मनुर् उवाच । (१।१)

अहो कष्टतरं चैतद् अङ्गजागमनं विभो । (१।२)

कथं न दोषमगमत् कर्मणानेन पद्मभूः ॥ (१।३)

परस्परं च सम्बन्धः सगोत्राणाम् अभूत् कथम् । (२।१)

वैवाहिकस्तत्सुतानां छिन्द्धि मे संशयं विभो ॥ (२।२)

मत्स्य उवाच । (३।१)

दिव्येयमादिसृष्टिस्तु रजोगुणसमुद्भवा । (३।२)

अतीन्द्रियेन्द्रिया तद्वद् अतीन्द्रियशरीरिका ॥ (३।३)

दिव्यतेजोमयी भूप दिव्यज्ञानसमुद्भवा । (४।१)

न मर्त्यैरभितः शक्या वक्तुं वै मांसचक्षुभिः ॥ (४।२)

यथा भुजंगाः सर्पाणाम् आकाशं विश्वपक्षिणाम् । (५।१)

विदन्ति मार्गं दिव्यानां दिव्या एव न मानवाः ॥ (५।२)

कार्याकार्ये न देवानां शुभाशुभफलप्रदे । (६।१)

यस्मात्तस्मान्न राजेन्द्र तद्विचारो नृणां शुभः ॥ (६।२)

अन्यच्च सर्ववेदानाम् अधिष्ठाता चतुर्मुखः । (७।१)

गायत्री ब्रह्मणस्तद्वदङ्गभूता निगद्यते ॥ (७।२)

अमूर्तं मूर्तिमद् वापि मिथुनं तत्प्रचक्षते । (८।१)

विरिञ्चिर् यत्र भगवांस्तत्र देवी सरस्वती । (८।२)

भारती यत्र यत्रैव तत्र तत्र प्रजापतिः ॥ (८।३)

यथातपो न रहितश्छायया दृश्यते क्वचित् । (९।१)

गायत्री ब्रह्मणःपार्श्वं तथैव न विमुञ्चति ॥ (९।२)

वेदराशिः स्मृतो ब्रह्मा सावित्री तदधिष्ठिता । (१०।१)

तस्मान्न कश्चिद्दोषः स्यात्सावित्रीगमने विभो ॥ (१०।२)

तथापि लज्जावनतः प्रजापतिर् अभूत्पुरा । (११।१)

स्वसुतोपगमाद् ब्रह्मा शशाप कुसुमायुधम् ॥ (११।२)

यस्मान्ममाभिभवता मनः संक्षोभितं शरैः । (१२।१)

तस्मात्त्वद्देहमचिराद्रुद्रो भस्मीकरिष्यति ॥ (१२।२)

ततः प्रसादयामास कामदेवश्चतुर्मुखम् । (१३।१)

न मामकारणे शप्तुं त्वमिहार्हसि मानद ॥ (१३।२)

अहमेवंविधः सृष्टस्त्वयैव चतुरानन । (१४।१)

इन्द्रियक्षोभजनकः सर्वेषामेव देहिनाम् ॥ (१४।२)

स्त्रीपुंसोरविचारेण मया सर्वत्र सर्वदा । (१५।१)

क्षोभ्यं मनः प्रयत्नेन त्वयैवोक्तं पुरा विभो ॥ (१५।२)

तस्मादनपराधोऽहं त्वया शप्तस्तथा विभो । (१६।१)

कुरु प्रसादं भगवन्स्वशरीराप्तये पुनः ॥ (१६।२)

ब्रह्मोवाच । (१७।१)

वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते यादवान्वयसम्भवः । (१७।२)

रामो नाम यदा मर्त्यो मत्सत्त्वबलमाश्रितः ॥ (१७।३)

अवतीर्यासुरध्वंसी द्वारकाम् अधिवत्स्यति । (१८।१)

तद्भ्रातुस्तत्समस्य त्वं तदा पुत्रत्वमेष्यसि ॥ (१८।२)

एवं शरीरमासाद्य भुक्त्वा भोगानशेषतः । (१९।१)

ततो भरतवंशान्ते भूत्वा वत्सनृपात्मजः ॥ (१९।२)

विद्याधराधिपत्यं च यावद् आभूतसंप्लवम् । (२०।१)

सुखानि धर्मतः प्राप्य मत्समीपं गमिष्यसि ॥ (२०।२)

एवं शापप्रसादाभ्यामुपेतः कुसुमायुधः । (२१।१)

शोकप्रमोदाभियुतो जगाम स यथागतम् ॥ (२१।२)

मनुरुवाच । (२२।१)

को ऽसौ यदुरिति प्रोक्तो यद्वंशे कामसम्भवः । (२२।२)

कथं च दग्धो रुद्रेण किमथ कुसुमायुधः ॥ (२२।३)

भरतस्यान्वये कस्य का च सृष्टिः पुराभवत् । (२३।१)

एतत्सर्वं समाचक्ष्व मूलतः संशयो हि मे ॥ (२३।२)

मत्स्य उवाच । (२४।१)

या सा देहार्धसम्भूता गायत्री ब्रह्मवादिनी । (२४।२)

जननी या मनोर्देवी शतरूपा शतेन्द्रिया ॥ (२४।३)

रतिर्मनस्तपो बुद्धिर् महान् दिक्सम्भ्रमस् तथा । (२५।१)

ततः स शतरूपायां सप्तापत्यान्यजीजनत् ॥ (२५।२)

ये मरीच्यादयः पुत्रा मानसास्तस्य धीमतः । (२६।१)

तेषामयमभूल्लोकः सर्वज्ञानात्मकः पुरा ॥ (२६।२)

ततोऽसृजद्वामदेवं त्रिशूलवरधारिणम् । (२७।१)

सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषामपि पूर्वजम् ॥ (२७।२)

वामदेवस्तु भगवानसृजन्मुखतो द्विजान् । (२८।१)

राजन्यान् असृजद्बाह्वोर् विट्छूद्रान् ऊरुपादयोः ॥ (२८।२)

विद्युतोऽशनिमेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । (२९।१)

छन्दांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ततः परम् ॥ (२९।२)

ततः साध्यगणानीशस्त्रिनेत्रानसृजत्पुनः । (३०।१)

कोटीश्च चतुरशीतिं जरामरणवर्जिताः ॥ (३०।२)

वामो ऽसृजन्नमर्त्यांस् तान् ब्रह्मणा विनिवारितः । (३१।१)

नैवंविधा भवेत्सृष्टिर् जरामरणवर्जिता ॥ (३१।२)

शुभाशुभात्मिका या तु सैव सृष्टिः प्रशस्यते । (३२।१)

एवं स्थितः स तेनादौ सृष्टेः स्थाणुरतोऽभवत् ॥ (३२।२)

स्वायम्भुवो मनुर्धीमांस्तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् । (३३।१)

पत्नीमेवाप रूपाढ्यामनन्ता नाम नामतः ॥ (३३।२)

प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुस्तस्याम् अजीजनत् । (३४।१)

धर्मस्य कन्या चतुरा सूनृता नाम भामिनी ॥ (३४।२)

उत्तानपादात्तनयान्प्राप मन्थरगामिनी । (३५।१)

अपस्यतिम् अपस्यन्तं कीर्तिमन्तं ध्रुवं तथा ॥ (३५।२)

उत्तानपादोऽजनयत्सूनृतायां प्रजापतिः । (३६।१)

ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि कृत्वा तपः पुरा ॥ (३६।२)

दिव्यमाप ततः स्थानमचलं ब्रह्मणो वरात् । (३७।१)

तमेव पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥ (३७।२)

धन्या नाम मनोः कन्या ध्रुवाच्छिष्टम् अजीजनत् । (३८।१)

अग्निकन्या तु सुच्छाया शिष्टात्सा सुषुवे सुतान् ॥ (३८।२)

कृपं रिपुं जयं वृत्तं वृकं च वृकतेजसम् । (३९।१)

चक्षुषं ब्रह्मदौहित्र्यां वीरिण्यां स रिपुंजयः ॥ (३९।२)

वीरणस्यात्मजायां तु चक्षुर्मनुमजीजनत् । (४०।१)

मनुर् वै राजकन्यायां नड्वलायां स चाक्षुषः ॥ (४०।२)

जनयामास तनयान् दश शूरानकल्मषान् । (४१।१)

ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाग्घविः ॥ (४१।२)

अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चापराजितः । (४२।१)

अभिमन्युस्तु दशमो नड्वलायाम् अजायत ॥ (४२।२)

ऊरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी तु सुप्रभान् । (४३।१)

अग्निं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ (४३।२)

पितृकन्या सुनीथा तु वेनमङ्गादजीजनत् । (४४।१)

वेनमन्यायिनं विप्रा ममन्थुस् तत्कराद् अभूत् । (४४।२)

पृथुर्नाम महातेजाः स पुत्रौ द्वाव् अजीजनत् ॥ (४४।३)

अन्तर्धानस् तु मारीचं शिखण्डिन्यामजीजनत् । (४५।१)

हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान् । (४५।२)

प्राचीनबर्हिषं साङ्गं यमं शुक्रं बलं शुभम् ॥ (४५।३)

प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः । (४६।१)

हविर्धानाः प्रजास् तेन बहवः सम्प्रवर्तिताः ॥ (४६।२)

सवर्णायां तु सामुद्र्यां दशाधत्त सुतान्प्रभुः । (४७।१)

सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः ॥ (४७।२)

तत्तपोरक्षिता वृक्षा बभुर् लोके समन्ततः । (४८।१)

देवादेशाच्च तानग्निरदहद्रविनन्दन ॥ (४८।२)

सोमकन्याभवत् पत्नी मारीषा नाम विश्रुता । (४९।१)

तेभ्यस्तु दक्षमेकं सा पुत्रम् अग्र्यम् अजीजनत् ॥ (४९।२)

दक्षादनन्तरं वृक्षान् औषधानि च सर्वशः । (५०।१)

अजीजनत् सोमकन्या नदीं चन्द्रवतीं तथा ॥ (५०।२)

सोमांशस्य च तस्यापि दक्षस्याशीतिकोटयः । (५१।१)

वक्ष्ये तासां तु विस्तारं लोके यः सुप्रतिष्ठितः ॥ (५१।२)

द्विपदश्चाभवन् केचित् केचिद् बहुपदा नराः । (५२।१)

वलीमुखाः शङ्कुकर्णाः कर्णप्रावरणास् तथा ॥ (५२।२)

अश्वऋक्षमुखाः केचित्केचित् सिंहाननास्तथा । (५३।१)

श्वसूकरमुखाः केचित्केचिदुष्ट्रमुखास् तथा ॥ (५३।२)

जनयामास धर्मात्मा म्लेच्छान्सर्वाननेकशः । (५४।१)

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः स्त्रियः पश्चादजीजनत् ॥ (५४।२)

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । (५५।१)

सप्तविंशतिं सोमाय ददौ नक्षत्रसंज्ञिताः । (५५।२)

देवासुरमनुष्यादि ताभ्यः सर्वमभूज्जगत् ॥ (५५।३)