मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 68

67 of 175 · 95 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

किमुद्वेगाद्भुते कृत्यमलक्ष्मीः केन हन्यते । (१।२)

kimudvegādbhute kṛtyamalakṣmīḥ kena hanyate |

1.3१.३

मृतवत्साभिषेकादिकार्येषु च किमिष्यते ॥ (१।३)

mṛtavatsābhiṣekādikāryeṣu ca kimiṣyate ||

2.1२.१

श्रीभगवानुवाच । (२।१)

śrībhagavānuvāca |

2.2२.२

पुरा कृतानि पापानि फलन्त्यस्मिंस्तपोधन । (२।२)

purā kṛtāni pāpāni phalantyasmiṃstapodhana |

2.3२.३

रोगदौर्गत्यरूपेण तथैवेष्टवधेन च ॥ (२।३)

rogadaurgatyarūpeṇa tathaiveṣṭavadhena ca ||

3.1३.१

तद्विघाताय वक्ष्यामि सदा कल्पाणकारकम् । (३।१)

tadvighātāya vakṣyāmi sadā kalpāṇakārakam |

3.2३.२

सप्तमीस्नपनं नाम जनपीडाविनाशनम् ॥ (३।२)

saptamīsnapanaṃ nāma janapīḍāvināśanam ||

4.1४.१

बालानां मरणं यत्र क्षीरपाणां प्रदृश्यते । (४।१)

bālānāṃ maraṇaṃ yatra kṣīrapāṇāṃ pradṛśyate |

4.2४.२

तद्वद्वृद्धातुराणां च यौवने चापि वर्तताम् ॥ (४।२)

tadvadvṛddhāturāṇāṃ ca yauvane cāpi vartatām ||

5.1५.१

शान्तये तत्र वक्ष्यामि मृतवत्साभिषेचनम् । (५।१)

śāntaye tatra vakṣyāmi mṛtavatsābhiṣecanam |

5.2५.२

एतद् एवाद्भुतोद्वेगचित्तभ्रमविनाशनम् ॥ (५।२)

etad evādbhutodvegacittabhramavināśanam ||

6.1६.१

भविष्यति च वाराहो यत्र कल्पस्तपोधन । (६।१)

bhaviṣyati ca vārāho yatra kalpastapodhana |

6.2६.२

वैवस्वतश्च तत्रापि यदा तु मनुरुत्तमः ॥ (६।२)

vaivasvataśca tatrāpi yadā tu manuruttamaḥ ||

7.1७.१

भविष्यति च तत्रैव पञ्चविंशतिमं यदा । (७।१)

bhaviṣyati ca tatraiva pañcaviṃśatimaṃ yadā |

7.2७.२

कृतं नाम युगं तत्र हैहयान्वयवर्धनः । (७।२)

kṛtaṃ nāma yugaṃ tatra haihayānvayavardhanaḥ |

7.3७.३

भविता नृपतिर्वीरः कृतवीर्यः प्रतापवान् ॥ (७।३)

bhavitā nṛpatirvīraḥ kṛtavīryaḥ pratāpavān ||

8.1८.१

स सप्तद्वीपमखिलं पालयिष्यति भूतलम् । (८।१)

sa saptadvīpamakhilaṃ pālayiṣyati bhūtalam |

8.2८.२

यावद्वर्षसहस्राणि सप्तसप्तति नारद ॥ (८।२)

yāvadvarṣasahasrāṇi saptasaptati nārada ||

9.1९.१

जातमात्रं च तस्यापि यावत्पुत्रशतं तथा । (९।१)

jātamātraṃ ca tasyāpi yāvatputraśataṃ tathā |

9.2९.२

च्यवनस्य तु शापेन विनाशमपयास्यति ॥ (९।२)

cyavanasya tu śāpena vināśamapayāsyati ||

10.1१०.१

सहस्रबाहुश्च यदा भविता तस्य वै सुतः । (१०।१)

sahasrabāhuśca yadā bhavitā tasya vai sutaḥ |

10.2१०.२

कुरङ्गनयनः श्रीमान्सम्भूतो नृपलक्षणैः ॥ (१०।२)

kuraṅganayanaḥ śrīmānsambhūto nṛpalakṣaṇaiḥ ||

11.1११.१

कृतवीर्यस्तदाराध्य सहस्रांशुं दिवाकरम् । (११।१)

kṛtavīryastadārādhya sahasrāṃśuṃ divākaram |

11.2११.२

उपवासैर्व्रतैर्दिव्यैर्वेदसूक्तैश्च नारद । (११।२)

upavāsairvratairdivyairvedasūktaiśca nārada |

11.3११.३

पुत्रस्य जीवनायालमेतत्स्नानमवाप्स्यति ॥ (११।३)

putrasya jīvanāyālametatsnānamavāpsyati ||

12.1१२.१

कृतवीर्येण वै पृष्ट इदं वक्ष्यति भास्करः । (१२।१)

kṛtavīryeṇa vai pṛṣṭa idaṃ vakṣyati bhāskaraḥ |

12.2१२.२

अशेषदुष्टशमनं सदा कल्मषनाशनम् ॥ (१२।२)

aśeṣaduṣṭaśamanaṃ sadā kalmaṣanāśanam ||

13.1१३.१

सूर्य उवाच । (१३।१)

sūrya uvāca

13.2१३.२

अलं क्लेशेन महता पुत्रस्तव नराधिप । (१३।२)

alaṃ kleśena mahatā putrastava narādhipa |

13.3१३.३

भविष्यति चिरंजीवी किंतु कल्मषनाशनम् ॥ (१३।३)

bhaviṣyati ciraṃjīvī kiṃtu kalmaṣanāśanam ||

14.1१४.१

सप्तमीस्नपनं वक्ष्ये सर्वलोकहिताय वै । (१४।१)

saptamīsnapanaṃ vakṣye sarvalokahitāya vai |

14.2१४.२

जातस्य मृतवत्सायाः सप्तमे मासि नारद । (१४।२)

jātasya mṛtavatsāyāḥ saptame māsi nārada |

14.3१४.३

अथवा शुक्लसप्तम्यामेतत्सर्वं प्रशस्यते ॥ (१४।३)

athavā śuklasaptamyāmetatsarvaṃ praśasyate ||

15.1१५.१

ग्रहताराबलं लब्ध्वा कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् । (१५।१)

grahatārābalaṃ labdhvā kṛtvā brāhmaṇavācanam |

15.2१५.२

बालस्य जन्मनक्षत्रं वर्जयेत्तां तिथिं बुधः । (१५।२)

bālasya janmanakṣatraṃ varjayettāṃ tithiṃ budhaḥ |

15.3१५.३

तद्वद्वृद्धातुराणां च कृत्यं स्यादितरेषु च ॥ (१५।३)

tadvadvṛddhāturāṇāṃ ca kṛtyaṃ syāditareṣu ca ||

16.1१६.१

गोमयेनानुलिप्तायां भूमावेकाग्निवत्तदा । (१६।१)

gomayenānuliptāyāṃ bhūmāvekāgnivattadā |

16.2१६.२

तण्डुलै रक्तशालीयैश्चरुं गोक्षीरसंयुतम् । (१६।२)

taṇḍulai raktaśālīyaiścaruṃ gokṣīrasaṃyutam |

16.3१६.३

निर्वपेत्सूर्यरुद्राभ्यां तन्मन्त्राभ्यां विधानतः ॥ (१६।३)

nirvapetsūryarudrābhyāṃ tanmantrābhyāṃ vidhānataḥ ||

17.1१७.१

कीर्तयेत्सूर्यदेवत्यं सप्तर्चं च घृताहुतीः । (१७।१)

kīrtayetsūryadevatyaṃ saptarcaṃ ca ghṛtāhutīḥ |

17.2१७.२

जुहुयाद्रुद्रसूक्तेन तद्वद्रुद्राय नारद ॥ (१७।२)

juhuyādrudrasūktena tadvadrudrāya nārada ||

18.1१८.१

होतव्याः समिधश्चात्र तथैवार्कपलाशयोः । (१८।१)

hotavyāḥ samidhaścātra tathaivārkapalāśayoḥ |

18.2१८.२

यवकृष्णतिलैर्होमः कर्तव्योऽष्टशतं पुनः ॥ (१८।२)

yavakṛṣṇatilairhomaḥ kartavyo'ṣṭaśataṃ punaḥ ||

19.1१९.१

व्याहृतीभिस्तथाज्येन तथैवाष्टशतं पुनः । (१९।१)

vyāhṛtībhistathājyena tathaivāṣṭaśataṃ punaḥ |

19.2१९.२

हुत्वा स्नानं च कर्तव्यं मङ्गलं येन धीमता ॥ (१९।२)

hutvā snānaṃ ca kartavyaṃ maṅgalaṃ yena dhīmatā ||

20.1२०.१

विप्रेण वेदविदुषा विधिवद्दर्भपाणिना । (२०।१)

vipreṇa vedaviduṣā vidhivaddarbhapāṇinā |

20.2२०.२

स्थापयित्वा तु चतुरः कुम्भान्कोणेषु शोभनान् ॥ (२०।२)

sthāpayitvā tu caturaḥ kumbhānkoṇeṣu śobhanān ||

21.1२१.१

पञ्चमं च पुनर्मध्ये दध्यक्षतविभूषितम् । (२१।१)

pañcamaṃ ca punarmadhye dadhyakṣatavibhūṣitam |

21.2२१.२

स्थापयेदव्रणं कुम्भं सप्तर्चेनाभिमन्त्रितम् ॥ (२१।२)

sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ saptarcenābhimantritam ||

22.1२२.१

सौरेण तीर्थतोयेन पूर्णं रत्नसमन्वितम् । (२२।१)

saureṇa tīrthatoyena pūrṇaṃ ratnasamanvitam |

22.2२२.२

सर्वान्सर्वौषधैर्युक्तान्पञ्चगव्यसमन्वितान् । (२२।२)

sarvānsarvauṣadhairyuktānpañcagavyasamanvitān |

22.3२२.३

पञ्चरत्नफलैः पुष्पैर्वासोभिः परिवेष्टयेत् ॥ (२२।३)

pañcaratnaphalaiḥ puṣpairvāsobhiḥ pariveṣṭayet ||

23.1२३.१

गजाश्वरथ्यावल्मीकात्संगमाद्ध्रदगोकुलात् । (२३।१)

gajāśvarathyāvalmīkātsaṃgamāddhradagokulāt |

23.2२३.२

संशुद्धां मृदमानीय सर्वेष्वेव विनिक्षिपेत् ॥ (२३।२)

saṃśuddhāṃ mṛdamānīya sarveṣveva vinikṣipet ||

24.1२४.१

चतुर्ष्वपि च कुम्भेषु रत्नगर्भेषु मध्यमम् । (२४।१)

caturṣvapi ca kumbheṣu ratnagarbheṣu madhyamam |

24.2२४.२

गृहीत्वा ब्राह्मणस्तत्र सौरान्मन्त्रानुदीरयेत् ॥ (२४।२)

gṛhītvā brāhmaṇastatra saurānmantrānudīrayet ||

25.1२५.१

नारीभिः सप्तसंख्याभिरव्यङ्गाङ्गीभिरत्र च । (२५।१)

nārībhiḥ saptasaṃkhyābhiravyaṅgāṅgībhiratra ca |

25.2२५.२

पूजिताभिर्यथाशक्त्या माल्यवस्त्रविभूषणैः । (२५।२)

pūjitābhiryathāśaktyā mālyavastravibhūṣaṇaiḥ |

25.3२५.३

सविप्राभिश्च कर्तव्यं मृतवत्साभिषेचनम् ॥ (२५।३)

saviprābhiśca kartavyaṃ mṛtavatsābhiṣecanam ||

26.1२६.१

एतेऽभिषेकमन्त्राः । (२६।१)

ete'bhiṣekamantrāḥ |

26.2२६.२

दीर्घायुरस्तु बालोऽयं जीवत्पुत्रा च भामिनी । (२६।२)

dīrghāyurastu bālo'yaṃ jīvatputrā ca bhāminī |

26.3२६.३

आदित्यश्चन्द्रमाः सार्धं ग्रहनक्षत्रमण्डलैः ॥ (२६।३)

ādityaścandramāḥ sārdhaṃ grahanakṣatramaṇḍalaiḥ ||

27.1२७.१

सशक्रा लोकपाला वै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (२७।१)

saśakrā lokapālā vai brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |

27.2२७.२

ते ते चान्ये च देवौघाः सदा पान्तु कुमारकम् ॥ (२७।२)

te te cānye ca devaughāḥ sadā pāntu kumārakam ||

28.1२८.१

मित्रः शनिर्वा हुतभुग्ये च बालग्रहाः क्वचित् । (२८।१)

mitraḥ śanirvā hutabhugye ca bālagrahāḥ kvacit |

28.2२८.२

पीडां कुर्वन्तु बालस्य मा मातुर्जनकस्य वै ॥ (२८।२)

pīḍāṃ kurvantu bālasya mā māturjanakasya vai ||

29.1२९.१

ततः शुक्लाम्बरधरा कुमारपतिसंयुता । (२९।१)

tataḥ śuklāmbaradharā kumārapatisaṃyutā |

29.2२९.२

सप्तकं पूजयेद्भक्त्या स्त्रीणामथ गुरुं पुनः ॥ (२९।२)

saptakaṃ pūjayedbhaktyā strīṇāmatha guruṃ punaḥ ||

30.1३०.१

काञ्चनीं च ततः कुर्यात्ताम्रपात्रोपरिस्थिताम् । (३०।१)

kāñcanīṃ ca tataḥ kuryāttāmrapātroparisthitām |

30.2३०.२

प्रतिमां धर्मराजस्य गुरवे विनिवेदयेत् ॥ (३०।२)

pratimāṃ dharmarājasya gurave vinivedayet ||

31.1३१.१

वस्त्रकाञ्चनरत्नौघैर्भक्ष्यैः सघृतपायसैः । (३१।१)

vastrakāñcanaratnaughairbhakṣyaiḥ saghṛtapāyasaiḥ |

31.2३१.२

पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद्वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ (३१।२)

pūjayedbrāhmaṇāṃstadvadvittaśāṭhyavivarjitaḥ ||

32.1३२.१

भुक्त्वा च गुरुणा चेयम् उच्चार्या मन्त्रसंततिः । (३२।१)

bhuktvā ca guruṇā ceyam uccāryā mantrasaṃtatiḥ |

32.2३२.२

दीर्घायुरस्तु बालोऽयं यावद्वर्षशतं सुखी ॥ (३२।२)

dīrghāyurastu bālo'yaṃ yāvadvarṣaśataṃ sukhī ||

33.1३३.१

यत्किंचिदस्य दुरितं तत्क्षिप्तं वडवानले । (३३।१)

yatkiṃcidasya duritaṃ tatkṣiptaṃ vaḍavānale |

33.2३३.२

ब्रह्मा रुद्रो वसुः स्कन्दो विष्णुः शक्रो हुताशनः ॥ (३३।२)

brahmā rudro vasuḥ skando viṣṇuḥ śakro hutāśanaḥ ||

34.1३४.१

रक्षन्तु सर्वे दुष्टेभ्यो वरदाः सन्तु सर्वदा । (३४।१)

rakṣantu sarve duṣṭebhyo varadāḥ santu sarvadā |

34.2३४.२

एवमादीनि वाक्यानि वदन्तं पूजयेद्गुरुम् ॥ (३४।२)

evamādīni vākyāni vadantaṃ pūjayedgurum ||

35.1३५.१

शक्तितः कपिलां दद्यात्प्रणम्य च विसर्जयेत् । (३५।१)

śaktitaḥ kapilāṃ dadyātpraṇamya ca visarjayet |

35.2३५.२

चरुं च पुत्रसहिता प्रणम्य रविशंकरौ ॥ (३५।२)

caruṃ ca putrasahitā praṇamya raviśaṃkarau ||

36.1३६.१

हुतशेषं तदाश्नीयादादित्याय नमोऽस्त्विति । (३६।१)

hutaśeṣaṃ tadāśnīyādādityāya namo'stviti |

36.2३६.२

इदमेवाद्भुतोद्वेगदुःस्वप्नेषु प्रशस्यते ॥ (३६।२)

idamevādbhutodvegaduḥsvapneṣu praśasyate ||

37.1३७.१

कर्तुर्जन्मदिनर्क्षं च त्यक्त्वा सम्पूजयेत्सदा । (३७।१)

karturjanmadinarkṣaṃ ca tyaktvā sampūjayetsadā |

37.2३७.२

शान्त्यर्थं शुक्लसप्तम्यामेतत्कुर्वन्न सीदति ॥ (३७।२)

śāntyarthaṃ śuklasaptamyāmetatkurvanna sīdati ||

38.1३८.१

सदानेन विधानेन दीर्घायुरभवन्नरः । (३८।१)

sadānena vidhānena dīrghāyurabhavannaraḥ |

38.2३८.२

संवत्सराणामयुतं शशास पृथिवीमिमाम् ॥ (३८।२)

saṃvatsarāṇāmayutaṃ śaśāsa pṛthivīmimām ||

39.1३९.१

पुण्यं पवित्रमायुष्यं सप्तमीस्नपनं रविः । (३९।१)

puṇyaṃ pavitramāyuṣyaṃ saptamīsnapanaṃ raviḥ |

39.2३९.२

कथयित्वा द्विजश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ॥ (३९।२)

kathayitvā dvijaśreṣṭha tatraivāntaradhīyata ||

40.1४०.१

एतत्सर्वं समाख्यातं सप्तमीस्नानमुत्तमम् । (४०।१)

etatsarvaṃ samākhyātaṃ saptamīsnānamuttamam |

40.2४०.२

सर्वदुष्टोपशमनं बालानां परमं हितम् ॥ (४०।२)

sarvaduṣṭopaśamanaṃ bālānāṃ paramaṃ hitam ||

41.1४१.१

आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनात् । (४१।१)

ārogyaṃ bhāskarādiccheddhanamiccheddhutāśanāt |

41.2४१.२

ईश्वराज्ज्ञानम् अन्विच्छेन्मोक्षम् इच्छेज्जनार्दनात् ॥ (४१।२)

īśvarājjñānam anvicchenmokṣam icchejjanārdanāt ||

42.1४२.१

एतन्महापातकनाशनं स्यात्परं हितं बालविवर्धनं च । (४२।१)

etanmahāpātakanāśanaṃ syātparaṃ hitaṃ bālavivardhanaṃ ca |

42.2४२.२

शृणोति यश्चैनम् अनन्यचेतास् तस्यापि सिद्धिं मुनयो वदन्ति ॥ (४२।२)

śṛṇoti yaścainam ananyacetās tasyāpi siddhiṃ munayo vadanti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 68

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit