāvo viśve ca devā ṛṣayaśca sarve |

13.2१३.२

क्रोधश्च कामश्च तथैव हर्षो धर्मश्च मोहः पितरश्च सर्वे ॥ (१३।२)

krodhaśca kāmaśca tathaiva harṣo dharmaśca mohaḥ pitaraśca sarve ||

14.1१४.१

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुः प्रभुः । (१४।१)

prahlādasya vacaḥ śrutvā hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ |

14.2१४.२

उवाच दानवान्सर्वान्गणांश्च स गणाधिपः ॥ (१४।२)

uvāca dānavānsarvāngaṇāṃśca sa gaṇādhipaḥ ||

15.1१५.१

मृगेन्द्रो गृह्यतामेष अपूर्वां तनुमास्थितः । (१५।१)

mṛgendro gṛhyatāmeṣa apūrvāṃ tanumāsthitaḥ |

15.2१५.२

यदि वा संशयः कश्चिद्वध्यतां वनगोचरः ॥ (१५।२)

yadi vā saṃśayaḥ kaścidvadhyatāṃ vanagocaraḥ ||

16.1१६.१

ते दानवगणा सर्वे मृगेन्द्रं भीमविक्रमम् । (१६।१)

te dānavagaṇā sarve mṛgendraṃ bhīmavikramam |

16.2१६.२

परिक्षिपन्तो मुदितास्त्रासयामासुरोजसा ॥ (१६।२)

parikṣipanto muditāstrāsayāmāsurojasā ||

17.1१७.१

सिंहनादं विमुच्याथ नरसिंहो महाबलः । (१७।१)

siṃhanādaṃ vimucyātha narasiṃho mahābalaḥ |

17.2१७.२

बभञ्ज तां सभां दिव्यां व्यादितास्य इवान्तकः ॥ (१७।२)

babhañja tāṃ sabhāṃ divyāṃ vyāditāsya ivāntakaḥ ||

18.1१८.१

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम् । (१८।१)

sabhāyāṃ bhajyamānāyāṃ hiraṇyakaśipuḥ svayam |

18.2१८.२

चिक्षेपास्त्राणि सिंहस्य रोषाद्व्याकुललोचनः ॥ (१८।२)

cikṣepāstrāṇi siṃhasya roṣādvyākulalocanaḥ ||

19.1१९.१

सर्वास्त्राणामथ ज्येष्ठं दण्डमन्त्रं सुदारुणम् । (१९।१)

sarvāstrāṇāmatha jyeṣṭhaṃ daṇḍamantraṃ sudāruṇam |

19.2१९.२

कालचक्रं तथाघोरं विष्णुचक्रं तथा परम् ॥ (१९।२)

kālacakraṃ tathāghoraṃ viṣṇucakraṃ tathā param ||

20.1२०.१

पैतामहं तथात्युग्रं त्रैलोक्यदहनं महत् । (२०।१)

paitāmahaṃ tathātyugraṃ trailokyadahanaṃ mahat |

20.2२०.२

विचित्रामशनीं चैव शुष्कार्द्रं चाशनिद्वयम् ॥ (२०।२)

vicitrāmaśanīṃ caiva śuṣkārdraṃ cāśanidvayam ||

21.1२१.१

रौद्रं तथोग्रं शूलं च कङ्कालं मुसलं तथा । (२१।१)

raudraṃ tathograṃ śūlaṃ ca kaṅkālaṃ musalaṃ tathā |

21.2२१.२

मोहनं शोषणं चैव संतापनविलापनम् ॥ (२१।२)

mohanaṃ śoṣaṇaṃ caiva saṃtāpanavilāpanam ||

22.1२२.१

वायव्यं मथनं चैव कापालमथ कैङ्करम् । (२२।१)

vāyavyaṃ mathanaṃ caiva kāpālamatha kaiṅkaram |

22.2२२.२

तथाप्रतिहतां शक्तिं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च ॥ (२२।२)

tathāpratihatāṃ śaktiṃ krauñcamastraṃ tathaiva ca ||

23.1२३.१

अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव सोमास्त्रं शिशिरं तथा । (२३।१)

astraṃ brahmaśiraścaiva somāstraṃ śiśiraṃ tathā |

23.2२३.२

कम्पनं शातनं चैव त्वाष्ट्रं चैव सुभैरवम् ॥ (२३।२)

kampanaṃ śātanaṃ caiva tvāṣṭraṃ caiva subhairavam ||

24.1२४.१

कालमुद्गरमक्षोभ्यं तपनं च महाबलम् । (२४।१)

kālamudgaramakṣobhyaṃ tapanaṃ ca mahābalam |

24.2२४.२

संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं परम् ॥ (२४।२)

saṃvartanaṃ mohanaṃ ca tathā māyādharaṃ param ||

25.1२५.१

गान्धर्वमस्त्रं दयितमसिरत्नं च नन्दकम् । (२५।१)

gāndharvamastraṃ dayitamasiratnaṃ ca nandakam |

25.2२५.२

प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम् । (२५।२)

prasvāpanaṃ pramathanaṃ vāruṇaṃ cāstramuttamam |

25.3२५.३

अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्याप्रतिहता गतिः ॥ (२५।३)

astraṃ pāśupataṃ caiva yasyāpratihatā gatiḥ ||

26.1२६.१

अस्त्रं हयशिरश्चैव ब्राह्ममस्त्रं तथैव च । (२६।१)

astraṃ hayaśiraścaiva brāhmamastraṃ tathaiva ca |

26.2२६.२

नारायणास्त्रमैन्द्रं च सार्पमस्त्रं तथाद्भुतम् ॥ (२६।२)

nārāyaṇāstramaindraṃ ca sārpamastraṃ tathādbhutam ||

27.1२७.१

पैशाचमस्त्रमजितं शोषदं शामनं तथा । (२७।१)

paiśācamastramajitaṃ śoṣadaṃ śāmanaṃ tathā |

27.2२७.२

महाबलं भावनं च प्रस्थापनविकम्पने ॥ (२७।२)

mahābalaṃ bhāvanaṃ ca prasthāpanavikampane ||

28.1२८.१

एतान्यस्त्राणि दिव्यानि हिरण्यकशिपुस्तदा । (२८।१)

etānyastrāṇi divyāni hiraṇyakaśipustadā |

28.2२८.२

असृजन्नरसिंहस्य दीप्तस्याग्नेरिवाहुतिम् ॥ (२८।२)

asṛjannarasiṃhasya dīptasyāgnerivāhutim ||

29.1२९.१

अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहमावृणोदसुरोत्तमः । (२९।१)

astraiḥ prajvalitaiḥ siṃhamāvṛṇodasurottamaḥ |

29.2२९.२

विवस्वान् घर्मसमये हिमवन्तमिवांशुभिः ॥ (२९।२)

vivasvān gharmasamaye himavantamivāṃśubhiḥ ||

30.1३०.१

स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः । (३०।१)

sa hyamarṣānilodbhūto daityānāṃ sainyasāgaraḥ |

30.2३०.२

क्षणेन प्लावयामास मैनाकमिव सागरः ॥ (३०।२)

kṣaṇena plāvayāmāsa mainākamiva sāgaraḥ ||

31.1३१.१

प्रासैः पाशैश्च खड्गैश्च गदाभिर्मुसलैस्तथा । (३१।१)

prāsaiḥ pāśaiśca khaḍgaiśca gadābhirmusalaistathā |

31.2३१.२

वज्रैरशनिभिश्चैव साग्निभिश्च महाद्रुमैः ॥ (३१।२)

vajrairaśanibhiścaiva sāgnibhiśca mahādrumaiḥ ||

32.1३२.१

मुद्गरैर्भिन्दिपालैश्च शिलोलूखलपर्वतैः । (३२।१)

mudgarairbhindipālaiśca śilolūkhalaparvataiḥ |

32.2३२.२

शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर्दण्डैरपि सुदारुणैः ॥ (३२।२)

śataghnībhiśca dīptābhirdaṇḍairapi sudāruṇaiḥ ||

33.1३३.१

ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेन्द्रतुल्याशनिवज्रवेगाः । (३३।१)

te dānavāḥ pāśagṛhītahastā mahendratulyāśanivajravegāḥ |

33.2३३.२

समन्ततो ऽभ्युद्यतबाहुकायाः स्थितास् त्रिशीर्षा इव नागपाशाः ॥ (३३।२)

samantato 'bhyudyatabāhukāyāḥ sthitās triśīrṣā iva nāgapāśāḥ ||

34.1३४.१

सुवर्णमालाकुलभूषिताङ्गाः पीतांशुकाभोगविभाविताङ्गाः । (३४।१)

suvarṇamālākulabhūṣitāṅgāḥ pītāṃśukābhogavibhāvitāṅgāḥ |

34.2३४.२

मुक्तावलीदामसनाथकक्षा हंसा इवाभान्ति विशालपक्षाः ॥ (३४।२)

muktāvalīdāmasanāthakakṣā haṃsā ivābhānti viśālapakṣāḥ ||

35.1३५.१

तेषां तु वायुप्रतिमौजसां वै केयूरमौलीवलयोत्कटानाम् । (३५।१)

teṣāṃ tu vāyupratimaujasāṃ vai keyūramaulīvalayotkaṭānām |

35.2३५.२

तान्युत्तमाङ्गान्यभितो विभान्ति प्रभातसूर्यांशुसमप्रभाणि ॥ (३५।२)

tānyuttamāṅgānyabhito vibhānti prabhātasūryāṃśusamaprabhāṇi ||

36.1३६.१

क्षिपद्भिर् उग्रैर् ज्वलितैर् महाबलैर् महास्त्रपूगैः सुसमावृतो बभौ । (३६।१)

kṣipadbhir ugrair jvalitair mahābalair mahāstrapūgaiḥ susamāvṛto babhau |

36.2३६.२

गिरिर्यथा संततवर्षिभिर् घनैः कृतान्धकारान्तरकंदरो द्रुमैः ॥ (३६।२)

giriryathā saṃtatavarṣibhir ghanaiḥ kṛtāndhakārāntarakaṃdaro drumaiḥ ||

37.1३७.१

तैर्हन्यमानोऽपि महास्त्रजालैर् महाबलैर् दैत्यगणैः समेतैः । (३७।१)

tairhanyamāno'pi mahāstrajālair mahābalair daityagaṇaiḥ sametaiḥ |

37.2३७.२

नाकम्पताजौ भगवान्प्रतापस्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः ॥ (३७।२)

nākampatājau bhagavānpratāpasthitaḥ prakṛtyā himavānivācalaḥ ||

38.1३८.१

संत्रासितास्तेन नृसिंहरूपिणा दितेः सुताः पावकतुल्यतेजसा । (३८।१)

saṃtrāsitāstena nṛsiṃharūpiṇā diteḥ sutāḥ pāvakatulyatejasā |

38.2३८.२

भयाद्विचेलुः पवनोद्धुताङ्गा यथोर्मयः सागरवारिसंभवाः ॥ (३८।२)

bhayādviceluḥ pavanoddhutāṅgā yathormayaḥ sāgaravārisaṃbhavāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 162

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit