मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 164

163 of 175 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ऋषय ऊचुः । (१।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

1.2१.२

कथितं नरसिंहस्य माहात्म्यं विस्तरेण च । (१।२)

kathitaṃ narasiṃhasya māhātmyaṃ vistareṇa ca |

1.3१.३

पुनस्तस्यैव माहात्म्यमन्यद्विस्तरतो वद ॥ (१।३)

punastasyaiva māhātmyamanyadvistarato vada ||

2.1२.१

पद्मरूपमभूदेतत्कथं हेममयं जगत् । (२।१)

padmarūpamabhūdetatkathaṃ hemamayaṃ jagat |

2.2२.२

कथं च वैष्णवी सृष्टिः पद्ममध्येऽभवत्पुरा ॥ (२।२)

kathaṃ ca vaiṣṇavī sṛṣṭiḥ padmamadhye'bhavatpurā ||

3.1३.१

सूत उवाच । (३।१)

sūta uvāca

3.2३.२

श्रुत्वा च नरसिंहस्य माहात्म्यं रविनन्दनः । (३।२)

śrutvā ca narasiṃhasya māhātmyaṃ ravinandanaḥ |

3.3३.३

विस्मयोत्फुल्लनयनः पुनः पप्रच्छ केशवम् ॥ (३।३)

vismayotphullanayanaḥ punaḥ papraccha keśavam ||

4.1४.१

मनुरुवाच । (४।१)

manuruvāca |

4.2४.२

कथं पाद्मे महाकल्पे तव पद्ममयं जगत् । (४।२)

kathaṃ pādme mahākalpe tava padmamayaṃ jagat |

4.3४.३

जलार्णवगतस्येह नाभौ जातं जनार्दन ॥ (४।३)

jalārṇavagatasyeha nābhau jātaṃ janārdana ||

5.1५.१

प्रभावात्पद्मनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि । (५।१)

prabhāvātpadmanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi |

5.2५.२

पुष्करे च कथं भूता देवाः सर्षिगणाः पुरा ॥ (५।२)

puṣkare ca kathaṃ bhūtā devāḥ sarṣigaṇāḥ purā ||

6.1६.१

एतदाख्याहि निखिलं योगं योगविदां पते । (६।१)

etadākhyāhi nikhilaṃ yogaṃ yogavidāṃ pate |

6.2६.२

शृण्वतस्तस्य मे कीर्तिं न तृप्तिरुपजायते ॥ (६।२)

śṛṇvatastasya me kīrtiṃ na tṛptirupajāyate ||

7.1७.१

कियता चैव कालेन शेते वै पुरुषोत्तमः । (७।१)

kiyatā caiva kālena śete vai puruṣottamaḥ |

7.2७.२

कियन्तं वा स्वपिति च कोऽस्य कालस्य संभवः ॥ (७।२)

kiyantaṃ vā svapiti ca ko'sya kālasya saṃbhavaḥ ||

8.1८.१

कियता वाथ कालेन ह्युत्तिष्ठति महायशाः । (८।१)

kiyatā vātha kālena hyuttiṣṭhati mahāyaśāḥ |

8.2८.२

कथं चोत्थाय भगवान्सृजते निखिलं जगत् ॥ (८।२)

kathaṃ cotthāya bhagavānsṛjate nikhilaṃ jagat ||

9.1९.१

के प्रजापतयस्तावदासन्पूर्वं महामुने । (९।१)

ke prajāpatayastāvadāsanpūrvaṃ mahāmune |

9.2९.२

कथं निर्मितवांश्चैव चित्रं लोकं सनातनम् ॥ (९।२)

kathaṃ nirmitavāṃścaiva citraṃ lokaṃ sanātanam ||

10.1१०.१

कथमेकार्णवे शून्ये नष्टस्थावरजङ्गमे । (१०।१)

kathamekārṇave śūnye naṣṭasthāvarajaṅgame |

10.2१०.२

दग्धे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे ॥ (१०।२)

dagdhe devāsuranare pranaṣṭoragarākṣase ||

11.1११.१

नष्टानिलानले लोके नष्टाकाशमहीतले । (११।१)

naṣṭānilānale loke naṣṭākāśamahītale |

11.2११.२

केवलं गह्वरीभूते महाभूतविपर्यये ॥ (११।२)

kevalaṃ gahvarībhūte mahābhūtaviparyaye ||

12.1१२.१

विभुर्महाभूतपतिर्महातेजा महाकृतिः । (१२।१)

vibhurmahābhūtapatirmahātejā mahākṛtiḥ |

12.2१२.२

आस्ते सुरवरश्रेष्ठो विधिमास्थाय योगवित् ॥ (१२।२)

āste suravaraśreṣṭho vidhimāsthāya yogavit ||

13.1१३.१

शृणुयां परया भक्त्या ब्रह्मन्नेतदशेषतः । (१३।१)

śṛṇuyāṃ parayā bhaktyā brahmannetadaśeṣataḥ |

13.2१३.२

वक्तुमर्हसि धर्मिष्ठ यशो नारायणात्मकम् ॥ (१३।२)

vaktumarhasi dharmiṣṭha yaśo nārāyaṇātmakam ||

14.0१४.०

श्रद्धया चोपविष्टानां भगवन्वक्तुमर्हसि ॥ (१४।०)

śraddhayā copaviṣṭānāṃ bhagavanvaktumarhasi ||

15.1१५.१

मत्स्य उवाच । (१५।१)

matsya uvāca

15.2१५.२

नारायणस्य यशसः श्रवणे या तव स्पृहा । (१५।२)

nārāyaṇasya yaśasaḥ śravaṇe yā tava spṛhā |

15.3१५.३

तद्वंश्यान्वयभूतस्य न्याय्यं रविकुलर्षभ ॥ (१५।३)

tadvaṃśyānvayabhūtasya nyāyyaṃ ravikularṣabha ||

16.1१६.१

शृणुष्वादिपुराणेषु वेदेभ्यश्च यथा श्रुतम् । (१६।१)

śṛṇuṣvādipurāṇeṣu vedebhyaśca yathā śrutam |

16.2१६.२

ब्राह्मणानां च वदतां श्रुत्वा वै सुमहात्मनाम् ॥ (१६।२)

brāhmaṇānāṃ ca vadatāṃ śrutvā vai sumahātmanām ||

17.1१७.१

यथा च तपसा दृष्ट्वा बृहस्पतिसमद्युतिः । (१७।१)

yathā ca tapasā dṛṣṭvā bṛhaspatisamadyutiḥ |

17.2१७.२

पराशरसुतः श्रीमान्गुरुर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ (१७।२)

parāśarasutaḥ śrīmāngururdvaipāyano'bravīt ||

18.1१८.१

तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाशक्ति यथाश्रुति । (१८।१)

tatte'haṃ kathayiṣyāmi yathāśakti yathāśruti |

18.2१८.२

यद्विज्ञातुं मया शक्यमृषिमात्रेण सत्तमाः ॥ (१८।२)

yadvijñātuṃ mayā śakyamṛṣimātreṇa sattamāḥ ||

19.1१९.१

कः समुत्सहते ज्ञातुं परं नारायणात्मकम् । (१९।१)

kaḥ samutsahate jñātuṃ paraṃ nārāyaṇātmakam |

19.2१९.२

विश्वायनश्च यद्ब्रह्मा न वेदयति तत्त्वतः ॥ (१९।२)

viśvāyanaśca yadbrahmā na vedayati tattvataḥ ||

20.1२०.१

तत्कर्म विश्ववेदानां तद्रहस्यं महर्षीणाम् । (२०।१)

tatkarma viśvavedānāṃ tadrahasyaṃ maharṣīṇām |

20.2२०.२

तमीशं सर्वयज्ञानां तत्तत्त्वं सर्वदर्शिनाम् । (२०।२)

tamīśaṃ sarvayajñānāṃ tattattvaṃ sarvadarśinām |

20.3२०.३

तदध्यात्मविदां चिन्त्यं नरकं च विकर्मिणाम् ॥ (२०।३)

