मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 92

91 of 175 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ईश्वर उवाच । (१।१)

īśvara uvāca

1.2१.२

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि शर्कराशैलमुत्तमम् । (१।२)

athātaḥ sampravakṣyāmi śarkarāśailamuttamam |

1.3१.३

यस्य प्रदानाद्विष्ण्वर्करुद्रास्तुष्यन्ति सर्वदा ॥ (१।३)

yasya pradānādviṣṇvarkarudrāstuṣyanti sarvadā ||

2.1२.१

अष्टाभिः शर्कराभारैरुत्तमः स्यान्महाचलः । (२।१)

aṣṭābhiḥ śarkarābhārairuttamaḥ syānmahācalaḥ |

2.2२.२

चतुर्भिर्मध्यमः प्रोक्तो भाराभ्यामधमः स्मृतः ॥ (२।२)

caturbhirmadhyamaḥ prokto bhārābhyāmadhamaḥ smṛtaḥ ||

3.1३.१

भारेण वार्धभारेण कुर्याद्यः स्वल्पवित्तवान् । (३।१)

bhāreṇa vārdhabhāreṇa kuryādyaḥ svalpavittavān |

3.2३.२

विष्कम्भपर्वतान्कुर्यात्तुरीयांशेन मानवः ॥ (३।२)

viṣkambhaparvatānkuryātturīyāṃśena mānavaḥ ||

4.1४.१

धान्यपर्वतवत्सर्वमासाद्यामरसंयुतम् । (४।१)

dhānyaparvatavatsarvamāsādyāmarasaṃyutam |

4.2४.२

मेरोरुपरि तद्वच्च स्थाप्यं हेमतरुत्रयम् ॥ (४।२)

merorupari tadvacca sthāpyaṃ hematarutrayam ||

5.1५.१

मन्दारः पारिजातश्च तृतीयः कल्पपादपः । (५।१)

mandāraḥ pārijātaśca tṛtīyaḥ kalpapādapaḥ |

5.2५.२

एतद्वृक्षत्रयं मूर्ध्नि सर्वेष्वपि नियोजयेत् ॥ (५।२)

etadvṛkṣatrayaṃ mūrdhni sarveṣvapi niyojayet ||

6.1६.१

हरिचन्दनसंतानौ पूर्वपश्चिमभागयोः । (६।१)

haricandanasaṃtānau pūrvapaścimabhāgayoḥ |

6.2६.२

निवेश्यौ सर्वशैलेषु विशेषाच्छर्कराचले ॥ (६।२)

niveśyau sarvaśaileṣu viśeṣāccharkarācale ||

7.1७.१

मन्दरे कामदेवस्तु प्रत्यग्वक्त्रः सदा भवेत् । (७।१)

mandare kāmadevastu pratyagvaktraḥ sadā bhavet |

7.2७.२

गन्धमादनशृङ्गे तु धनदः स्यादुदङ्मुखः ॥ (७।२)

gandhamādanaśṛṅge tu dhanadaḥ syādudaṅmukhaḥ ||

8.1८.१

प्राङ्मुखो वेदमूर्तिस्तु हंसः स्याद्विपुलाचले । (८।१)

prāṅmukho vedamūrtistu haṃsaḥ syādvipulācale |

8.2८.२

हैमी सुपार्श्वे सुरभिर्दक्षिणाभिमुखी भवेत् ॥ (८।२)

haimī supārśve surabhirdakṣiṇābhimukhī bhavet ||

9.1९.१

धान्यपर्वतवत्सर्वमावाहनविधानकम् । (९।१)

dhānyaparvatavatsarvamāvāhanavidhānakam |

9.2९.२

कृत्वा तु गुरवे दद्यान्मध्यमं पर्वतोत्तमम् । (९।२)

kṛtvā tu gurave dadyānmadhyamaṃ parvatottamam |

9.3९.३

ऋत्विग्भ्यश् चतुरः शैलानिमान्मन्त्रानुदीरयन् ॥ (९।३)

ṛtvigbhyaś caturaḥ śailānimānmantrānudīrayan ||

10.1१०.१

सौभाग्यामृतसारोऽयं पर्वतः शर्करायुतः । (१०।१)

saubhāgyāmṛtasāro'yaṃ parvataḥ śarkarāyutaḥ |

10.2१०.२

तस्मादानन्दकारी त्वं भव शैलेन्द्र सर्वदा ॥ (१०।२)

tasmādānandakārī tvaṃ bhava śailendra sarvadā ||

11.1११.१

अमृतं पिबतां ये तु निपेतुर्भुवि शीकराः । (११।१)

amṛtaṃ pibatāṃ ye tu nipeturbhuvi śīkarāḥ |

11.2११.२

देवानां तत्समुत्थस्त्वं पाहि नः शर्कराचल ॥ (११।२)

devānāṃ tatsamutthastvaṃ pāhi naḥ śarkarācala ||

12.1१२.१

मनोभवधनुर्मध्यादुद्भूता शर्करा यतः । (१२।१)

manobhavadhanurmadhyādudbhūtā śarkarā yataḥ |

12.2१२.२

तन्मयोऽसि महाशैल पाहि संसारसागरात् ॥ (१२।२)

tanmayo'si mahāśaila pāhi saṃsārasāgarāt ||

13.1१३.१

यो दद्याच्छर्कराशैलमनेन विधिना नरः । (१३।१)

yo dadyāccharkarāśailamanena vidhinā naraḥ |

13.2१३.२

सर्वपापैर् विनिर्मुक्तः स याति परमं पदम् ॥ (१३।२)

sarvapāpair vinirmuktaḥ sa yāti paramaṃ padam ||

14.1१४.१

चन्द्रतारार्कसंकाशमधिरुह्यानुजीविभिः । (१४।१)

candratārārkasaṃkāśamadhiruhyānujīvibhiḥ |

14.2१४.२

सहैव यानमातिष्ठेत्तत्र विष्णुप्रचोदितः ॥ (१४।२)

sahaiva yānamātiṣṭhettatra viṣṇupracoditaḥ ||

15.1१५.१

ततः कल्पशतान्ते तु सप्तद्वीपाधिपो भवेत् । (१५।१)

tataḥ kalpaśatānte tu saptadvīpādhipo bhavet |

15.2१५.२

आयुरारोग्यसम्पन्नो यावज्जन्मार्बुदत्रयम् ॥ (१५।२)

āyurārogyasampanno yāvajjanmārbudatrayam ||

16.1१६.१

भोजनं शक्तितः कुर्यात्सर्वशैलेष्वमत्सरः । (१६।१)

bhojanaṃ śaktitaḥ kuryātsarvaśaileṣvamatsaraḥ |

16.2१६.२

सर्वत्राक्षारलवणम् अश्नीयात्तदनुज्ञया । (१६।२)

sarvatrākṣāralavaṇam aśnīyāttadanujñayā |

16.3१६.३

पर्वतोपस्करान्सर्वान्प्रापयेद्ब्राह्मणालयम् ॥ (१६।३)

parvatopaskarānsarvānprāpayedbrāhmaṇālayam ||

17.1१७.१

ईश्वर उवाच । (१७।१)

īśvara uvāca

17.2१७.२

आसीत्पुरा बृहत्कल्पे धर्ममूर्तिर्जनाधिपः । (१७।२)

āsītpurā bṛhatkalpe dharmamūrtirjanādhipaḥ |

17.3१७.३

सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्याः सहस्रशः ॥ (१७।३)

suhṛcchakrasya nihatā yena daityāḥ sahasraśaḥ ||

18.1१८.१

सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा विगतप्रभाः । (१८।१)

somasūryādayo yasya tejasā vigataprabhāḥ |

18.2१८.२

भवन्ति शतशो येन शत्रवश्चापराजिताः । (१८।२)

bhavanti śataśo yena śatravaścāparājitāḥ |

18.3१८.३

यथेच्छारूपधारी च मनुष्योऽप्यपराजितः ॥ (१८।३)

yathecchārūpadhārī ca manuṣyo'pyaparājitaḥ ||

19.1१९.१

तस्य भानुमती नाम भार्या त्रैलोक्यसुन्दरी । (१९।१)

tasya bhānumatī nāma bhāryā trailokyasundarī |

19.2१९.२

लक्ष्मीवद् दिव्यरूपेण निर्जितामरसुन्दरी ॥ (१९।२)

lakṣmīvad divyarūpeṇa nirjitāmarasundarī ||

20.1२०.१

राज्ञस्तस्याग्र्यमहिषी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । (२०।१)

rājñastasyāgryamahiṣī prāṇebhyo'pi garīyasī |

20.2२०.२

दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजते ॥ (२०।२)

daśanārīsahasrāṇāṃ madhye śrīriva rājate ||

21.1२१.१

नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्स मुच्यते । (२१।१)

nṛpakoṭisahasreṇa na kadācitsa mucyate |

21.2२१.२

कदाचिदास्थानगतः पप्रच्छ स पुरोधसम् । (२१।२)

kadācidāsthānagataḥ papraccha sa purodhasam |

21.3२१.३

विस्मयेनावृतो राजा वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ (२१।३)

vismayenāvṛto rājā vasiṣṭhamṛṣisattamam ||

22.1२२.१

राजोवाच । (२२।१)

rājovāca |

22.2२२.२

भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा । (२२।२)

bhagavankena dharmeṇa mama lakṣmīranuttamā |

22.3२२.३

कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम् ॥ (२२।३)

kasmācca vipulaṃ tejo maccharīre sadottamam ||

23.1२३.१

वसिष्ठ उवाच । (२३।१)

vasiṣṭha uvāca

23.2२३.२

पुरा लीलावती नाम वेश्या शिवपरायणा । (२३।२)

purā līlāvatī nāma veśyā śivaparāyaṇā |

23.3२३.३

तया दत्तश्चतुर्दश्यां गुरवे लवणाचलः । (२३।३)

tayā dattaścaturdaśyāṃ gurave lavaṇācalaḥ |

23.4२३.४

हेमवृक्षादिभिः सार्धं यथावद्विधिपूर्वकम् ॥ (२३।४)

hemavṛkṣādibhiḥ sārdhaṃ yathāvadvidhipūrvakam ||

24.1२४.१

शूद्रः सुवर्णकारश्च नाम्ना शौण्डोऽभवत्तदा । (२४।१)

śūdraḥ suvarṇakāraśca nāmnā śauṇḍo'bhavattadā |

24.2२४.२

भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हेम्ना विनिर्मिताः ॥ (२४।२)

bhṛtyo līlāvatīgehe tena hemnā vinirmitāḥ ||

25.1२५.१

तरवः सुरमुख्याश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव । (२५।१)

taravaḥ suramukhyāśca śraddhāyuktena pārthiva |

25.2२५.२

अतिरूपेण सम्पन्ना घटयित्वा विना भृतिम् । (२५।२)

atirūpeṇa sampannā ghaṭayitvā vinā bhṛtim |

25.3२५.३

धर्मकार्यमिति ज्ञात्वा न गृह्णाति कथंचन ॥ (२५।३)

dharmakāryamiti jñātvā na gṛhṇāti kathaṃcana ||

26.1२६.१

उज्ज्वालिताश्च तत्पत्न्या सौवर्णामरपादपाः । (२६।१)

ujjvālitāśca tatpatnyā sauvarṇāmarapādapāḥ |

26.2२६.२

लीलावती गिरेः पार्श्वे परिचर्यां च पार्थिव ॥ (२६।२)

līlāvatī gireḥ pārśve paricaryāṃ ca pārthiva ||

27.1२७.१

कृत्वा ताभ्याम् अशाठ्येन गुरुशुश्रूषणादिकम् । (२७।१)

kṛtvā tābhyām aśāṭhyena guruśuśrūṣaṇādikam |

27.2२७.२

सा च लीलावती वेश्याकालेन महतापि च ॥ (२७।२)

sā ca līlāvatī veśyākālena mahatāpi ca ||

28.1२८.१

कालधर्ममनुप्राप्ता कर्मयोगेण नारद । (२८।१)

kāladharmamanuprāptā karmayogeṇa nārada |

28.2२८.२

सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमन्दिरम् ॥ (२८।२)

sarvapāpavinirmuktā jagāma śivamandiram ||

29.1२९.१

योऽसौ सुवर्णकारस्तु दरिद्रोऽप्यतिसत्त्ववान् । (२९।१)

yo'sau suvarṇakārastu daridro'pyatisattvavān |

29.2२९.२

न मौल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह साम्प्रतम् ॥ (२९।२)

na maulyamādādveśyātaḥ sa bhavāniha sāmpratam ||

30.1३०.१

सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः । (३०।१)

saptadvīpapatirjātaḥ sūryāyutasamaprabhaḥ |

30.2३०.२

यया सुवर्णकारस्य तरवो हेमनिर्मिताः । (३०।२)

yayā suvarṇakārasya taravo hemanirmitāḥ |

30.3३०.३

सम्यगुज्ज्वालिताः पत्न्या सेयं भानुमती तव ॥ (३०।३)

samyagujjvālitāḥ patnyā seyaṃ bhānumatī tava ||

31.1३१.१

उज्ज्वालनादुज्ज्वलरुपमस्याः संजातमस्मिन्भुवनाधिपत्यम् । (३१।१)

ujjvālanādujjvalarupamasyāḥ saṃjātamasminbhuvanādhipatyam |

31.2३१.२

यस्मात्कृतं तत्परिकर्म रात्रावनुद्धताभ्यां लवणाचलस्य ॥ (३१।२)

yasmātkṛtaṃ tatparikarma rātrāvanuddhatābhyāṃ lavaṇācalasya ||

32.1३२.१

तस्माच्च लोकेष्वपराजितत्वमारोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः । (३२।१)

tasmācca lokeṣvaparājitatvamārogyasaubhāgyayutā ca lakṣmīḥ |

32.2३२.२

तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्दशधा कुरुष्व ॥ (३२।२)

tasmāttvamapyatra vidhānapūrvaṃ dhānyācalādīndaśadhā kuruṣva ||

33.1३३.१

तथेति सत्कृत्य स धर्ममूर्तिर्वचो वसिष्ठस्य ददौ च सर्वान् । (३३।१)

tatheti satkṛtya sa dharmamūrtirvaco vasiṣṭhasya dadau ca sarvān |

33.2३३.२

धान्याचलदीञ्छतशो मुरारेर्लोकं जगामामरपूज्यमानः ॥ (३३।२)

dhānyācaladīñchataśo murārerlokaṃ jagāmāmarapūjyamānaḥ ||

34.1३४.१

पश्येदपीमानधनोऽतिभक्त्या स्पृशेन्मनुष्यैरपि दीयमानान् । (३४।१)

paśyedapīmānadhano'tibhaktyā spṛśenmanuṣyairapi dīyamānān |

34.2३४.२

शृणोति भक्त्याथ मतिं ददाति विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति ॥ (३४।२)

śṛṇoti bhaktyātha matiṃ dadāti vikalmaṣaḥ so'pi divaṃ prayāti ||

35.1३५.१

दुःस्वप्नं प्रशममुपैति पठ्यमानैः शैलेन्द्रैर्भवभयभेदनैर्मनुष्यैः । (३५।१)

duḥsvapnaṃ praśamamupaiti paṭhyamānaiḥ śailendrairbhavabhayabhedanairmanuṣyaiḥ |

35.2३५.२

यः कुर्यात्किमु मुनिपुंगवेह सम्यक्शान्तात्मा सकलगिरीन्द्रसम्प्रदानम् ॥ (३५।२)

yaḥ kuryātkimu munipuṃgaveha samyakśāntātmā sakalagirīndrasampradānam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 92

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit