MPur, 155
Select a line for its word-by-word analysis.
भुजंगीवासिता शुद्धा संश्लिष्टा चन्दने तरौ ॥ (१।३)
bhujaṃgīvāsitā śuddhā saṃśliṣṭā candane tarau ||
तपोभिर्दीर्घचरितैर्यच्च प्रार्थितवत्यहम् । (५।१)
tapobhirdīrghacaritairyacca prārthitavatyaham |
सविषयस्त्वं गतः ख्यातिं व्यक्तदोषाकराश्रयः ॥ (६।२)
saviṣayastvaṃ gataḥ khyātiṃ vyaktadoṣākarāśrayaḥ ||
नाहं पूष्णोऽपि दशना नेत्रे चास्मि भगस्य हि । (७।१)
nāhaṃ pūṣṇo'pi daśanā netre cāsmi bhagasya hi |
मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन् । (८।१)
mūrdhni śūlaṃ janayasi svairdoṣairmāmadhikṣipan |
यस्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालेति विश्रुतः ॥ (८।२)
yastvaṃ māmāha kṛṣṇeti mahākāleti viśrutaḥ ||
यास्याम्यहं परित्यक्त्वा चात्मानं तपसा गिरिम् । (९।१)
yāsyāmyahaṃ parityaktvā cātmānaṃ tapasā girim |
जीवन्त्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया ॥ (९।२)
jīvantyā nāsti me kṛtyaṃ dhūrtena paribhūtayā ||
निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । (१०।१)
niśamya tasyā vacanaṃ kopatīkṣṇākṣaraṃ bhavaḥ |
उवाचाविष्टसंभ्रान्तिप्रणयोन्मिश्रया गिरा ॥ (१०।२)
uvācāviṣṭasaṃbhrāntipraṇayonmiśrayā girā ||
त्वद्भक्तिबुद्ध्या कृतवांस्तवाहं नामसंश्रयम् ॥ (११।३)
tvadbhaktibuddhyā kṛtavāṃstavāhaṃ nāmasaṃśrayam ||
विकल्पः स्वस्थचित्तेऽपि गिरिजे नैव कल्पना । (१२।१)
vikalpaḥ svasthacitte'pi girije naiva kalpanā |
यद्येवं कुपिता भीरु त्वं तवाहं न वै पुनः ॥ (१२।२)
yadyevaṃ kupitā bhīru tvaṃ tavāhaṃ na vai punaḥ ||
स्नेहेनाप्यवमानेन निन्दितेनैति विक्रियाम् । (१४।१)
snehenāpyavamānena ninditenaiti vikriyām |
तस्मान्न जातु रुष्टस्य नर्मस्पृष्टो जनः किल ॥ (१४।२)
tasmānna jātu ruṣṭasya narmaspṛṣṭo janaḥ kila ||
कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता ॥ (१५।२)
kopaṃ tīvraṃ na tatyāja satī marmaṇi ghaṭṭitā ||
तस्या व्रजन्त्याः कोपेन पुनराह पुरान्तकः । (१७।१)
tasyā vrajantyāḥ kopena punarāha purāntakaḥ |
हिमाचलस्य शृङ्गैस्तैर् मेघजालाकुलैर्नभः । (१८।१)
himācalasya śṛṅgaistair meghajālākulairnabhaḥ |
काठिन्याङ्कस्त्वमस्मभ्यं वनेभ्यो बहुधा गता । (१९।१)
kāṭhinyāṅkastvamasmabhyaṃ vanebhyo bahudhā gatā |
कुटिलत्वं च वर्त्मभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि । (१९।२)
kuṭilatvaṃ ca vartmabhyo duḥsevyatvaṃ himādapi |
संक्रान्तिं सर्वदैवेति तन्वङ्गि हिमशैलराट् ॥ (१९।३)
saṃkrāntiṃ sarvadaiveti tanvaṅgi himaśailarāṭ ||
इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलजा तदा । (२०।१)
ityuktā sā punaḥ prāha giriśaṃ śailajā tadā |
मा सर्वान्दोषदानेन निन्दान्यान्गुणिनो जनान् । (२१।२)
mā sarvāndoṣadānena nindānyānguṇino janān |
तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रान्तं सर्वमेव हि ॥ (२१।३)
tavāpi duṣṭasaṃparkātsaṃkrāntaṃ sarvameva hi ||
व्यालेभ्यो ऽनेकजिह्वत्वं भस्मना स्नेहबन्धनम् । (२२।१)
vyālebhyo 'nekajihvatvaṃ bhasmanā snehabandhanam |
हृत्कालुष्यं शशाङ्कात्तु दुर्बोधित्वं वृषादपि ॥ (२२।२)
hṛtkāluṣyaṃ śaśāṅkāttu durbodhitvaṃ vṛṣādapi ||
श्मशानवासान् निर्भीस् त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । (२३।२)
śmaśānavāsān nirbhīs tvaṃ nagnatvānna tava trapā |
निर्घृणत्वं कपालित्वाद्दया ते विगता चिरम् ॥ (२३।३)
nirghṛṇatvaṃ kapālitvāddayā te vigatā ciram ||
इत्युक्त्वा मन्दिरात्तस्मान्निर्जगाम हिमाद्रिजा ॥ (२४।२)
ityuktvā mandirāttasmānnirjagāma himādrijā ||
तस्यां व्रजन्त्यां देवेशगणैः किलकिलो ध्वनिः । (२५।१)
tasyāṃ vrajantyāṃ deveśagaṇaiḥ kilakilo dhvaniḥ |
क्व मातर्गच्छसि त्यक्त्वा रुदन्तो धाविताः पुनः ॥ (२५।२)
kva mātargacchasi tyaktvā rudanto dhāvitāḥ punaḥ ||
विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदम् । (२६।१)
viṣṭabhya caraṇau devyā vīrako bāṣpagadgadam |
प्रोवाच मातः किंत्वेतत्क्व यासि कुपितान्तरा ॥ (२६।२)
provāca mātaḥ kiṃtvetatkva yāsi kupitāntarā ||
अहं त्वामनुयास्यामि व्रजन्तीं स्नेहवर्जिताम् । (२७।१)
ahaṃ tvāmanuyāsyāmi vrajantīṃ snehavarjitām |
नो चेत्पतिष्ये शिखरात्तपोनिष्ठे त्वयोज्झितः ॥ (२७।२)
no cetpatiṣye śikharāttaponiṣṭhe tvayojjhitaḥ ||
शैलाग्रात्पतितुं नैव न चागन्तुं मया सह । (२९।१)
śailāgrātpatituṃ naiva na cāgantuṃ mayā saha |
युक्तं ते पुत्र वक्ष्यामि येन कार्येण तच्छृणु ॥ (२९।२)
yuktaṃ te putra vakṣyāmi yena kāryeṇa tacchṛṇu ||
कृष्णेत्युक्त्वा हरेणाहं निन्दिता चाप्यनिन्दिता । (३०।१)
kṛṣṇetyuktvā hareṇāhaṃ ninditā cāpyaninditā |
सार्हं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम् ॥ (३०।२)
sārhaṃ tapaḥ kariṣyāmi yena gaurītvamāpnuyām ||
एष स्त्रीलम्पटो देवो यातायां मय्यनन्तरम् । (३१।१)
eṣa strīlampaṭo devo yātāyāṃ mayyanantaram |
द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षिणा ॥ (३१।२)
dvārarakṣā tvayā kāryā nityaṃ randhrānvavekṣiṇā ||
यथा न काचित् प्रविशेद् योषिदत्र हरान्तिकम् । (३२।१)
yathā na kācit praviśed yoṣidatra harāntikam |
दृष्ट्वा परांस्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक ॥ (३२।२)
dṛṣṭvā parāṃstriyaṃ cātra vadethā mama putraka ||
शीघ्रम् एव करिष्यामि यथायुक्तम् अनन्तरम् । (३३।१)
śīghram eva kariṣyāmi yathāyuktam anantaram |
एवमस्त्विति देवीं स वीरकः प्राह सांप्रतम् ॥ (३३।२)
evamastviti devīṃ sa vīrakaḥ prāha sāṃpratam ||
जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम् ॥ (३४।२)
jagāma kakṣāṃ saṃdraṣṭuṃ praṇipatya ca mātaram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.