MPur, 152
Select a line for its word-by-word analysis.
अतश्च स्तरणदेशसं तस्मिन्विनिहते दैत्ये ग्रसने लोकनायके । (१।१)
ataśca staraṇadeśasaṃ tasminvinihate daitye grasane lokanāyake |
तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च ॥ (२।२)
tīkṣṇānanaiśca nārācaiścakraiḥ śaktibhireva ca ||
तानस्त्रान्दानवैर्मुक्तांश्चित्रयोधी जनार्दनः । (३।१)
tānastrāndānavairmuktāṃścitrayodhī janārdanaḥ |
समन्तात्कोटिशो दैत्याः सर्वतः प्रत्ययोधयन् ॥ (५।२)
samantātkoṭiśo daityāḥ sarvataḥ pratyayodhayan ||
बहु कृत्वा वपुर्विष्णुः किंचिच्छान्तभुजोऽभवत् । (६।१)
bahu kṛtvā vapurviṣṇuḥ kiṃcicchāntabhujo'bhavat |
गरुत्मन्कच्चिदश्रान्तस्त्वमस्मिन्नपि साम्प्रतम् । (७।१)
garutmankaccidaśrāntastvamasminnapi sāmpratam |
यद्यश्रान्तोऽसि तद्याहि मथनस्य रथं प्रति ॥ (७।२)
yadyaśrānto'si tadyāhi mathanasya rathaṃ prati ||
श्रान्तोऽस्यथ मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव । (८।१)
śrānto'syatha muhūrtaṃ tvaṃ raṇādapasṛto bhava |
दैत्यस्त्वभिमुखं दृष्ट्वा शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (९।२)
daityastvabhimukhaṃ dṛṣṭvā śaṅkhacakragadādharam ||
तत्प्रहारमचिन्त्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे ॥ (१०।२)
tatprahāramacintyaiva viṣṇustasminmahāhave ||
जघान पञ्चभिर्बाणैर्मार्जितैश्च शिलाशितैः । (११।१)
jaghāna pañcabhirbāṇairmārjitaiśca śilāśitaiḥ |
विद्धो मर्मसु दैत्येन्द्रो हरिबाणैरकम्पत । (१२।१)
viddho marmasu daityendro haribāṇairakampata |
स मुहूर्तं समाश्वास्य जग्राह परिघं तदा ॥ (१२।२)
sa muhūrtaṃ samāśvāsya jagrāha parighaṃ tadā ||
विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् ॥ (१३।२)
viṣṇustena prahāreṇa kiṃcidāghūrṇito'bhavat ||
ततः क्रोधविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः । (१४।१)
tataḥ krodhavivṛttākṣo gadāṃ jagrāha mādhavaḥ |
स पपाताथ दैत्येन्द्रः क्षयकालेऽचलो यथा । (१५।१)
sa papātātha daityendraḥ kṣayakāle'calo yathā |
प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमास्थितः ॥ (१७।२)
pratyudyayau hariṃ raudraḥ svabāhubalamāsthitaḥ ||
शक्त्या च गरुडं वीरो महिषोऽभ्यहनद्धृदि ॥ (१८।२)
śaktyā ca garuḍaṃ vīro mahiṣo'bhyahanaddhṛdi ||
ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः स गरुत्मन्तमच्युतम् ॥ (१९।२)
grastumaicchadraṇe daityaḥ sa garutmantamacyutam ||
अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम् । (२०।१)
athācyuto'pi vijñāya dānavasya cikīrṣitam |
पिधाय वदनं दिव्यैर्दिव्यास्त्रपरिमन्त्रितैः ॥ (२१।२)
pidhāya vadanaṃ divyairdivyāstraparimantritaiḥ ||
महिषं पतितं दृष्ट्वा भूमौ प्रोवाच केशवः । (२३।१)
mahiṣaṃ patitaṃ dṛṣṭvā bhūmau provāca keśavaḥ |
महिषासुर मत्तस्त्वं वधं नास्त्रैरिहार्हसि ॥ (२३।२)
mahiṣāsura mattastvaṃ vadhaṃ nāstrairihārhasi ||
योषिद्वध्यः पुरोक्तोऽसि साक्षात्कमलयोनिना । (२४।१)
yoṣidvadhyaḥ purokto'si sākṣātkamalayoninā |
उत्तिष्ठ जीवितं रक्ष गच्छास्मात्संगराद्द्रुतम् ॥ (२४।२)
uttiṣṭha jīvitaṃ rakṣa gacchāsmātsaṃgarāddrutam ||
तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुम्भदानवः । (२५।१)
tasminparāṅmukhe daitye mahiṣe śumbhadānavaḥ |
संदष्टौष्ठपुटः कोपाद्भ्रुकुटीकुटिलाननः ॥ (२५।२)
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ kopādbhrukuṭīkuṭilānanaḥ ||
निर्मथ्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । (२६।१)
nirmathya pāṇinā pāṇiṃ dhanurādāya bhairavam |
सज्यं चकार स धनुः शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ (२६।२)
sajyaṃ cakāra sa dhanuḥ śarāṃścāśīviṣopamān ||
स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततस्तु विष्णुं गरुडं च दैत्यः । (२७।१)
sa citrayodhī dṛḍhamuṣṭipātastatastu viṣṇuṃ garuḍaṃ ca daityaḥ |
बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः परिघातहीनैः ॥ (२७।२)
bāṇairjvaladvahniśikhānikāśaiḥ kṣiptairasaṃkhyaiḥ parighātahīnaiḥ ||
विष्णुश्च दैत्येन्द्रशराहतोऽपि भुशुण्डिमादाय कृतान्ततुल्याम् । (२८।१)
viṣṇuśca daityendraśarāhato'pi bhuśuṇḍimādāya kṛtāntatulyām |
तया भुशुण्ड्या च पिपेष मेषं शुम्भस्य पत्त्रं धरणीधराभम् ॥ (२८।२)
tayā bhuśuṇḍyā ca pipeṣa meṣaṃ śumbhasya pattraṃ dharaṇīdharābham ||
तस्मादवप्लुत्य हताच्च मेषाद् भूभौ पदातिः स तु दैत्यनाथः । (२९।१)
tasmādavaplutya hatācca meṣād bhūbhau padātiḥ sa tu daityanāthaḥ |
ततो महीस्थस्य हरिः शरौघान्मुमोच कालानलतुल्यभासः ॥ (२९।२)
tato mahīsthasya hariḥ śaraughānmumoca kālānalatulyabhāsaḥ ||
शरैस्त्रिभिस्तस्य भुजं बिभेद षड्भिश्च शीर्षं दशभिश्च केतुम् । (३०।१)
śaraistribhistasya bhujaṃ bibheda ṣaḍbhiśca śīrṣaṃ daśabhiśca ketum |
विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य विव्याध विवृत्तनेत्रः ॥ (३०।२)
viṣṇurvikṛṣṭaiḥ śravaṇāvasānaṃ daityasya vivyādha vivṛttanetraḥ ||
स तेन विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणितौघः । (३१।१)
sa tena viddho vyathito babhūva daityeśvaro visrutaśoṇitaughaḥ |
ततोऽस्य किंचिच् चलितस्य धैर्यादुवाच शङ्खाम्बुजशार्ङ्गपाणिः ॥ (३१।२)
tato'sya kiṃcic calitasya dhairyāduvāca śaṅkhāmbujaśārṅgapāṇiḥ ||
कुमारिवध्योऽसि रणं विमुञ्च शुम्भासुर स्वल्पतरैरहोभिः । (३२।१)
kumārivadhyo'si raṇaṃ vimuñca śumbhāsura svalpatarairahobhiḥ |
वधं न मत्तोऽर्हसि चेह मूढ वृथैव किं युद्धसमुत्सुकोऽसि ॥ (३२।२)
vadhaṃ na matto'rhasi ceha mūḍha vṛthaiva kiṃ yuddhasamutsuko'si ||
जम्भो वचो विष्णुमुखान्निशम्य निमिश्च निष्पेष्टुमियेष विष्णुम् । (३३।१)
jambho vaco viṣṇumukhānniśamya nimiśca niṣpeṣṭumiyeṣa viṣṇum |
गदामथोद्यम्य निमिः प्रचण्डां जघान गाढां गरुडं शिरस्तः ॥ (३३।२)
gadāmathodyamya nimiḥ pracaṇḍāṃ jaghāna gāḍhāṃ garuḍaṃ śirastaḥ ||
शुम्भोऽपि विष्णुं परिघेण मूर्ध्नि प्रमृष्टरत्नौघविचित्रभासा । (३४।१)
śumbho'pi viṣṇuṃ parigheṇa mūrdhni pramṛṣṭaratnaughavicitrabhāsā |
तौ दानवाभ्यां विषमैः प्रहारैर्निपेतुरुर्व्यां घनपावकाभौ ॥ (३४।२)
tau dānavābhyāṃ viṣamaiḥ prahārairnipetururvyāṃ ghanapāvakābhau ||
तत्कर्म दृष्ट्वा दितिजास्तु सर्वे जगर्जुरुच्चैः कृतसिंहनादाः । (३५।१)
tatkarma dṛṣṭvā ditijāstu sarve jagarjuruccaiḥ kṛtasiṃhanādāḥ |
धनूंषि चास्फोट्य सुराभिघातैर्व्यदारयन्भूमिमपि प्रचण्डाः । (३५।२)
dhanūṃṣi cāsphoṭya surābhighātairvyadārayanbhūmimapi pracaṇḍāḥ |
वासांसि चैवादुधुवुः परे तु दध्मुश्च शङ्खानकगोमुखौघान् ॥ (३५।३)
vāsāṃsi caivādudhuvuḥ pare tu dadhmuśca śaṅkhānakagomukhaughān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.