मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 155

154 of 175 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शर्व उवाच । (१।१)

śarva uvāca

1.2१.२

शरीरे मम तन्वङ्गि सिते भास्यसितद्युतिः । (१।२)

śarīre mama tanvaṅgi site bhāsyasitadyutiḥ |

1.3१.३

भुजंगीवासिता शुद्धा संश्लिष्टा चन्दने तरौ ॥ (१।३)

bhujaṃgīvāsitā śuddhā saṃśliṣṭā candane tarau ||

2.1२.१

चन्द्रातपेन संपृक्ता रुचिराम्बरया तथा । (२।१)

candrātapena saṃpṛktā rucirāmbarayā tathā |

2.2२.२

रजनीवासिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे ॥ (२।२)

rajanīvāsite pakṣe dṛṣṭidoṣaṃ dadāsi me ||

3.1३.१

इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकण्ठा पिनाकिना । (३।१)

ityuktā girijā tena muktakaṇṭhā pinākinā |

3.2३.२

उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटीकुटिलानना ॥ (३।२)

uvāca koparaktākṣī bhrukuṭīkuṭilānanā ||

4.1४.१

देव्युवाच । (४।१)

devyuvāca |

4.2४.२

स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते । (४।२)

svakṛtena janaḥ sarvo jāḍyena paribhūyate |

4.3४.३

अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां जनमण्डले ॥ (४।३)

avaśyamarthī prāpnoti khaṇḍanāṃ janamaṇḍale ||

5.1५.१

तपोभिर्दीर्घचरितैर्यच्च प्रार्थितवत्यहम् । (५।१)

tapobhirdīrghacaritairyacca prārthitavatyaham |

5.2५.२

तस्या मे नियतस्त्वेष ह्यवमानः पदे पदे ॥ (५।२)

tasyā me niyatastveṣa hyavamānaḥ pade pade ||

6.1६.१

नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा नैव धूर्जटे । (६।१)

naivāsmi kuṭilā śarva viṣamā naiva dhūrjaṭe |

6.2६.२

सविषयस्त्वं गतः ख्यातिं व्यक्तदोषाकराश्रयः ॥ (६।२)

saviṣayastvaṃ gataḥ khyātiṃ vyaktadoṣākarāśrayaḥ ||

7.1७.१

नाहं पूष्णोऽपि दशना नेत्रे चास्मि भगस्य हि । (७।१)

nāhaṃ pūṣṇo'pi daśanā netre cāsmi bhagasya hi |

7.2७.२

आदित्यश्च विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः ॥ (७।२)

ādityaśca vijānāti bhagavāndvādaśātmakaḥ ||

8.1८.१

मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन् । (८।१)

mūrdhni śūlaṃ janayasi svairdoṣairmāmadhikṣipan |

8.2८.२

यस्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालेति विश्रुतः ॥ (८।२)

yastvaṃ māmāha kṛṣṇeti mahākāleti viśrutaḥ ||

9.1९.१

यास्याम्यहं परित्यक्त्वा चात्मानं तपसा गिरिम् । (९।१)

yāsyāmyahaṃ parityaktvā cātmānaṃ tapasā girim |

9.2९.२

जीवन्त्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया ॥ (९।२)

jīvantyā nāsti me kṛtyaṃ dhūrtena paribhūtayā ||

10.1१०.१

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । (१०।१)

niśamya tasyā vacanaṃ kopatīkṣṇākṣaraṃ bhavaḥ |

10.2१०.२

उवाचाविष्टसंभ्रान्तिप्रणयोन्मिश्रया गिरा ॥ (१०।२)

uvācāviṣṭasaṃbhrāntipraṇayonmiśrayā girā ||

11.1११.१

शर्व उवाच । (११।१)

śarva uvāca

11.2११.२

अनात्मज्ञासि गिरिजे नाहं निन्दापरस्तव । (११।२)

anātmajñāsi girije nāhaṃ nindāparastava |

11.3११.३

त्वद्भक्तिबुद्ध्या कृतवांस्तवाहं नामसंश्रयम् ॥ (११।३)

tvadbhaktibuddhyā kṛtavāṃstavāhaṃ nāmasaṃśrayam ||

12.1१२.१

विकल्पः स्वस्थचित्तेऽपि गिरिजे नैव कल्पना । (१२।१)

vikalpaḥ svasthacitte'pi girije naiva kalpanā |

12.2१२.२

यद्येवं कुपिता भीरु त्वं तवाहं न वै पुनः ॥ (१२।२)

yadyevaṃ kupitā bhīru tvaṃ tavāhaṃ na vai punaḥ ||

13.1१३.१

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते । (१३।१)

narmavādī bhaviṣyāmi jahi kopaṃ śucismite |

13.2१३.२

शिरसा प्रणतश्चाहं रचितस्ते मयाञ्जलिः ॥ (१३।२)

śirasā praṇataścāhaṃ racitaste mayāñjaliḥ ||

14.1१४.१

स्नेहेनाप्यवमानेन निन्दितेनैति विक्रियाम् । (१४।१)

snehenāpyavamānena ninditenaiti vikriyām |

14.2१४.२

तस्मान्न जातु रुष्टस्य नर्मस्पृष्टो जनः किल ॥ (१४।२)

tasmānna jātu ruṣṭasya narmaspṛṣṭo janaḥ kila ||

15.1१५.१

अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता । (१५।१)

anekaiścāṭubhirdevī devena pratibodhitā |

15.2१५.२

कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता ॥ (१५।२)

kopaṃ tīvraṃ na tatyāja satī marmaṇi ghaṭṭitā ||

16.1१६.१

अवष्टब्धम् अथास्फाल्य वासः शंकरपाणिना । (१६।१)

avaṣṭabdham athāsphālya vāsaḥ śaṃkarapāṇinā |

16.2१६.२

विपर्यस्तालका वेगाद्यातुमैच्छत शैलजा ॥ (१६।२)

viparyastālakā vegādyātumaicchata śailajā ||

17.1१७.१

तस्या व्रजन्त्याः कोपेन पुनराह पुरान्तकः । (१७।१)

tasyā vrajantyāḥ kopena punarāha purāntakaḥ |

17.2१७.२

सत्यं सर्वैरवयवैः सुतासि सदृशी पितुः ॥ (१७।२)

satyaṃ sarvairavayavaiḥ sutāsi sadṛśī pituḥ ||

18.1१८.१

हिमाचलस्य शृङ्गैस्तैर् मेघजालाकुलैर्नभः । (१८।१)

himācalasya śṛṅgaistair meghajālākulairnabhaḥ |

18.2१८.२

तथा दुरवगाह्येभ्यो हृदयेभ्यस्तवाशयः ॥ (१८।२)

tathā duravagāhyebhyo hṛdayebhyastavāśayaḥ ||

19.1१९.१

काठिन्याङ्कस्त्वमस्मभ्यं वनेभ्यो बहुधा गता । (१९।१)

kāṭhinyāṅkastvamasmabhyaṃ vanebhyo bahudhā gatā |

19.2१९.२

कुटिलत्वं च वर्त्मभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि । (१९।२)

kuṭilatvaṃ ca vartmabhyo duḥsevyatvaṃ himādapi |

19.3१९.३

संक्रान्तिं सर्वदैवेति तन्वङ्गि हिमशैलराट् ॥ (१९।३)

saṃkrāntiṃ sarvadaiveti tanvaṅgi himaśailarāṭ ||

20.1२०.१

इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलजा तदा । (२०।१)

ityuktā sā punaḥ prāha giriśaṃ śailajā tadā |

20.2२०.२

कोपकम्पितमूर्धा च प्रस्फुरद्दशनच्छदा ॥ (२०।२)

kopakampitamūrdhā ca prasphuraddaśanacchadā ||

21.1२१.१

उमोवाच । (२१।१)

umovāca |

21.2२१.२

मा सर्वान्दोषदानेन निन्दान्यान्गुणिनो जनान् । (२१।२)

mā sarvāndoṣadānena nindānyānguṇino janān |

21.3२१.३

तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रान्तं सर्वमेव हि ॥ (२१।३)

tavāpi duṣṭasaṃparkātsaṃkrāntaṃ sarvameva hi ||

22.1२२.१

व्यालेभ्यो ऽनेकजिह्वत्वं भस्मना स्नेहबन्धनम् । (२२।१)

vyālebhyo 'nekajihvatvaṃ bhasmanā snehabandhanam |

22.2२२.२

हृत्कालुष्यं शशाङ्कात्तु दुर्बोधित्वं वृषादपि ॥ (२२।२)

hṛtkāluṣyaṃ śaśāṅkāttu durbodhitvaṃ vṛṣādapi ||

23.1२३.१

तथा बहु किमुक्तेन अलं वाचा श्रमेण ते । (२३।१)

tathā bahu kimuktena alaṃ vācā śrameṇa te |

23.2२३.२

श्मशानवासान् निर्भीस् त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । (२३।२)

śmaśānavāsān nirbhīs tvaṃ nagnatvānna tava trapā |

23.3२३.३

निर्घृणत्वं कपालित्वाद्दया ते विगता चिरम् ॥ (२३।३)

nirghṛṇatvaṃ kapālitvāddayā te vigatā ciram ||

24.1२४.१

सूत उवाच । (२४।१)

sūta uvāca

24.2२४.२

इत्युक्त्वा मन्दिरात्तस्मान्निर्जगाम हिमाद्रिजा ॥ (२४।२)

ityuktvā mandirāttasmānnirjagāma himādrijā ||

25.1२५.१

तस्यां व्रजन्त्यां देवेशगणैः किलकिलो ध्वनिः । (२५।१)

tasyāṃ vrajantyāṃ deveśagaṇaiḥ kilakilo dhvaniḥ |

25.2२५.२

क्व मातर्गच्छसि त्यक्त्वा रुदन्तो धाविताः पुनः ॥ (२५।२)

kva mātargacchasi tyaktvā rudanto dhāvitāḥ punaḥ ||

26.1२६.१

विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदम् । (२६।१)

viṣṭabhya caraṇau devyā vīrako bāṣpagadgadam |

26.2२६.२

प्रोवाच मातः किंत्वेतत्क्व यासि कुपितान्तरा ॥ (२६।२)

provāca mātaḥ kiṃtvetatkva yāsi kupitāntarā ||

27.1२७.१

अहं त्वामनुयास्यामि व्रजन्तीं स्नेहवर्जिताम् । (२७।१)

ahaṃ tvāmanuyāsyāmi vrajantīṃ snehavarjitām |

27.2२७.२

नो चेत्पतिष्ये शिखरात्तपोनिष्ठे त्वयोज्झितः ॥ (२७।२)

no cetpatiṣye śikharāttaponiṣṭhe tvayojjhitaḥ ||

28.1२८.१

उन्नाम्य वदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना । (२८।१)

unnāmya vadanaṃ devī dakṣiṇena tu pāṇinā |

28.2२८.२

उवाच वीरकं माता शोकं पुत्रक मा कृथाः ॥ (२८।२)

uvāca vīrakaṃ mātā śokaṃ putraka mā kṛthāḥ ||

29.1२९.१

शैलाग्रात्पतितुं नैव न चागन्तुं मया सह । (२९।१)

śailāgrātpatituṃ naiva na cāgantuṃ mayā saha |

29.2२९.२

युक्तं ते पुत्र वक्ष्यामि येन कार्येण तच्छृणु ॥ (२९।२)

yuktaṃ te putra vakṣyāmi yena kāryeṇa tacchṛṇu ||

30.1३०.१

कृष्णेत्युक्त्वा हरेणाहं निन्दिता चाप्यनिन्दिता । (३०।१)

kṛṣṇetyuktvā hareṇāhaṃ ninditā cāpyaninditā |

30.2३०.२

सार्हं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम् ॥ (३०।२)

sārhaṃ tapaḥ kariṣyāmi yena gaurītvamāpnuyām ||

31.1३१.१

एष स्त्रीलम्पटो देवो यातायां मय्यनन्तरम् । (३१।१)

eṣa strīlampaṭo devo yātāyāṃ mayyanantaram |

31.2३१.२

द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षिणा ॥ (३१।२)

dvārarakṣā tvayā kāryā nityaṃ randhrānvavekṣiṇā ||

32.1३२.१

यथा न काचित् प्रविशेद् योषिदत्र हरान्तिकम् । (३२।१)

yathā na kācit praviśed yoṣidatra harāntikam |

32.2३२.२

दृष्ट्वा परांस्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक ॥ (३२।२)

dṛṣṭvā parāṃstriyaṃ cātra vadethā mama putraka ||

33.1३३.१

शीघ्रम् एव करिष्यामि यथायुक्तम् अनन्तरम् । (३३।१)

śīghram eva kariṣyāmi yathāyuktam anantaram |

33.2३३.२

एवमस्त्विति देवीं स वीरकः प्राह सांप्रतम् ॥ (३३।२)

evamastviti devīṃ sa vīrakaḥ prāha sāṃpratam ||

34.1३४.१

मातुराज्ञामृताह्लादप्लाविताङ्गो गतज्वरः । (३४।१)

māturājñāmṛtāhlādaplāvitāṅgo gatajvaraḥ |

34.2३४.२

जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम् ॥ (३४।२)

jagāma kakṣāṃ saṃdraṣṭuṃ praṇipatya ca mātaram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 155

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit