MPur, 54
Select a line for its word-by-word analysis.
यथावृत्तं प्रवक्ष्यामि धर्मकामार्थसाधकम् ॥ (२।२)
yathāvṛttaṃ pravakṣyāmi dharmakāmārthasādhakam ||
संयुक्तस्तव विष्णोर्वा पुमान्भक्तः कथं भवेत् ॥ (४।४)
saṃyuktastava viṣṇorvā pumānbhaktaḥ kathaṃ bhavet ||
क्रमान्मुक्तिप्रदं देव किंचिद्व्रतमिहोच्यताम् ॥ (५।२)
kramānmuktipradaṃ deva kiṃcidvratamihocyatām ||
सम्यक्पृष्टं त्वया ब्रह्मन्सर्वलोकहितावहम् । (६।२)
samyakpṛṣṭaṃ tvayā brahmansarvalokahitāvaham |
श्रुतमप्यत्र यच्छान्त्यै तद्व्रतं शृणु नारद ॥ (६।३)
śrutamapyatra yacchāntyai tadvrataṃ śṛṇu nārada ||
प्रतिमां वासुदेवस्य मूलर्क्षादिषु चार्चयेत् । (८।१)
pratimāṃ vāsudevasya mūlarkṣādiṣu cārcayet |
चैत्रमासं समासाद्य कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् ॥ (८।२)
caitramāsaṃ samāsādya kṛtvā brāhmaṇavācanam ||
मूले नमो विश्वधराय पादौ गुल्फावनन्ताय च रोहिणीषु । (९।१)
mūle namo viśvadharāya pādau gulphāvanantāya ca rohiṇīṣu |
जङ्घेऽभिपूज्ये वरदाय चैव द्वे जानुनी वाश्विकुमारऋक्षे ॥ (९।२)
jaṅghe'bhipūjye varadāya caiva dve jānunī vāśvikumāraṛkṣe ||
पूर्वोत्तराषाढयुगे तथोरू नमः शिवायेत्यभिपूजनीयौ । (१०।१)
pūrvottarāṣāḍhayuge tathorū namaḥ śivāyetyabhipūjanīyau |
पूर्वोत्तराफल्गुनियुग्मके च मेढ्रं नमः पञ्चशराय पूज्यम् ॥ (१०।२)
pūrvottarāphalguniyugmake ca meḍhraṃ namaḥ pañcaśarāya pūjyam ||
कटिं नमः शार्ङ्गधराय विष्णोः सम्पूजयेन्नारद कृत्तिकासु । (११।१)
kaṭiṃ namaḥ śārṅgadharāya viṣṇoḥ sampūjayennārada kṛttikāsu |
तथार्चयेद्भाद्रपदाद्वये च पार्श्वे नमः केशिनिषूदनाय ॥ (११।२)
tathārcayedbhādrapadādvaye ca pārśve namaḥ keśiniṣūdanāya ||
कुक्षिद्वयं नारद रेवतीषु दामोदरायेत्यभिपूजनीयम् । (१२।१)
kukṣidvayaṃ nārada revatīṣu dāmodarāyetyabhipūjanīyam |
ऋक्षेऽनुराधासु च माधवाय नमस्तथोरःस्थलमेव पूज्यम् ॥ (१२।२)
ṛkṣe'nurādhāsu ca mādhavāya namastathoraḥsthalameva pūjyam ||
पृष्ठं धनिष्ठासु च पूजनीयमघौघविध्वंसकराय तच्च । (१३।१)
pṛṣṭhaṃ dhaniṣṭhāsu ca pūjanīyamaghaughavidhvaṃsakarāya tacca |
श्रीशङ्खचक्रासिगदाधराय नमो विशाखासु भुजाश्च पूज्याः ॥ (१३।२)
śrīśaṅkhacakrāsigadādharāya namo viśākhāsu bhujāśca pūjyāḥ ||
हस्ते तु हस्ता मधुसूदनाय नमोऽभिपूज्या इति कैटभारेः । (१४।१)
haste tu hastā madhusūdanāya namo'bhipūjyā iti kaiṭabhāreḥ |
पुनर्वसावङ्गुलिपूर्वभागाः साम्नामधीशाय नमोऽभिपूज्याः ॥ (१४।२)
punarvasāvaṅgulipūrvabhāgāḥ sāmnāmadhīśāya namo'bhipūjyāḥ ||
भुजंगनक्षत्रदिने नखानि सम्पूजयेन्मत्स्यशरीरभाजः । (१५।१)
bhujaṃganakṣatradine nakhāni sampūjayenmatsyaśarīrabhājaḥ |
कूर्मस्य पादौ शरणं व्रजामि ज्येष्ठासु कण्ठे हरिरर्चनीयः ॥ (१५।२)
kūrmasya pādau śaraṇaṃ vrajāmi jyeṣṭhāsu kaṇṭhe harirarcanīyaḥ ||
श्रोत्रे वराहाय नमोऽभिपूज्या जनार्दनस्य श्रवणेन सम्यक् । (१६।१)
śrotre varāhāya namo'bhipūjyā janārdanasya śravaṇena samyak |
पुष्ये मुखं दानवसूदनाय नमो नृसिंहाय च पूजनीयम् ॥ (१६।२)
puṣye mukhaṃ dānavasūdanāya namo nṛsiṃhāya ca pūjanīyam ||
नमो नमः कारणवामनाय [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] दन्ताप्रमथार्चनीयम् । (१७।१)
namo namaḥ kāraṇavāmanāya dantāpramathārcanīyam |
आस्यं हरेर्भार्गवनन्दनाय संपूजनीयं द्विज वारुणे तु ॥ (१७।२)
āsyaṃ harerbhārgavanandanāya saṃpūjanīyaṃ dvija vāruṇe tu ||
नमोऽस्तु रामाय मघासु नासा संपूजनीया रघुनन्दनस्य । (१८।१)
namo'stu rāmāya maghāsu nāsā saṃpūjanīyā raghunandanasya |
मृगोत्तमाङ्गे नयनेऽभिपूज्ये नमोऽस्तु ते राम विघूर्णिताक्ष ॥ (१८।२)
mṛgottamāṅge nayane'bhipūjye namo'stu te rāma vighūrṇitākṣa ||
बुद्धाय शान्ताय नमो ललाटं चित्रासु संपूज्यतमं मुरारेः । (१९।१)
buddhāya śāntāya namo lalāṭaṃ citrāsu saṃpūjyatamaṃ murāreḥ |
शिरोऽभिपूज्य भरणीषु विष्णोर्नमोऽस्तु विश्वेश्वर कल्किरूपिणे ॥ (१९।२)
śiro'bhipūjya bharaṇīṣu viṣṇornamo'stu viśveśvara kalkirūpiṇe ||
आर्द्रासु केशाः पुरुषोत्तमस्य संपूजनीया हरये नमस्ते । (२०।१)
ārdrāsu keśāḥ puruṣottamasya saṃpūjanīyā haraye namaste |
उपोषितेनर्क्षदिनेषु भक्त्या संपूजनीया द्विजपुंगवाः स्युः ॥ (२०।२)
upoṣitenarkṣadineṣu bhaktyā saṃpūjanīyā dvijapuṃgavāḥ syuḥ ||
पूर्णे व्रते सर्वगुणान्विताय वाग्रूपशीलाय च सामगाय । (२१।१)
pūrṇe vrate sarvaguṇānvitāya vāgrūpaśīlāya ca sāmagāya |
हैमीं विशालायतबाहुदण्डां मुक्ताफलेन्दूपलवज्रयुक्ताम् ॥ (२१।२)
haimīṃ viśālāyatabāhudaṇḍāṃ muktāphalendūpalavajrayuktām ||
जलस्य पूर्णे कलशे निविष्टामर्चां हरेर्वस्त्रगवा सहैव । (२२।१)
jalasya pūrṇe kalaśe niviṣṭāmarcāṃ harervastragavā sahaiva |
शय्यां तथोपस्करभाजनादियुक्तां प्रदद्याद्द्विजपुंगवाय ॥ (२२।२)
śayyāṃ tathopaskarabhājanādiyuktāṃ pradadyāddvijapuṃgavāya ||
यद्यस्ति यत्किंचिदिहास्ति देयं दद्याद्द्विजायात्महिताय सर्वम् । (२३।१)
yadyasti yatkiṃcidihāsti deyaṃ dadyāddvijāyātmahitāya sarvam |
मनोरथान्नः सफलीकुरुष्व हिरण्यगर्भाच्युतरुद्ररूपिन् ॥ (२३।२)
manorathānnaḥ saphalīkuruṣva hiraṇyagarbhācyutarudrarūpin ||
सलक्ष्मीकं सभार्याय काञ्चनं पुरुषोत्तमम् । (२४।१)
salakṣmīkaṃ sabhāryāya kāñcanaṃ puruṣottamam |
शय्यां च दद्यान्मन्त्रेण ग्रन्थिभेदविवर्जिताम् ॥ (२४।२)
śayyāṃ ca dadyānmantreṇa granthibhedavivarjitām ||
यथा न विष्णुभक्तानां वृजिनं जायते क्वचित् । (२५।१)
yathā na viṣṇubhaktānāṃ vṛjinaṃ jāyate kvacit |
तथा सुरूपतारोग्यं केशवे भक्तिमुत्तमाम् ॥ (२५।२)
tathā surūpatārogyaṃ keśave bhaktimuttamām ||
यथा न लक्ष्म्या शयनं तव शून्यं जनार्दन । (२६।१)
yathā na lakṣmyā śayanaṃ tava śūnyaṃ janārdana |
शय्या ममाप्यशून्यास्तु कृष्ण जन्मनि जन्मनि ॥ (२६।२)
śayyā mamāpyaśūnyāstu kṛṣṇa janmani janmani ||
एवं निवेद्य तत्सर्वं वस्त्रमाल्यानुलेपनम् । (२७।१)
evaṃ nivedya tatsarvaṃ vastramālyānulepanam |
भुञ्जीतातैललवणं सर्वर्क्षेष्वप्युपोषितः । (२८।१)
bhuñjītātailalavaṇaṃ sarvarkṣeṣvapyupoṣitaḥ |
भोजनं च यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ (२८।२)
bhojanaṃ ca yathāśakti vittaśāṭhyavivarjitaḥ ||
ब्रह्महत्यादिकं किंचिदिह वामुत्र वा कृतम् । (३०।१)
brahmahatyādikaṃ kiṃcidiha vāmutra vā kṛtam |
आत्मना वाथ पितृभिस्तत्सर्वं क्षयमाप्नुयात् ॥ (३०।२)
ātmanā vātha pitṛbhistatsarvaṃ kṣayamāpnuyāt ||
इति पठति शृणोति वातिभक्त्या पुरुषवरो व्रतमङ्गनाथ कुर्यात् । (३१।१)
iti paṭhati śṛṇoti vātibhaktyā puruṣavaro vratamaṅganātha kuryāt |
कलिकलुषविदारणं मुरारेः सकलविभूतिफलप्रदं च पुंसाम् ॥ (३१।२)
kalikaluṣavidāraṇaṃ murāreḥ sakalavibhūtiphalapradaṃ ca puṃsām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.