सूत उवाच । (१।१)

उदिते तु सहस्रांशौ मेरौ भासाकरे रवौ । (१।२)

नदद्देवबलं कृत्स्नं युगान्त इव सागरः ॥ (१।३)

सहस्रनयनो देवस्ततः शक्रः पुरंदरः । (२।१)

सवित्तदः सवरुणस्त्रिपुरं प्रययौ हरः ॥ (२।२)

ते नानाविधरूपाश्च प्रमथातिप्रमाथिनः । (३।१)

ययुः सिंहरवैर् घोरैर्वादित्रनिनदैरपि ॥ (३।२)

ततो वादितवादित्रैश्चातपत्रैर्महाद्रुमैः । (४।१)

बभूव तद्बलं दिव्यं वनं प्रचलितं यथा ॥ (४।२)

तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य रौद्रं रुद्रबलं महत् । (५।१)

संक्षोभो दानवेन्द्राणां समुद्रप्रतिमो बभौ ॥ (५।२)

ते चासीन्पट्टिशाञ्शक्तीः शूलदण्डपरश्वधान् । (६।१)

शरासनानि वज्राणि गुरूणि मुसलानि च ॥ (६।२)

प्रगृह्य कोपरक्ताक्षाः सपक्षा इव पर्वताः । (७।१)

निजघ्नुः पर्वतघ्नाय घना इव तपात्यये ॥ (७।२)

सविद्युन्मालिनस्ते वै समया दितिनन्दनाः । (८।१)

मोदमानाः समासेदुर्देवदेवैः सुरारयः ॥ (८।२)

मर्तव्यकृतबुद्धीनां जये चानिश्चितात्मनाम् । (९।१)

अबलानां चमूर्ह्यासीदबलावयवा इव ॥ (९।२)

विगर्जन्त इवाम्भोदा अम्भोदसदृशत्विषः । (१०।१)

प्रयुध्य युद्धकुशलाः परस्परकृतागसः ॥ (१०।२)

धूमायन्तो ज्वलद्भिश्च आयुधैश्चन्द्रवर्चसैः । (११।१)

कोपाद्वा युद्धलुब्धाश्च कुट्टयन्ते परस्परम् ॥ (११।२)

वज्राहताः पतन्त्यन्ये बाणैरन्ये विदारिताः । (१२।१)

अन्ये विदारिताश्चक्रैः पतन्ति ह्युदधेर्जले ॥ (१२।२)

छिन्नस्रग्दामहाराश्च प्रमृष्टाम्बरभूषणाः । (१३।१)

तिमिनक्रगणे चैव पतन्ति प्रमथाः सुराः ॥ (१३।२)

गदानां मुसलानां च तोमराणां परश्वधानाम् । (१४।१)

वज्रशूलर्ष्टिपातानां पट्टिशानां च सर्वतः ॥ (१४।२)

गिरिशृङ्गोपलानां च प्रेरितानां प्रमन्युभिः । (१५।१)

सजवानां दानवानां सधूमानां रवित्विषाम् । (१५।२)

आयुधानां महानोघः सागरौघे पतत्यपि ॥ (१५।३)

प्रवृद्धवेगैस्तैस्तत्र सुरासुरकरेरितैः । (१६।१)

आयुधैस्त्रस्तनक्षत्रः क्रियते संक्षयो महान् ॥ (१६।२)

क्षुद्राणां गजयोर्युद्धे यथा भवति संक्षयः । (१७।१)

देवासुरगणैस् तद्वत्तिमिनक्रक्षयोऽभवत् ॥ (१७।२)

विद्युन्माली च वेगेन विद्युन्माली इवाम्बुदः । (१८।१)

विद्युर्मालघनोन्नादो नन्दीश्वरमभिद्रुतः ॥ (१८।२)

स तं तमोरिवदनं प्रणदन्वदतां वरः । (१९।१)

उवाच युधि शैलादिं दानवोऽम्बुधिनिःस्वनः ॥ (१९।२)

युद्धाकाङ्क्षी तु बलवान्विद्युन्माल्यहमागतः । (२०।१)

यदि त्विदानीं मे जीवन्मुच्यसे नन्दिकेश्वर । (२०।२)

न विद्युन्मालिहननं वचोभिर्युधि दानव ॥ (२०।३)

तम् एवंवादिनं दैत्यं नन्दीशस्तपतां वरः । (२१।१)

उवाच प्रहरंस्तत्र वाक्यालंकारकोविदः ॥ (२१।२)

दानवा धर्मकामाणां नैषोऽवसर इत्युत । (२२।१)

शक्तो हन्तुं किमात्मानं जातिदोषाद् विबृंहसि ॥ (२२।२)

यदि तावन्मया पूर्वं हतोऽसि पशुवद्यथा । (२३।१)

इदानीं वा कथं नाम न हिंस्ये क्रतुदूषणम् ॥ (२३।२)

सागरं तरते दोर्भ्यां पातयेद्यो दिवाकरम् । (२४।१)

सोऽपि मां शक्नुयान्नैव चक्षुर्भ्यां समवेक्षितुम् ॥ (२४।२)

इत्येवंवादिनं तत्र नन्दिनं तन्निभो बले । (२५।१)

बिभेदैकेषुणा दैत्यः करेणार्क इवाम्बुदम् ॥ (२५।२)

वक्षसः स शरस्तस्य पपौ रुधिरमुत्तमम् । (२६।१)

सूर्यस्त्वात्मप्रभावेण नद्यर्णवजलं यथा ॥ (२६।२)

स तेन सुप्रहारेण प्रथमं चातिरोपितः । (२७।१)

हस्तेन वृक्षमुत्पाट्य चिक्षेप गजराडिव ॥ (२७।२)

वायुनुन्नः स च तरुः शीर्णपुष्पो महारवः । (२८।१)

विद्युन्मालिशरैश्छिन्नः पपात पतगेशवत् ॥ (२८।२)

वृक्षमालोक्य तं छिन्नं दानवेन वरेषुभिः । (२९।१)

रोषमाहारयत्तीव्रं नन्दीश्वरः सुविग्रहः ॥ (२९।२)

सोद्यम्य करमारावे रविशक्रकरप्रभम् । (३०।१)

दुद्राव हन्तुं स क्रूरं महिषं गजराडिव ॥ (३०।२)

तमापतन्तं वेगेन वेगवान्प्रसभं बलात् । (३१।१)

विद्युन्माली शरशतैः पूरयामास नन्दिनम् ॥ (३१।२)

शरकण्टकिताङ्गो वै शैलादिः सोऽभवत्पुनः । (३२।१)

अरेर्गृह्य रथं तस्य महतः प्रययौ जवात् ॥ (३२।२)

विलम्बिताश्वो विशिरो भ्रमितश्च रणे रथः । (३३।१)

पपात मुनिशापेन सादित्योऽर्करथो यथा ॥ (३३।२)

अन्तरान्निर्गतश्चैव मायया स दितेः सुतः । (३४।१)

आजघान तदा शक्त्या शैलादिं समवस्थितम् ॥ (३४।२)

तामेव तु विनिष्क्रम्य शक्तिं शोणितभूषिताम् । (३५।१)

विद्युन्मालिनमुद्दिश्य चिक्षेप प्रमथाग्रणीर् ॥ (३५।२)

तया भिन्नतनुत्राणो विभिन्नहृदयस्त्वपि । (३६।१)

विद्युन्माल्यपतद्भूमौ वज्राहत इवाचलः ॥ (३६।२)

विद्युन्मालिनि निहते सिद्धचारणकिंनराः । (३७।१)

साधु साध्विति चोक्त्वा ते पूजयन्त उमापतिम् ॥ (३७।२)

नन्दिना सादिते दैत्ये विद्युन्मालौ हते मयः । (३८।१)

ददाह प्रमथानीकं वनमग्निरिवोद्धतः ॥ (३८।२)

शूलनिर्दारितोरस्का गदाचूर्णितमस्तकाः । (३९।१)

इषुभिर्गाढविद्धाश्च पतन्ति प्रमथार्णवे ॥ (३९।२)

अथ वज्रधरो यमोऽर्थदः स च नन्दी स च षण्मुखो गुहः । (४०।१)

मयम् असुरवीरसम्प्रवृत्तं विविधुः शस्त्रवरैर्हतारयः ॥ (४०।२)

नागं तु नागाधिपतेः शताक्षं मयो विदार्येषुवरेण तूर्णम् । (४१।१)

यमं च वित्ताधिपतिं च विद्ध्वा ररास मत्ताम्बुदवत्तदानीम् ॥ (४१।२)

ततः शरैः प्रमथगणैश्च दानवा दृढाहताश्चोत्तमवेगविक्रमाः । (४२।१)

भृशानुविद्धास्त्रिपुरं प्रवेशिता यथा शिवश्चक्रधरेण संयुगे ॥ (४२।२)

ततस्तु शङ्खानकभेरिमर्दलाः ससिंहनादा दनुपुत्रभङ्गदाः । (४३।१)

कपर्दिसैन्ये प्रबभुः समन्ततो निपात्यमाना युधि वज्रसंनिभाः ॥ (४३।२)

अथ दैत्यपुराभावे पुष्ययोगो बभूव ह । (४४।१)

बभूव चापि संयुक्तं तद्योगेन पुरत्रयम् ॥ (४४।२)

ततो बाणं त्रिधा देवस्त्रिदैवतमयं हरः । (४५।१)

मुमोच त्रिपुरे तूर्णं त्रिनेत्रस्त्रिपथाधिपः ॥ (४५।२)

तेन मुक्तेन बाणेन बाणपुष्पसमप्रभम् । (४६।१)

आकाशं स्वर्णसंकाशं कृतं सूर्येण रञ्जितम् ॥ (४६।२)

मुक्त्वा त्रिदैवतमयं त्रिपुरे त्रिदशः शरम् । (४७।१)

धिग्धिङ् मामिति चक्रन्द कष्टं कष्टमिति ब्रुवन् ॥ (४७।२)

वैधुर्यं दैवतं दृष्ट्वा शैलादिर्गजवद्गतः । (४८।१)

किमिदं त्विति पप्रच्छ शूलपाणिं महेश्वरम् ॥ (४८।२)

ततः शशाङ्कतिलकः कपर्दी परमार्तवत् । (४९।१)

उवाच नन्दिनं भक्तः स मयो ऽद्य विनङ्क्ष्यति ॥ (४९।२)

अथ नन्दीश्वरस्तूर्णं मनोमारुतवद्बली । (५०।१)

शरे त्रिपुरमायाति त्रिपुरं प्रविवेश सः ॥ (५०।२)

स मयं प्रेक्ष्य गणपः प्राह काञ्चनसंनिभः । (५१।१)

विनाशस्त्रिपुरस्यास्य प्राप्तो मय सुदारुणः । (५१।२)

अनेनैव गृहेण त्वमपक्राम ब्रवीम्यहम् ॥ (५१।३)

श्रुत्वा तन्नन्दिवचनं दृढभक्तो महेश्वरे । (५२।१)

तेनैव गृहमुख्येण त्रिपुराद् अपसर्पितः ॥ (५२।२)

सोऽपीषुः पत्त्रपुटवद्दग्ध्वा तन्नगरत्रयम् । (५३।१)

त्रिधा इव हुताशश्च सोमो नारायणस्तथा ॥ (५३।२)

शरतेजःपरीतानि पुराणि द्विजपुंगवाः । (५४।१)

दुष्पुत्रदोषाद्दह्यन्ते कुलान्यूर्ध्वं यथा तथा ॥ (५४।२)

मेरुकैलासकल्पानि मन्दराग्रनिभानि च । (५५।१)

सकपाटगवाक्षाणि बलिभिः शोभितानि च ॥ (५५।२)

सप्रासादानि रम्याणि कूटागारोत्कटानि च । (५६।१)

सजलानि समाख्यानि सावलोकनकानि च ॥ (५६।२)

बद्धध्वजपताकानि स्वर्णरौप्यमयानि च । (५७।१)

गृहाणि तस्मिंस्त्रिपुरे दानवानामुपद्रवे । (५७।२)

दह्यन्ते दहनाभानि दहनेन सहस्रशः ॥ (५७।३)

प्रासादाग्रेषु रम्येषु वनेषूपवनेषु च । (५८।१)

वातायनगताश्चान्याश्चाकाशस्य तलेषु च ॥ (५८।२)

रमणैरुपगूढाश्च रमन्त्यो रमणैः सह । (५९।१)

दह्यन्ते दानवेन्द्राणामग्निना ह्यपि ताः स्त्रियः ॥ (५९।२)

काचित्प्रियं परित्यज्य अशक्ता गन्तुमन्यतः । (६०।१)

पुरः प्रियस्य पञ्चत्वं गताग्निवदने क्षयम् ॥ (६०।२)

उवाच शतपत्त्राक्षी सास्राक्षीव कृताञ्जलिः । (६१।१)

हव्यवाहन भार्याहं परस्य परतापन । (६१।२)

धर्मसाक्षी त्रिलोकस्य न मां स्प्रष्टुमिहार्हसि ॥ (६१।३)

शायितं च मया देव शिवया च शिवप्रभ । (६२।१)

परेण प्रैहि मुक्त्वेदं गृहं च दयितं हि मे ॥ (६२।२)

एका पुत्रमुपादाय बालकं दानवाङ्गना । (६३।१)

हुताशनसमीपस्था इत्युवाच हुताशनम् ॥ (६३।२)

बालोऽयं दुःखलब्धश्च मया पावक पुत्रकः । (६४।१)

नार्हस्येनमुपादातुं दयितं षण्मुखप्रिय ॥ (६४।२)

काश्चित्प्रियान्परित्यज्य पीडिता दानवाङ्गनाः । (६५।१)

निपतन्त्यर्णवजले सिञ्जमानविभूषणाः ॥ (६५।२)

तात पुत्रेति मातेति मातुलेति च विह्वलम् । (६६।१)

चक्रन्दुस्त्रिपुरे नार्यः पावकज्वालवेपिताः ॥ (६६।२)

यथा दहति शैलाग्निः साम्बुजं जलजाकरम् । (६७।१)

तथा स्त्रीवक्त्रपद्मानि चादहत्त्रिपुरेऽनलः ॥ (६७।२)

तुषारराशिः कमलाकराणां यथा दहत्यम्बुजकानि शीते । (६८।१)

तथैव सोऽग्निस्त्रिपुराङ्गनानां ददाह वक्त्रेक्षणपङ्कजानि ॥ (६८।२)

शराग्निपातात् समभिद्रुतानां तत्राङ्गनानाम् अतिकोमलानाम् । (६९।१)

बभूव काञ्चीगुणनूपुराणामाक्रन्दितानां च रवोऽतिमिश्रः ॥ (६९।२)

दग्धार्धचन्द्राणि सवेदिकानि विशीर्णहर्म्याणि सतोरणानि । (७०।१)

दग्धानि दग्धानि गृहाणि तत्र पतन्ति रक्षार्थमिवार्णवौघे ॥ (७०।२)

गृहैः पतद्भिर्ज्वलनावलीढैरासीत्समुद्रे सलिलं प्रतप्तम् । (७१।१)

कुपुत्रदोषैः प्रहतानुविद्धं यथा कुलं याति धनान्वितस्य ॥ (७१।२)

गृहप्रतापैः क्वथितं समन्तात्तदार्णवे तोयमुदीर्णवेगम् । (७२।१)

वित्रासयामास तिमीन्सनक्रांस्तिमिङ्गिलांस्तत्क्वथितांस्तथान्यान् ॥ (७२।२)

सगोपुरो मन्दरपादकल्पः प्राकारवर्यस्त्रिपुरे च सोऽथ । (७३।१)

तैरेव सार्धं भवनैः पपात शब्दं महान्तं जनयन्समुद्रे ॥ (७३।२)

सहस्रशृङ्गैर् भवनैर् यदासीत् सहस्रशृङ्गः स इवाचलेशः । (७४।१)

नामावशेषं त्रिपुरं प्रजज्ञे हुताशनाहारबलिप्रयुक्तम् ॥ (७४।२)

प्रदह्यमानेन पुरेण तेन जगत् सपातालदिवं प्रतप्तम् । (७५।१)

दुःखं महत्प्राप्य जलावमग्नं यस्मिन्महान्सौधवरो मयस्य ॥ (७५।२)

तद्देवेशो वचः श्रुत्वा इन्द्रो वज्रधरस्तदा । (७६।१)

शशाप तद्गृहं चापि मयस्यादितिनन्दनः ॥ (७६।२)

असेव्यमप्रतिष्ठं च भयेन च समावृतम् । (७७।१)

भविष्यति मयगृहं नित्यमेव यथानलः ॥ (७७।२)

यस्य यस्य तु देशस्य भविष्यति पराभवः । (७८।१)

द्रक्ष्यन्ति त्रिपुरं खण्डं तत्रेदं नाशगा जनाः । (७८।२)

तदेतदद्यापि गृहं मयस्यामयवर्जितम् ॥ (७८।३)

ऋषय ऊचुः । (७९।१)

भगवन्स मयो येन गृहेण प्रपलायितः । (७९।२)

तस्य नो गतिमाख्याहि मयस्य चमसोद्भव ॥ (७९।३)

सूत उवाच । (८०।१)

दृश्यते दृश्यते यत्र ध्रुवस्तत्र मयास्पदम् । (८०।२)

देवद्विट् तु मयश्चातः स तदा खिन्नमानसः । (८०।३)

ततश्च्युतोऽन्यलोकेऽस्मिंस्त्राणार्थं वै चकार सः ॥ (८०।४)

तत्रापि देवताः सन्ति आप्तोर्यामाः सुरोत्तमाः । (८१।१)

तत्राशक्तं ततो गन्तुं तं चैकं पुरमुत्तमम् ॥ (८१।२)

शिवः सृष्ट्वा गृहं प्रादान्मयायैव गृहार्थिने । (८२।१)

विरराम सहस्राक्षः पूजयामास चेश्वरम् । (८२।२)

पूज्यमानं च भूतेशं सर्वे तुष्टुवुरीश्वरम् ॥ (८२।३)

सम्पूज्यमानं त्रिदशैः समीक्ष्य गणैर्गणेशाधिपतिं तु मुख्यम् । (८३।१)

हर्षाद् ववल्गुर् जहसुश्च देवा जग्मुर्ननर्दुस्तु विषक्तहस्ताः ॥ (८३।२)

पितामहं वन्द्य ततो महेशं प्रगृह्य चापं प्रविमृज्य भूतान् । (८४।१)

रथाच्च संपत्य हरेषुदग्धं क्षिप्तं पुरं तन्मकरालये च ॥ (८४।२)

य इमं रुद्रविजयं पठते विजयावहम् । (८५।१)

विजयं तस्य कृत्येषु ददाति वृषभध्वजः ॥ (८५।२)

पितॄणां वापि श्राद्धेषु य इमं श्रावयिष्यति । (८६।१)

अनन्तं तस्य पुण्यं स्यात् सर्वयज्ञफलप्रदम् ॥ (८६।२)

इदं स्वस्त्ययनं पुण्यमिदं पुंसवनं महत् । (८७।१)

इदं श्रुत्वा पठित्वा च यान्ति रुद्रसलोकताम् ॥ (८७।२)