tadadhyātmavidāṃ cintyaṃ narakaṃ ca vikarmiṇām ||

21.1२१.१

अधिदैवं च यद्दैवमधियज्ञं सुसंज्ञितम् । (२१।१)

adhidaivaṃ ca yaddaivamadhiyajñaṃ susaṃjñitam |

21.2२१.२

तद्भूतमधिभूतं च तत्परं परमर्षीणाम् ॥ (२१।२)

tadbhūtamadhibhūtaṃ ca tatparaṃ paramarṣīṇām ||

22.1२२.१

स यज्ञो वेदनिर्दिष्टस्तत्तपः कवयो विदुः । (२२।१)

sa yajño vedanirdiṣṭastattapaḥ kavayo viduḥ |

22.2२२.२

यः कर्ता कारको बुद्धिर्मनः क्षेत्रज्ञ एव च ॥ (२२।२)

yaḥ kartā kārako buddhirmanaḥ kṣetrajña eva ca ||

23.1२३.१

प्रणवः पुरुषः शास्ता एकश्चेति विभाव्यते । (२३।१)

praṇavaḥ puruṣaḥ śāstā ekaśceti vibhāvyate |

23.2२३.२

प्राणः पञ्चविधश्चैव ध्रुव अक्षर एव च ॥ (२३।२)

prāṇaḥ pañcavidhaścaiva dhruva akṣara eva ca ||

24.1२४.१

कालः पाकश्च पक्ता च द्रष्टा स्वाध्याय एव च । (२४।१)

kālaḥ pākaśca paktā ca draṣṭā svādhyāya eva ca |

24.2२४.२

उच्यते विविधैर्देवैः स एवायं न तत्परम् ॥ (२४।२)

ucyate vividhairdevaiḥ sa evāyaṃ na tatparam ||

25.1२५.१

स एव भगवान्सर्वं करोति विकरोति च । (२५।१)

sa eva bhagavānsarvaṃ karoti vikaroti ca |

25.2२५.२

सोऽस्मान्कारयते सर्वान्सोऽत्येति व्याकुलीकृतान् ॥ (२५।२)

so'smānkārayate sarvānso'tyeti vyākulīkṛtān ||

26.1२६.१

यजामहे तमेवाद्यं तमेवेच्छाम निर्वृताः । (२६।१)

yajāmahe tamevādyaṃ tamevecchāma nirvṛtāḥ |

26.2२६.२

यो वक्ता यच्च वक्तव्यं यच्चाहं तद्ब्रवीमि वः ॥ (२६।२)

yo vaktā yacca vaktavyaṃ yaccāhaṃ tadbravīmi vaḥ ||

27.1२७.१

श्रूयते यच्च वै श्राव्यं यच्चान्यत्परिजल्प्यते । (२७।१)

śrūyate yacca vai śrāvyaṃ yaccānyatparijalpyate |

27.2२७.२

याः कथाश्चैव वर्तन्ते श्रुतयो वाथ तत्पराः । (२७।२)

yāḥ kathāścaiva vartante śrutayo vātha tatparāḥ |

27.3२७.३

विश्वं विश्वपतिर्यश्च स तु नारायणः स्मृतः ॥ (२७।३)

viśvaṃ viśvapatiryaśca sa tu nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ||

28.1२८.१

यत्सत्यं यदमृतमक्षरं परं यद्यद्भूतं परममिदं च यद्भविष्यत् । (२८।१)

yatsatyaṃ yadamṛtamakṣaraṃ paraṃ yadyadbhūtaṃ paramamidaṃ ca yadbhaviṣyat |

28.2२८.२

यत्किंचिच् चरमचरं यदस्ति चान्यत्तत्सर्वं पुरुषवरः प्रभुः पुराणः ॥ (२८।२)

yatkiṃcic caramacaraṃ yadasti cānyattatsarvaṃ puruṣavaraḥ prabhuḥ purāṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 164

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit