मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 152

151 of 175 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अतश्च स्तरणदेशसं तस्मिन्विनिहते दैत्ये ग्रसने लोकनायके । (१।१)

ataśca staraṇadeśasaṃ tasminvinihate daitye grasane lokanāyake |

1.2१.२

निर्मर्यादमयुध्यन्त हरिणा सह दानवाः ॥ (१।२)

nirmaryādamayudhyanta hariṇā saha dānavāḥ ||

2.1२.१

पट्टिशैर्मुशलैः पाशैर्गदाभिः कुणपैरपि । (२।१)

paṭṭiśairmuśalaiḥ pāśairgadābhiḥ kuṇapairapi |

2.2२.२

तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च ॥ (२।२)

tīkṣṇānanaiśca nārācaiścakraiḥ śaktibhireva ca ||

3.1३.१

तानस्त्रान्दानवैर्मुक्तांश्चित्रयोधी जनार्दनः । (३।१)

tānastrāndānavairmuktāṃścitrayodhī janārdanaḥ |

3.2३.२

एकैकं शतशश्चक्रे बाणैरग्निशिखोपमैः ॥ (३।२)

ekaikaṃ śataśaścakre bāṇairagniśikhopamaiḥ ||

4.1४.१

ततः क्षीणायुधप्राणा दानवा भ्रान्तचेतसः । (४।१)

tataḥ kṣīṇāyudhaprāṇā dānavā bhrāntacetasaḥ |

4.2४.२

अस्त्राण्यादातुमभवन्नसमर्था यदा रणे ॥ (४।२)

astrāṇyādātumabhavannasamarthā yadā raṇe ||

5.1५.१

तदा मृतैर्गजैरश्वैर्जनार्दनमयोधयन् । (५।१)

tadā mṛtairgajairaśvairjanārdanamayodhayan |

5.2५.२

समन्तात्कोटिशो दैत्याः सर्वतः प्रत्ययोधयन् ॥ (५।२)

samantātkoṭiśo daityāḥ sarvataḥ pratyayodhayan ||

6.1६.१

बहु कृत्वा वपुर्विष्णुः किंचिच्छान्तभुजोऽभवत् । (६।१)

bahu kṛtvā vapurviṣṇuḥ kiṃcicchāntabhujo'bhavat |

6.2६.२

उवाच च गरुत्मन्तं तस्मिन्सुतुमुले रणे ॥ (६।२)

uvāca ca garutmantaṃ tasminsutumule raṇe ||

7.1७.१

गरुत्मन्कच्चिदश्रान्तस्त्वमस्मिन्नपि साम्प्रतम् । (७।१)

garutmankaccidaśrāntastvamasminnapi sāmpratam |

7.2७.२

यद्यश्रान्तोऽसि तद्याहि मथनस्य रथं प्रति ॥ (७।२)

yadyaśrānto'si tadyāhi mathanasya rathaṃ prati ||

8.1८.१

श्रान्तोऽस्यथ मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव । (८।१)

śrānto'syatha muhūrtaṃ tvaṃ raṇādapasṛto bhava |

8.2८.२

इत्युक्तो गरुडस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ (८।२)

ityukto garuḍastena viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||

9.1९.१

आससाद रणे दैत्यं मथनं घोरदर्शनम् । (९।१)

āsasāda raṇe daityaṃ mathanaṃ ghoradarśanam |

9.2९.२

दैत्यस्त्वभिमुखं दृष्ट्वा शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (९।२)

daityastvabhimukhaṃ dṛṣṭvā śaṅkhacakragadādharam ||

10.1१०.१

जघान भिन्दिपालेन शितबाणेन वक्षसि । (१०।१)

jaghāna bhindipālena śitabāṇena vakṣasi |

10.2१०.२

तत्प्रहारमचिन्त्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे ॥ (१०।२)

tatprahāramacintyaiva viṣṇustasminmahāhave ||

11.1११.१

जघान पञ्चभिर्बाणैर्मार्जितैश्च शिलाशितैः । (११।१)

jaghāna pañcabhirbāṇairmārjitaiśca śilāśitaiḥ |

11.2११.२

पुनर्दशभिर् अष्टैस्तं तताड स्तनान्तरे ॥ (११।२)

punardaśabhir aṣṭaistaṃ tatāḍa stanāntare ||

12.1१२.१

विद्धो मर्मसु दैत्येन्द्रो हरिबाणैरकम्पत । (१२।१)

viddho marmasu daityendro haribāṇairakampata |

12.2१२.२

स मुहूर्तं समाश्वास्य जग्राह परिघं तदा ॥ (१२।२)

sa muhūrtaṃ samāśvāsya jagrāha parighaṃ tadā ||

13.1१३.१

जघ्ने जनार्दनं चापि परिघेणाग्निवर्चसा । (१३।१)

jaghne janārdanaṃ cāpi parigheṇāgnivarcasā |

13.2१३.२

विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् ॥ (१३।२)

viṣṇustena prahāreṇa kiṃcidāghūrṇito'bhavat ||

14.1१४.१

ततः क्रोधविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः । (१४।१)

tataḥ krodhavivṛttākṣo gadāṃ jagrāha mādhavaḥ |

14.2१४.२

मथनं सरथं रोषान्निष्पिपेषाथ रोषतः ॥ (१४।२)

mathanaṃ sarathaṃ roṣānniṣpipeṣātha roṣataḥ ||

15.1१५.१

स पपाताथ दैत्येन्द्रः क्षयकालेऽचलो यथा । (१५।१)

sa papātātha daityendraḥ kṣayakāle'calo yathā |

15.2१५.२

तस्मिन्निपतिते भूमौ दानवे वीर्यशालिनि ॥ (१५।२)

tasminnipatite bhūmau dānave vīryaśālini ||

16.1१६.१

अवसादं ययुर्दैत्याः कर्दमे करिणो यथा । (१६।१)

avasādaṃ yayurdaityāḥ kardame kariṇo yathā |

16.2१६.२

ततस्तेषु विपन्नेषु दानवेष्वतिमानिषु ॥ (१६।२)

tatasteṣu vipanneṣu dānaveṣvatimāniṣu ||

17.1१७.१

प्रकोपाद्रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः । (१७।१)

prakopādraktanayano mahiṣo dānaveśvaraḥ |

17.2१७.२

प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमास्थितः ॥ (१७।२)

pratyudyayau hariṃ raudraḥ svabāhubalamāsthitaḥ ||

18.1१८.१

तीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन् । (१८।१)

tīkṣṇadhāreṇa śūlena mahiṣo harimardayan |

18.2१८.२

शक्त्या च गरुडं वीरो महिषोऽभ्यहनद्धृदि ॥ (१८।२)

śaktyā ca garuḍaṃ vīro mahiṣo'bhyahanaddhṛdi ||

19.1१९.१

ततो व्यावृत्य वदनं महाचलगुहानिभम् । (१९।१)

tato vyāvṛtya vadanaṃ mahācalaguhānibham |

19.2१९.२

ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः स गरुत्मन्तमच्युतम् ॥ (१९।२)

grastumaicchadraṇe daityaḥ sa garutmantamacyutam ||

20.1२०.१

अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम् । (२०।१)

athācyuto'pi vijñāya dānavasya cikīrṣitam |

20.2२०.२

वदनं पूरयामास दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः ॥ (२०।२)

vadanaṃ pūrayāmāsa divyairastrairmahābalaḥ ||

21.1२१.१

महिषस्याथ ससृजे बाणौघं गरुडध्वजः । (२१।१)

mahiṣasyātha sasṛje bāṇaughaṃ garuḍadhvajaḥ |

21.2२१.२

पिधाय वदनं दिव्यैर्दिव्यास्त्रपरिमन्त्रितैः ॥ (२१।२)

pidhāya vadanaṃ divyairdivyāstraparimantritaiḥ ||

22.1२२.१

स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः । (२२।१)

sa tairbāṇairabhihato mahiṣo'calasaṃnibhaḥ |

22.2२२.२

परिवर्तितकायोऽधः पपात न ममार च ॥ (२२।२)

parivartitakāyo'dhaḥ papāta na mamāra ca ||

23.1२३.१

महिषं पतितं दृष्ट्वा भूमौ प्रोवाच केशवः । (२३।१)

mahiṣaṃ patitaṃ dṛṣṭvā bhūmau provāca keśavaḥ |

23.2२३.२

महिषासुर मत्तस्त्वं वधं नास्त्रैरिहार्हसि ॥ (२३।२)

mahiṣāsura mattastvaṃ vadhaṃ nāstrairihārhasi ||

24.1२४.१

योषिद्वध्यः पुरोक्तोऽसि साक्षात्कमलयोनिना । (२४।१)

yoṣidvadhyaḥ purokto'si sākṣātkamalayoninā |

24.2२४.२

उत्तिष्ठ जीवितं रक्ष गच्छास्मात्संगराद्द्रुतम् ॥ (२४।२)

uttiṣṭha jīvitaṃ rakṣa gacchāsmātsaṃgarāddrutam ||

25.1२५.१

तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुम्भदानवः । (२५।१)

tasminparāṅmukhe daitye mahiṣe śumbhadānavaḥ |

25.2२५.२

संदष्टौष्ठपुटः कोपाद्भ्रुकुटीकुटिलाननः ॥ (२५।२)

saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ kopādbhrukuṭīkuṭilānanaḥ ||

26.1२६.१

निर्मथ्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । (२६।१)

nirmathya pāṇinā pāṇiṃ dhanurādāya bhairavam |

26.2२६.२

सज्यं चकार स धनुः शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ (२६।२)

sajyaṃ cakāra sa dhanuḥ śarāṃścāśīviṣopamān ||

27.1२७.१

स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततस्तु विष्णुं गरुडं च दैत्यः । (२७।१)

sa citrayodhī dṛḍhamuṣṭipātastatastu viṣṇuṃ garuḍaṃ ca daityaḥ |

27.2२७.२

बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः परिघातहीनैः ॥ (२७।२)

bāṇairjvaladvahniśikhānikāśaiḥ kṣiptairasaṃkhyaiḥ parighātahīnaiḥ ||

28.1२८.१

विष्णुश्च दैत्येन्द्रशराहतोऽपि भुशुण्डिमादाय कृतान्ततुल्याम् । (२८।१)

viṣṇuśca daityendraśarāhato'pi bhuśuṇḍimādāya kṛtāntatulyām |

28.2२८.२

तया भुशुण्ड्या च पिपेष मेषं शुम्भस्य पत्त्रं धरणीधराभम् ॥ (२८।२)

tayā bhuśuṇḍyā ca pipeṣa meṣaṃ śumbhasya pattraṃ dharaṇīdharābham ||

29.1२९.१

तस्मादवप्लुत्य हताच्च मेषाद् भूभौ पदातिः स तु दैत्यनाथः । (२९।१)

tasmādavaplutya hatācca meṣād bhūbhau padātiḥ sa tu daityanāthaḥ |

29.2२९.२

ततो महीस्थस्य हरिः शरौघान्मुमोच कालानलतुल्यभासः ॥ (२९।२)

tato mahīsthasya hariḥ śaraughānmumoca kālānalatulyabhāsaḥ ||

30.1३०.१

शरैस्त्रिभिस्तस्य भुजं बिभेद षड्भिश्च शीर्षं दशभिश्च केतुम् । (३०।१)

śaraistribhistasya bhujaṃ bibheda ṣaḍbhiśca śīrṣaṃ daśabhiśca ketum |

30.2३०.२

विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य विव्याध विवृत्तनेत्रः ॥ (३०।२)

viṣṇurvikṛṣṭaiḥ śravaṇāvasānaṃ daityasya vivyādha vivṛttanetraḥ ||

31.1३१.१

स तेन विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणितौघः । (३१।१)

sa tena viddho vyathito babhūva daityeśvaro visrutaśoṇitaughaḥ |

31.2३१.२

ततोऽस्य किंचिच् चलितस्य धैर्यादुवाच शङ्खाम्बुजशार्ङ्गपाणिः ॥ (३१।२)

tato'sya kiṃcic calitasya dhairyāduvāca śaṅkhāmbujaśārṅgapāṇiḥ ||

32.1३२.१

कुमारिवध्योऽसि रणं विमुञ्च शुम्भासुर स्वल्पतरैरहोभिः । (३२।१)

kumārivadhyo'si raṇaṃ vimuñca śumbhāsura svalpatarairahobhiḥ |

32.2३२.२

वधं न मत्तोऽर्हसि चेह मूढ वृथैव किं युद्धसमुत्सुकोऽसि ॥ (३२।२)

vadhaṃ na matto'rhasi ceha mūḍha vṛthaiva kiṃ yuddhasamutsuko'si ||

33.1३३.१

जम्भो वचो विष्णुमुखान्निशम्य निमिश्च निष्पेष्टुमियेष विष्णुम् । (३३।१)

jambho vaco viṣṇumukhānniśamya nimiśca niṣpeṣṭumiyeṣa viṣṇum |

33.2३३.२

गदामथोद्यम्य निमिः प्रचण्डां जघान गाढां गरुडं शिरस्तः ॥ (३३।२)

gadāmathodyamya nimiḥ pracaṇḍāṃ jaghāna gāḍhāṃ garuḍaṃ śirastaḥ ||

34.1३४.१

शुम्भोऽपि विष्णुं परिघेण मूर्ध्नि प्रमृष्टरत्नौघविचित्रभासा । (३४।१)

śumbho'pi viṣṇuṃ parigheṇa mūrdhni pramṛṣṭaratnaughavicitrabhāsā |

34.2३४.२

तौ दानवाभ्यां विषमैः प्रहारैर्निपेतुरुर्व्यां घनपावकाभौ ॥ (३४।२)

tau dānavābhyāṃ viṣamaiḥ prahārairnipetururvyāṃ ghanapāvakābhau ||

35.1३५.१

तत्कर्म दृष्ट्वा दितिजास्तु सर्वे जगर्जुरुच्चैः कृतसिंहनादाः । (३५।१)

tatkarma dṛṣṭvā ditijāstu sarve jagarjuruccaiḥ kṛtasiṃhanādāḥ |

35.2३५.२

धनूंषि चास्फोट्य सुराभिघातैर्व्यदारयन्भूमिमपि प्रचण्डाः । (३५।२)

dhanūṃṣi cāsphoṭya surābhighātairvyadārayanbhūmimapi pracaṇḍāḥ |

35.3३५.३

वासांसि चैवादुधुवुः परे तु दध्मुश्च शङ्खानकगोमुखौघान् ॥ (३५।३)

vāsāṃsi caivādudhuvuḥ pare tu dadhmuśca śaṅkhānakagomukhaughān ||

36.1३६.१

अथ संज्ञामवाप्याशु गरुडोऽपि सकेशवः । (३६।१)

atha saṃjñāmavāpyāśu garuḍo'pi sakeśavaḥ |

36.2३६.२

पराङ्मुखो रणात्तस्मात् पलायत महाजवः ॥ (३६।२)

parāṅmukho raṇāttasmāt palāyata mahājavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 152

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit