मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 116

115 of 175 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

स ददर्श नदीं पुण्यां दिव्यां हैमवतीं शुभाम् । (१।२)

sa dadarśa nadīṃ puṇyāṃ divyāṃ haimavatīṃ śubhām |

1.3१.३

गन्धर्वैश्च समाकीर्णां नित्यं शक्रेण सेविताम् ॥ (१।३)

gandharvaiśca samākīrṇāṃ nityaṃ śakreṇa sevitām ||

2.1२.१

सुरेभमदसंसिक्तां समन्तात्तु विराजिताम् । (२।१)

surebhamadasaṃsiktāṃ samantāttu virājitām |

2.2२.२

मध्येन शक्रचापाभां तस्मिन्नहनि सर्वदा ॥ (२।२)

madhyena śakracāpābhāṃ tasminnahani sarvadā ||

3.1३.१

तपस्विशरणोपेतां महाब्राह्मणसेविताम् । (३।१)

tapasviśaraṇopetāṃ mahābrāhmaṇasevitām |

3.2३.२

ददर्श तपनीयाभां महाराजः पुरूरवाः ॥ (३।२)

dadarśa tapanīyābhāṃ mahārājaḥ purūravāḥ ||

4.1४.१

सितहंसावलिच्छन्नां काशचामरराजिताम् । (४।१)

sitahaṃsāvalicchannāṃ kāśacāmararājitām |

4.2४.२

साभिषिक्तामिव सतां पश्यन्प्रीतिं परां ययौ ॥ (४।२)

sābhiṣiktāmiva satāṃ paśyanprītiṃ parāṃ yayau ||

5.1५.१

पुण्यां सुशीतलां हृद्यां मनसः प्रीतिवर्धिनीम् । (५।१)

puṇyāṃ suśītalāṃ hṛdyāṃ manasaḥ prītivardhinīm |

5.2५.२

क्षयवृद्धियुतां रम्यां सोममूर्तिमिवापराम् ॥ (५।२)

kṣayavṛddhiyutāṃ ramyāṃ somamūrtimivāparām ||

6.1६.१

सुशीतशीघ्रपानीयां द्विजसंघनिषेविताम् । (६।१)

suśītaśīghrapānīyāṃ dvijasaṃghaniṣevitām |

6.2६.२

सुतां हिमवतः श्रेष्ठां चञ्चद्वीचिविराजिताम् ॥ (६।२)

sutāṃ himavataḥ śreṣṭhāṃ cañcadvīcivirājitām ||

7.1७.१

अमृतस्वादुसलिलां तापसैरुपशोभिताम् । (७।१)

amṛtasvādusalilāṃ tāpasairupaśobhitām |

7.2७.२

स्वर्गारोहणनिःश्रेणीं सर्वकल्मषनाशिनीम् ॥ (७।२)

svargārohaṇaniḥśreṇīṃ sarvakalmaṣanāśinīm ||

8.1८.१

अग्र्यां समुद्रमहिषीं महर्षिगणसेविताम् । (८।१)

agryāṃ samudramahiṣīṃ maharṣigaṇasevitām |

8.2८.२

सर्वलोकस्य चौत्सुक्यकारिणीं सुमनोहराम् ॥ (८।२)

sarvalokasya cautsukyakāriṇīṃ sumanoharām ||

9.1९.१

हितां सर्वस्य लोकस्य नाकमार्गप्रदायिकाम् । (९।१)

hitāṃ sarvasya lokasya nākamārgapradāyikām |

9.2९.२

गोकुलाकुलतीरान्तां रम्यां शैवालवर्जिताम् ॥ (९।२)

gokulākulatīrāntāṃ ramyāṃ śaivālavarjitām ||

10.1१०.१

हंससारससंघुष्टां जलजैरुपशोभिताम् । (१०।१)

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ jalajairupaśobhitām |

10.2१०.२

आवर्तनाभिगम्भीरां द्वीपोरुजघनस्थलीम् ॥ (१०।२)

āvartanābhigambhīrāṃ dvīporujaghanasthalīm ||

11.1११.१

नीलनीरजनेत्राभाम् उत्फुल्लकमलाननाम् । (११।१)

nīlanīrajanetrābhām utphullakamalānanām |

11.2११.२

हिमाभफेनवसनां चक्रवाकाधरां शुभाम् । (११।२)

himābhaphenavasanāṃ cakravākādharāṃ śubhām |

11.3११.३

बलाकापङ्क्तिदशनां चलन्मत्स्यावलिभ्रुवम् ॥ (११।३)

balākāpaṅktidaśanāṃ calanmatsyāvalibhruvam ||

12.1१२.१

स्वजलोद्भूतमातंगरम्यकुम्भपयोधराम् । (१२।१)

svajalodbhūtamātaṃgaramyakumbhapayodharām |

12.2१२.२

हंसनूपुरसंघुष्टां मृणालवलयावलीम् ॥ (१२।२)

haṃsanūpurasaṃghuṣṭāṃ mṛṇālavalayāvalīm ||

13.1१३.१

तस्यां रूपमदोन्मत्ता गन्धर्वानुगताः सदा । (१३।१)

tasyāṃ rūpamadonmattā gandharvānugatāḥ sadā |

13.2१३.२

मध्याह्नसमये राजन्क्रीडन्त्यप्सरसां गणाः ॥ (१३।२)

madhyāhnasamaye rājankrīḍantyapsarasāṃ gaṇāḥ ||

14.1१४.१

ताम् अप्सरोविनिर्मुक्तं वहन्तीं कुङ्कुमं शुभम् । (१४।१)

tām apsarovinirmuktaṃ vahantīṃ kuṅkumaṃ śubham |

14.2१४.२

स्वतीरद्रुमसम्भूतनानावर्णसुगन्धिनीम् ॥ (१४।२)

svatīradrumasambhūtanānāvarṇasugandhinīm ||

15.1१५.१

तरंगव्रातसंक्रान्तसूर्यमण्डलदुर्दृशम् । (१५।१)

taraṃgavrātasaṃkrāntasūryamaṇḍaladurdṛśam |

15.2१५.२

सुरेभजनिताघातविकूलद्वयभूषिताम् ॥ (१५।२)

surebhajanitāghātavikūladvayabhūṣitām ||

16.1१६.१

शक्रेभगण्डसलिलैर् देवस्त्रीकुचचन्दनैः । (१६।१)

śakrebhagaṇḍasalilair devastrīkucacandanaiḥ |

16.2१६.२

संयुतं सलिलं तस्याः षट्पदैर् उपसेव्यते ॥ (१६।२)

saṃyutaṃ salilaṃ tasyāḥ ṣaṭpadair upasevyate ||

17.1१७.१

तस्यास्तीरभवा वृक्षाः सुगन्धकुसुमाञ्चिताः । (१७।१)

tasyāstīrabhavā vṛkṣāḥ sugandhakusumāñcitāḥ |

17.2१७.२

तथापकृष्टसंभ्रान्तभ्रमरस्तनिताकुलाः ॥ (१७।२)

tathāpakṛṣṭasaṃbhrāntabhramarastanitākulāḥ ||

18.1१८.१

यस्यास्तीरे रतिं यान्ति सदा कामवशा मृगाः । (१८।१)

yasyāstīre ratiṃ yānti sadā kāmavaśā mṛgāḥ |

18.2१८.२

तपोवनाश्च ऋषयस्तथा देवाः सहाप्सराः ॥ (१८।२)

tapovanāśca ṛṣayastathā devāḥ sahāpsarāḥ ||

19.1१९.१

लभन्ते यत्र पूताङ्गा देवेभ्यः प्रतिमानिताः । (१९।१)

labhante yatra pūtāṅgā devebhyaḥ pratimānitāḥ |

19.2१९.२

स्त्रियश्च नाकबहुलाः पद्मेन्दुप्रतिमाननाः ॥ (१९।२)

striyaśca nākabahulāḥ padmendupratimānanāḥ ||

20.1२०.१

या बिभर्ति सदा तोयं देवसंघैरपीडितम् । (२०।१)

yā bibharti sadā toyaṃ devasaṃghairapīḍitam |

20.2२०.२

पुलिन्दैर्नृपसंघैश्च व्याघ्रवृन्दैरपीडितम् ॥ (२०।२)

pulindairnṛpasaṃghaiśca vyāghravṛndairapīḍitam ||

21.1२१.१

स ताम् अरसपानीयां सतारगगनामलाम् । (२१।१)

sa tām arasapānīyāṃ satāragaganāmalām |

21.2२१.२

स तां पश्यन्ययौ राजा सतामीप्सितकामदाम् ॥ (२१।२)

sa tāṃ paśyanyayau rājā satāmīpsitakāmadām ||

22.1२२.१

यस्यास्तीररुहैः काशैः पूर्णैश्चन्द्रांशुसंनिभैः । (२२।१)

yasyāstīraruhaiḥ kāśaiḥ pūrṇaiścandrāṃśusaṃnibhaiḥ |

22.2२२.२

राजते विविधाकारै रम्यतीरं महाद्रुमैः । (२२।२)

rājate vividhākārai ramyatīraṃ mahādrumaiḥ |

22.3२२.३

या सदा विविधैर्विप्रैर्देवैश्चापि निषेव्यते ॥ (२२।३)

yā sadā vividhairviprairdevaiścāpi niṣevyate ||

23.1२३.१

या च सदा सकलौघविनाशं भक्तजनस्य करोत्यचिरेण । (२३।१)

yā ca sadā sakalaughavināśaṃ bhaktajanasya karotyacireṇa |

23.2२३.२

यानुगता सरितां हि कदम्बैर्यानुगता सततं हि मुनीन्द्रैः ॥ (२३।२)

yānugatā saritāṃ hi kadambairyānugatā satataṃ hi munīndraiḥ ||

24.1२४.१

या हि सुतानिव पाति मनुष्यान्या च युता सततं हिमसंघैः । (२४।१)

yā hi sutāniva pāti manuṣyānyā ca yutā satataṃ himasaṃghaiḥ |

24.2२४.२

या च युता सततं सुरवृन्दैर्या च जनैः स्वहिताय श्रिता वै ॥ (२४।२)

yā ca yutā satataṃ suravṛndairyā ca janaiḥ svahitāya śritā vai ||

25.1२५.१

प्रयुक्ता च केसरिगणैः करिवृन्दजुष्टा संतानयुक्तसलिलापि सुवर्णयुक्ता । (२५।१)

prayuktā ca kesarigaṇaiḥ karivṛndajuṣṭā saṃtānayuktasalilāpi suvarṇayuktā |

25.2२५.२

सूर्यांशुतापपरिवृद्धिविवृद्धशीता शीतांशुतुल्ययशसा ददृशे नृपेण ॥ (२५।२)

sūryāṃśutāpaparivṛddhivivṛddhaśītā śītāṃśutulyayaśasā dadṛśe nṛpeṇa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 116

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit