मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 54

53 of 175 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

अतः परं प्रवक्ष्यामि दानधर्मानशेषतः । (१।२)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānadharmānaśeṣataḥ |

1.3१.३

व्रतोपवाससंयुक्तान्यथामत्स्योदितानिह ॥ (१।३)

vratopavāsasaṃyuktānyathāmatsyoditāniha ||

2.1२.१

महादेवस्य संवादे नारदस्य च धीमतः । (२।१)

mahādevasya saṃvāde nāradasya ca dhīmataḥ |

2.2२.२

यथावृत्तं प्रवक्ष्यामि धर्मकामार्थसाधकम् ॥ (२।२)

yathāvṛttaṃ pravakṣyāmi dharmakāmārthasādhakam ||

3.1३.१

कैलासशिखरासीनमपृच्छन्नारदः पुरा । (३।१)

kailāsaśikharāsīnamapṛcchannāradaḥ purā |

3.2३.२

विनयनमनङ्गारिम् अनङ्गाङ्गहरं हरम् ॥ (३।२)

vinayanamanaṅgārim anaṅgāṅgaharaṃ haram ||

4.1४.१

नारद उवाच । (४।१)

nārada uvāca

4.2४.२

भगवन्देवदेवेश ब्रह्मविष्ण्विन्द्रनायक । (४।२)

bhagavandevadeveśa brahmaviṣṇvindranāyaka |

4.3४.३

श्रीमदारोग्यरूपायुर्भाग्यसौभाग्यसम्पदा । (४।३)

śrīmadārogyarūpāyurbhāgyasaubhāgyasampadā |

4.4४.४

संयुक्तस्तव विष्णोर्वा पुमान्भक्तः कथं भवेत् ॥ (४।४)

saṃyuktastava viṣṇorvā pumānbhaktaḥ kathaṃ bhavet ||

5.1५.१

नारी वा विधवा सर्वगुणसौभाग्यसंयुता । (५।१)

nārī vā vidhavā sarvaguṇasaubhāgyasaṃyutā |

5.2५.२

क्रमान्मुक्तिप्रदं देव किंचिद्व्रतमिहोच्यताम् ॥ (५।२)

kramānmuktipradaṃ deva kiṃcidvratamihocyatām ||

6.1६.१

ईश्वर उवाच । (६।१)

īśvara uvāca

6.2६.२

सम्यक्पृष्टं त्वया ब्रह्मन्सर्वलोकहितावहम् । (६।२)

samyakpṛṣṭaṃ tvayā brahmansarvalokahitāvaham |

6.3६.३

श्रुतमप्यत्र यच्छान्त्यै तद्व्रतं शृणु नारद ॥ (६।३)

śrutamapyatra yacchāntyai tadvrataṃ śṛṇu nārada ||

7.1७.१

नक्षत्रपुरुषं नाम व्रतं नारायणात्मकम् । (७।१)

nakṣatrapuruṣaṃ nāma vrataṃ nārāyaṇātmakam |

7.2७.२

पादादि कुर्याद्विधिवद्विष्णुनामानुकीर्तनम् ॥ (७।२)

pādādi kuryādvidhivadviṣṇunāmānukīrtanam ||

8.1८.१

प्रतिमां वासुदेवस्य मूलर्क्षादिषु चार्चयेत् । (८।१)

pratimāṃ vāsudevasya mūlarkṣādiṣu cārcayet |

8.2८.२

चैत्रमासं समासाद्य कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् ॥ (८।२)

caitramāsaṃ samāsādya kṛtvā brāhmaṇavācanam ||

9.1९.१

मूले नमो विश्वधराय पादौ गुल्फावनन्ताय च रोहिणीषु । (९।१)

mūle namo viśvadharāya pādau gulphāvanantāya ca rohiṇīṣu |

9.2९.२

जङ्घेऽभिपूज्ये वरदाय चैव द्वे जानुनी वाश्विकुमारऋक्षे ॥ (९।२)

jaṅghe'bhipūjye varadāya caiva dve jānunī vāśvikumāraṛkṣe ||

10.1१०.१

पूर्वोत्तराषाढयुगे तथोरू नमः शिवायेत्यभिपूजनीयौ । (१०।१)

pūrvottarāṣāḍhayuge tathorū namaḥ śivāyetyabhipūjanīyau |

10.2१०.२

पूर्वोत्तराफल्गुनियुग्मके च मेढ्रं नमः पञ्चशराय पूज्यम् ॥ (१०।२)

pūrvottarāphalguniyugmake ca meḍhraṃ namaḥ pañcaśarāya pūjyam ||

11.1११.१

कटिं नमः शार्ङ्गधराय विष्णोः सम्पूजयेन्नारद कृत्तिकासु । (११।१)

kaṭiṃ namaḥ śārṅgadharāya viṣṇoḥ sampūjayennārada kṛttikāsu |

11.2११.२

तथार्चयेद्भाद्रपदाद्वये च पार्श्वे नमः केशिनिषूदनाय ॥ (११।२)

tathārcayedbhādrapadādvaye ca pārśve namaḥ keśiniṣūdanāya ||

12.1१२.१

कुक्षिद्वयं नारद रेवतीषु दामोदरायेत्यभिपूजनीयम् । (१२।१)

kukṣidvayaṃ nārada revatīṣu dāmodarāyetyabhipūjanīyam |

12.2१२.२

ऋक्षेऽनुराधासु च माधवाय नमस्तथोरःस्थलमेव पूज्यम् ॥ (१२।२)

ṛkṣe'nurādhāsu ca mādhavāya namastathoraḥsthalameva pūjyam ||

13.1१३.१

पृष्ठं धनिष्ठासु च पूजनीयमघौघविध्वंसकराय तच्च । (१३।१)

pṛṣṭhaṃ dhaniṣṭhāsu ca pūjanīyamaghaughavidhvaṃsakarāya tacca |

13.2१३.२

श्रीशङ्खचक्रासिगदाधराय नमो विशाखासु भुजाश्च पूज्याः ॥ (१३।२)

śrīśaṅkhacakrāsigadādharāya namo viśākhāsu bhujāśca pūjyāḥ ||

14.1१४.१

हस्ते तु हस्ता मधुसूदनाय नमोऽभिपूज्या इति कैटभारेः । (१४।१)

haste tu hastā madhusūdanāya namo'bhipūjyā iti kaiṭabhāreḥ |

14.2१४.२

पुनर्वसावङ्गुलिपूर्वभागाः साम्नामधीशाय नमोऽभिपूज्याः ॥ (१४।२)

punarvasāvaṅgulipūrvabhāgāḥ sāmnāmadhīśāya namo'bhipūjyāḥ ||

15.1१५.१

भुजंगनक्षत्रदिने नखानि सम्पूजयेन्मत्स्यशरीरभाजः । (१५।१)

bhujaṃganakṣatradine nakhāni sampūjayenmatsyaśarīrabhājaḥ |

15.2१५.२

कूर्मस्य पादौ शरणं व्रजामि ज्येष्ठासु कण्ठे हरिरर्चनीयः ॥ (१५।२)

kūrmasya pādau śaraṇaṃ vrajāmi jyeṣṭhāsu kaṇṭhe harirarcanīyaḥ ||

16.1१६.१

श्रोत्रे वराहाय नमोऽभिपूज्या जनार्दनस्य श्रवणेन सम्यक् । (१६।१)

śrotre varāhāya namo'bhipūjyā janārdanasya śravaṇena samyak |

16.2१६.२

पुष्ये मुखं दानवसूदनाय नमो नृसिंहाय च पूजनीयम् ॥ (१६।२)

puṣye mukhaṃ dānavasūdanāya namo nṛsiṃhāya ca pūjanīyam ||

17.1१७.१

नमो नमः कारणवामनाय [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] दन्ताप्रमथार्चनीयम् । (१७।१)

namo namaḥ kāraṇavāmanāya dantāpramathārcanīyam |

17.2१७.२

आस्यं हरेर्भार्गवनन्दनाय संपूजनीयं द्विज वारुणे तु ॥ (१७।२)

āsyaṃ harerbhārgavanandanāya saṃpūjanīyaṃ dvija vāruṇe tu ||

18.1१८.१

नमोऽस्तु रामाय मघासु नासा संपूजनीया रघुनन्दनस्य । (१८।१)

namo'stu rāmāya maghāsu nāsā saṃpūjanīyā raghunandanasya |

18.2१८.२

मृगोत्तमाङ्गे नयनेऽभिपूज्ये नमोऽस्तु ते राम विघूर्णिताक्ष ॥ (१८।२)

mṛgottamāṅge nayane'bhipūjye namo'stu te rāma vighūrṇitākṣa ||

19.1१९.१

बुद्धाय शान्ताय नमो ललाटं चित्रासु संपूज्यतमं मुरारेः । (१९।१)

buddhāya śāntāya namo lalāṭaṃ citrāsu saṃpūjyatamaṃ murāreḥ |

19.2१९.२

शिरोऽभिपूज्य भरणीषु विष्णोर्नमोऽस्तु विश्वेश्वर कल्किरूपिणे ॥ (१९।२)

śiro'bhipūjya bharaṇīṣu viṣṇornamo'stu viśveśvara kalkirūpiṇe ||

20.1२०.१

आर्द्रासु केशाः पुरुषोत्तमस्य संपूजनीया हरये नमस्ते । (२०।१)

ārdrāsu keśāḥ puruṣottamasya saṃpūjanīyā haraye namaste |

20.2२०.२

उपोषितेनर्क्षदिनेषु भक्त्या संपूजनीया द्विजपुंगवाः स्युः ॥ (२०।२)

upoṣitenarkṣadineṣu bhaktyā saṃpūjanīyā dvijapuṃgavāḥ syuḥ ||

21.1२१.१

पूर्णे व्रते सर्वगुणान्विताय वाग्रूपशीलाय च सामगाय । (२१।१)

pūrṇe vrate sarvaguṇānvitāya vāgrūpaśīlāya ca sāmagāya |

21.2२१.२

हैमीं विशालायतबाहुदण्डां मुक्ताफलेन्दूपलवज्रयुक्ताम् ॥ (२१।२)

haimīṃ viśālāyatabāhudaṇḍāṃ muktāphalendūpalavajrayuktām ||

22.1२२.१

जलस्य पूर्णे कलशे निविष्टामर्चां हरेर्वस्त्रगवा सहैव । (२२।१)

jalasya pūrṇe kalaśe niviṣṭāmarcāṃ harervastragavā sahaiva |

22.2२२.२

शय्यां तथोपस्करभाजनादियुक्तां प्रदद्याद्द्विजपुंगवाय ॥ (२२।२)

śayyāṃ tathopaskarabhājanādiyuktāṃ pradadyāddvijapuṃgavāya ||

23.1२३.१

यद्यस्ति यत्किंचिदिहास्ति देयं दद्याद्द्विजायात्महिताय सर्वम् । (२३।१)

yadyasti yatkiṃcidihāsti deyaṃ dadyāddvijāyātmahitāya sarvam |

23.2२३.२

मनोरथान्नः सफलीकुरुष्व हिरण्यगर्भाच्युतरुद्ररूपिन् ॥ (२३।२)

manorathānnaḥ saphalīkuruṣva hiraṇyagarbhācyutarudrarūpin ||

24.1२४.१

सलक्ष्मीकं सभार्याय काञ्चनं पुरुषोत्तमम् । (२४।१)

salakṣmīkaṃ sabhāryāya kāñcanaṃ puruṣottamam |

24.2२४.२

शय्यां च दद्यान्मन्त्रेण ग्रन्थिभेदविवर्जिताम् ॥ (२४।२)

śayyāṃ ca dadyānmantreṇa granthibhedavivarjitām ||

25.1२५.१

यथा न विष्णुभक्तानां वृजिनं जायते क्वचित् । (२५।१)

yathā na viṣṇubhaktānāṃ vṛjinaṃ jāyate kvacit |

25.2२५.२

तथा सुरूपतारोग्यं केशवे भक्तिमुत्तमाम् ॥ (२५।२)

tathā surūpatārogyaṃ keśave bhaktimuttamām ||

26.1२६.१

यथा न लक्ष्म्या शयनं तव शून्यं जनार्दन । (२६।१)

yathā na lakṣmyā śayanaṃ tava śūnyaṃ janārdana |

26.2२६.२

शय्या ममाप्यशून्यास्तु कृष्ण जन्मनि जन्मनि ॥ (२६।२)

śayyā mamāpyaśūnyāstu kṛṣṇa janmani janmani ||

27.1२७.१

एवं निवेद्य तत्सर्वं वस्त्रमाल्यानुलेपनम् । (२७।१)

evaṃ nivedya tatsarvaṃ vastramālyānulepanam |

27.2२७.२

नक्षत्रपुरुषज्ञाय विप्रायाथ विसर्जयेत् ॥ (२७।२)

nakṣatrapuruṣajñāya viprāyātha visarjayet ||

28.1२८.१

भुञ्जीतातैललवणं सर्वर्क्षेष्वप्युपोषितः । (२८।१)

bhuñjītātailalavaṇaṃ sarvarkṣeṣvapyupoṣitaḥ |

28.2२८.२

भोजनं च यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ (२८।२)

bhojanaṃ ca yathāśakti vittaśāṭhyavivarjitaḥ ||

29.1२९.१

इति नक्षत्रपुरुषमुपास्य विधिवत्स्वयम् । (२९।१)

iti nakṣatrapuruṣamupāsya vidhivatsvayam |

29.2२९.२

सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोके महीयते ॥ (२९।२)

sarvānkāmānavāpnoti viṣṇuloke mahīyate ||

30.1३०.१

ब्रह्महत्यादिकं किंचिदिह वामुत्र वा कृतम् । (३०।१)

brahmahatyādikaṃ kiṃcidiha vāmutra vā kṛtam |

30.2३०.२

आत्मना वाथ पितृभिस्तत्सर्वं क्षयमाप्नुयात् ॥ (३०।२)

ātmanā vātha pitṛbhistatsarvaṃ kṣayamāpnuyāt ||

31.1३१.१

इति पठति शृणोति वातिभक्त्या पुरुषवरो व्रतमङ्गनाथ कुर्यात् । (३१।१)

iti paṭhati śṛṇoti vātibhaktyā puruṣavaro vratamaṅganātha kuryāt |

31.2३१.२

कलिकलुषविदारणं मुरारेः सकलविभूतिफलप्रदं च पुंसाम् ॥ (३१।२)

kalikaluṣavidāraṇaṃ murāreḥ sakalavibhūtiphalapradaṃ ca puṃsām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit