मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 173

172 of 175 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मत्स्य उवाच । (१।१)

matsya uvāca

1.2१.२

ततोऽभयं विष्णुवचः श्रुत्वा दैत्याश्च दानवाः । (१।२)

tato'bhayaṃ viṣṇuvacaḥ śrutvā daityāśca dānavāḥ |

1.3१.३

उद्योगं विपुलं चक्रुर्युद्धाय विजयाय च ॥ (१।३)

udyogaṃ vipulaṃ cakruryuddhāya vijayāya ca ||

2.1२.१

मयस्तु काञ्चनमयं त्रिनल्वायतमक्षयम् । (२।१)

mayastu kāñcanamayaṃ trinalvāyatamakṣayam |

2.2२.२

चतुश्चक्रं सुविपुलं सुकल्पितमहायुगम् ॥ (२।२)

catuścakraṃ suvipulaṃ sukalpitamahāyugam ||

3.1३.१

किङ्किणीजालनिर्घोषं द्वीपिचर्मपरिष्कृतम् । (३।१)

kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ dvīpicarmapariṣkṛtam |

3.2३.२

रुचिरं रत्नजालैश्च हेमजालैश्च शोभितम् ॥ (३।२)

ruciraṃ ratnajālaiśca hemajālaiśca śobhitam ||

4.1४.१

ईहामृगगणाकीर्णं पक्षिपङ्क्तिविराजितम् । (४।१)

īhāmṛgagaṇākīrṇaṃ pakṣipaṅktivirājitam |

4.2४.२

दिव्यास्त्रतूणीरधरं पयोधरविनादितम् ॥ (४।२)

divyāstratūṇīradharaṃ payodharavināditam ||

5.1५.१

स्वक्षं रथवरोदारं सूपस्थं गगनोपमम् । (५।१)

svakṣaṃ rathavarodāraṃ sūpasthaṃ gaganopamam |

5.2५.२

गदापरिघसम्पूर्णं मूर्तिमन्तमिवार्णवम् ॥ (५।२)

gadāparighasampūrṇaṃ mūrtimantamivārṇavam ||

6.1६.१

हेमकेयूरवलयं स्वर्णमण्डलकूबरम् । (६।१)

hemakeyūravalayaṃ svarṇamaṇḍalakūbaram |

6.2६.२

सपताकध्वजोपेतं सादित्यम् इव मन्दरम् ॥ (६।२)

sapatākadhvajopetaṃ sādityam iva mandaram ||

7.1७.१

गजेन्द्राभोगवपुषं क्वचित्केसरिवर्चसम् । (७।१)

gajendrābhogavapuṣaṃ kvacitkesarivarcasam |

7.2७.२

युक्तमृक्षसहस्रेण समृद्धाम्बुदनादितम् ॥ (७।२)

yuktamṛkṣasahasreṇa samṛddhāmbudanāditam ||

8.1८.१

दीप्तमाकाशगं दिव्यं रथं पररथारुजम् । (८।१)

dīptamākāśagaṃ divyaṃ rathaṃ pararathārujam |

8.2८.२

अध्यतिष्ठद्रणाकाङ्क्षी मेरुं दीप्त इवांशुमान् ॥ (८।२)

adhyatiṣṭhadraṇākāṅkṣī meruṃ dīpta ivāṃśumān ||

9.1९.१

तारमुत्क्रोशविस्तारं सर्वं हेममयं रथम् । (९।१)

tāramutkrośavistāraṃ sarvaṃ hemamayaṃ ratham |

9.2९.२

शैलाकारमसंबाधं नीलाञ्जनचयोपमम् ॥ (९।२)

śailākāramasaṃbādhaṃ nīlāñjanacayopamam ||

10.1१०.१

कार्ष्णायसमयं दिव्यं लोहेषाबद्धकूबरम् । (१०।१)

kārṣṇāyasamayaṃ divyaṃ loheṣābaddhakūbaram |

10.2१०.२

तिमिरोद्गारिकिरणं गर्जन्तमिव तोयदम् ॥ (१०।२)

timirodgārikiraṇaṃ garjantamiva toyadam ||

11.1११.१

लोहजालेन महता सगवाक्षेण दंशितम् । (११।१)

lohajālena mahatā sagavākṣeṇa daṃśitam |

11.2११.२

आयसैः परिघैः पूर्णं क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः ॥ (११।२)

āyasaiḥ parighaiḥ pūrṇaṃ kṣepaṇīyaiśca mudgaraiḥ ||

12.1१२.१

प्रासैः पाशैश्च विततैरसंयुक्तैश्च कण्टकैः । (१२।१)

prāsaiḥ pāśaiśca vitatairasaṃyuktaiśca kaṇṭakaiḥ |

12.2१२.२

शोभितं त्रासयानैश्च तोमरैश्च परश्वधैः ॥ (१२।२)

śobhitaṃ trāsayānaiśca tomaraiśca paraśvadhaiḥ ||

13.1१३.१

उद्यन्तं द्विषतां हेतोर्द्वितीयमिव मन्दरम् । (१३।१)

udyantaṃ dviṣatāṃ hetordvitīyamiva mandaram |

13.2१३.२

युक्तं खरसहस्रेण सोऽध्यारोहद्रथोत्तमम् ॥ (१३।२)

yuktaṃ kharasahasreṇa so'dhyārohadrathottamam ||

14.1१४.१

विरोचनस्तु संक्रुद्धो गदापाणिरवस्थितः । (१४।१)

virocanastu saṃkruddho gadāpāṇiravasthitaḥ |

14.2१४.२

प्रमुखे तस्य सैन्यस्य दीप्तशृङ्ग इवाचलः ॥ (१४।२)

pramukhe tasya sainyasya dīptaśṛṅga ivācalaḥ ||

15.1१५.१

युक्तं रथसहस्रेण हयग्रीवस्तु दानवः । (१५।१)

yuktaṃ rathasahasreṇa hayagrīvastu dānavaḥ |

15.2१५.२

स्यन्दनं वाहयामास सपत्नानीकमर्दनः ॥ (१५।२)

syandanaṃ vāhayāmāsa sapatnānīkamardanaḥ ||

16.1१६.१

व्यायतं किष्कुसाहस्रं धनुर्विस्फारयन्महत् । (१६।१)

vyāyataṃ kiṣkusāhasraṃ dhanurvisphārayanmahat |

16.2१६.२

वराहः प्रमुखे तस्थौ सप्ररोह इवाचलः ॥ (१६।२)

varāhaḥ pramukhe tasthau sapraroha ivācalaḥ ||

17.1१७.१

खरस्तु विक्षरन्दर्पान्नेत्राभ्यां रोषजं जलम् । (१७।१)

kharastu vikṣarandarpānnetrābhyāṃ roṣajaṃ jalam |

17.2१७.२

स्फुरद्दन्तोष्ठनयनः सङ्ग्रामं सोऽभ्यकाङ्क्षत ॥ (१७।२)

sphuraddantoṣṭhanayanaḥ saṅgrāmaṃ so'bhyakāṅkṣata ||

18.1१८.१

त्वष्टा त्वष्टगजं घोरं यानमास्थाय दानवः । (१८।१)

tvaṣṭā tvaṣṭagajaṃ ghoraṃ yānamāsthāya dānavaḥ |

18.2१८.२

व्यूहितुं दानवव्यूहं परिचक्राम वीर्यवान् ॥ (१८।२)

vyūhituṃ dānavavyūhaṃ paricakrāma vīryavān ||

19.1१९.१

विप्रचित्तिसुतः श्वेतः श्वेतकुण्डलभूषणः । (१९।१)

vipracittisutaḥ śvetaḥ śvetakuṇḍalabhūṣaṇaḥ |

19.2१९.२

श्वेतशैलप्रतीकाशो युद्धायाभिमुखे स्थितः ॥ (१९।२)

śvetaśailapratīkāśo yuddhāyābhimukhe sthitaḥ ||

20.1२०.१

अरिष्टो बलिपुत्रश्च वरिष्ठोऽद्रिशिलायुधः । (२०।१)

ariṣṭo baliputraśca variṣṭho'driśilāyudhaḥ |

20.2२०.२

युद्धायाभिमुखस्तस्थौ धराधरविकम्पनः ॥ (२०।२)

yuddhāyābhimukhastasthau dharādharavikampanaḥ ||

21.1२१.१

किशोरस्त्वतिसंहर्षात्किशोर इति चोदितः । (२१।१)

kiśorastvatisaṃharṣātkiśora iti coditaḥ |

21.2२१.२

सबला दानवाश्चैव संनह्यन्ते यथाक्रमम् ॥ (२१।२)

sabalā dānavāścaiva saṃnahyante yathākramam ||

22.1२२.१

अभवद्दैत्यसैन्यस्य मध्ये रविरिवोदितः । (२२।१)

abhavaddaityasainyasya madhye ravirivoditaḥ |

22.2२२.२

लम्बस्तु नवमेघाभः प्रलम्बाम्बरभूषणः ॥ (२२।२)

lambastu navameghābhaḥ pralambāmbarabhūṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

दैत्यव्यूहगतो भाति सनीहार इवांशुमान् । (२३।१)

daityavyūhagato bhāti sanīhāra ivāṃśumān |

23.2२३.२

स्वर्भानुरास्ययोधी तु दशनोष्ठेक्षणायुधः ॥ (२३।२)

svarbhānurāsyayodhī tu daśanoṣṭhekṣaṇāyudhaḥ ||

24.1२४.१

हसंस्तिष्ठति दैत्यानां प्रमुखे स महाग्रहः । (२४।१)

hasaṃstiṣṭhati daityānāṃ pramukhe sa mahāgrahaḥ |

24.2२४.२

अन्ये हयगतास्तत्र गजस्कन्धगताः परे ॥ (२४।२)

anye hayagatāstatra gajaskandhagatāḥ pare ||

25.1२५.१

सिंहव्याघ्रगताश्चान्ये वराहर्क्षेषु चापरे । (२५।१)

siṃhavyāghragatāścānye varāharkṣeṣu cāpare |

25.2२५.२

केचित्खरोष्ट्रयातारः केचिच्छ्वापदवाहनाः ॥ (२५।२)

kecitkharoṣṭrayātāraḥ kecicchvāpadavāhanāḥ ||

26.1२६.१

पत्तिनस्त्वपरे दैत्या भीषणा विकृताननाः । (२६।१)

pattinastvapare daityā bhīṣaṇā vikṛtānanāḥ |

26.2२६.२

एकपादार्धपादाश्च ननृतुर्युद्धकाङ्क्षिणः ॥ (२६।२)

ekapādārdhapādāśca nanṛturyuddhakāṅkṣiṇaḥ ||

27.1२७.१

आस्फोटयन्तो बहवः क्ष्वेडन्तश्च तथा परे । (२७।१)

āsphoṭayanto bahavaḥ kṣveḍantaśca tathā pare |

27.2२७.२

हृष्टशार्दूलनिर्घोषा नेदुर्दानवपुंगवाः ॥ (२७।२)

hṛṣṭaśārdūlanirghoṣā nedurdānavapuṃgavāḥ ||

28.1२८.१

ते गदापरिघैरुग्रैः शिलामुसलपाणयः । (२८।१)

te gadāparighairugraiḥ śilāmusalapāṇayaḥ |

28.2२८.२

बाहुभिः परिघाकारैस्तर्जयन्ति स्म देवताः ॥ (२८।२)

bāhubhiḥ parighākāraistarjayanti sma devatāḥ ||

29.1२९.१

पाशैः प्रासैश्च परिघैस् तोमराङ्कुशपट्टिशैः । (२९।१)

pāśaiḥ prāsaiśca parighais tomarāṅkuśapaṭṭiśaiḥ |

29.2२९.२

चिक्रीडुस्ते शतघ्नीभिः शतधारैश्च मुद्गरैः ॥ (२९।२)

cikrīḍuste śataghnībhiḥ śatadhāraiśca mudgaraiḥ ||

30.1३०.१

गण्डशैलैश्च शैलैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः । (३०।१)

gaṇḍaśailaiśca śailaiśca parighaiścottamāyasaiḥ |

30.2३०.२

चक्रैश्च दैत्यप्रवराश्चक्रुर् आनन्दितं बलम् ॥ (३०।२)

cakraiśca daityapravarāścakrur ānanditaṃ balam ||

31.1३१.१

एतद्दानवसैन्यं तत्सर्वं युद्धमदोत्कटम् । (३१।१)

etaddānavasainyaṃ tatsarvaṃ yuddhamadotkaṭam |

31.2३१.२

देवानभिमुखे तस्थौ मेघानीकमिवोद्धतम् ॥ (३१।२)

devānabhimukhe tasthau meghānīkamivoddhatam ||

32.1३२.१

तदद्भुतं दैत्यसहस्रगाढं वाय्वग्निशैलाम्बुदतोयकल्पम् । (३२।१)

tadadbhutaṃ daityasahasragāḍhaṃ vāyvagniśailāmbudatoyakalpam |

32.2३२.२

बलं रणौघाभ्युदयेऽभ्युदीर्णं युयुत्सयोन्मत्तम् इवाबभासे ॥ (३२।२)

balaṃ raṇaughābhyudaye'bhyudīrṇaṃ yuyutsayonmattam ivābabhāse ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 173

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit