MPur, 70
Select a line for its word-by-word analysis.
वर्णाश्रमाणां प्रभवः पुराणेषु मया श्रुतः । (१।२)
varṇāśramāṇāṃ prabhavaḥ purāṇeṣu mayā śrutaḥ |
पण्यस्त्रीणां सदाचारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ (१।४)
paṇyastrīṇāṃ sadācāraṃ śrotumicchāmi tattvataḥ ||
वासुदेवस्य नारीणां भविष्यन्त्यम्बुजोद्भव ॥ (२।३)
vāsudevasya nārīṇāṃ bhaviṣyantyambujodbhava ||
प्रवृद्धो मन्मथस्तासां भविष्यति यदात्मनि ॥ (६।२)
pravṛddho manmathastāsāṃ bhaviṣyati yadātmani ||
शापं वक्ष्यति ताः सर्वा वो हरिष्यन्ति दस्यवः । (७।२)
śāpaṃ vakṣyati tāḥ sarvā vo hariṣyanti dasyavaḥ |
मत्परोक्षं यतः कामलौल्यादीदृग्विधं कृतम् ॥ (७।३)
matparokṣaṃ yataḥ kāmalaulyādīdṛgvidhaṃ kṛtam ||
ततः प्रसादितो देव इदं वक्ष्यति शार्ङ्गभृत् । (८।१)
tataḥ prasādito deva idaṃ vakṣyati śārṅgabhṛt |
उत्तारभूतं दासत्वं समुद्राद्ब्राह्मणप्रियः । (९।१)
uttārabhūtaṃ dāsatvaṃ samudrādbrāhmaṇapriyaḥ |
भवतीनाम् ऋषिर्दाल्भ्यो यद्व्रतं कथयिष्यति । (१०।१)
bhavatīnām ṛṣirdālbhyo yadvrataṃ kathayiṣyati |
इत्युक्त्वा ताः परिष्वज्य गतो द्वारवतीश्वरः ॥ (१०।३)
ityuktvā tāḥ pariṣvajya gato dvāravatīśvaraḥ ||
शून्ये यदुकुले सर्वैश्चौरैरपि जितेऽर्जुने । (१२।१)
śūnye yadukule sarvaiścaurairapi jite'rjune |
हृतासु कृष्णपत्नीषु दासभोग्यासु चाम्बुधौ ॥ (१२।२)
hṛtāsu kṛṣṇapatnīṣu dāsabhogyāsu cāmbudhau ||
तिष्ठन्तीषु च दौर्गत्यसंतप्तासु चतुर्मुख । (१३।१)
tiṣṭhantīṣu ca daurgatyasaṃtaptāsu caturmukha |
आगमिष्यति योगात्मा दाल्भ्यो नाम महातपाः ॥ (१३।२)
āgamiṣyati yogātmā dālbhyo nāma mahātapāḥ ||
तास्तमर्घ्येण सम्पूज्य प्रणिपत्य पुनः पुनः । (१४।१)
tāstamarghyeṇa sampūjya praṇipatya punaḥ punaḥ |
स्मरन्त्यो विपुलान्भोगान्दिव्यमाल्यानुलेपनान् । (१५।१)
smarantyo vipulānbhogāndivyamālyānulepanān |
दिव्यभावां तां च पुरीं नानारत्नगृहाणि च । (१६।१)
divyabhāvāṃ tāṃ ca purīṃ nānāratnagṛhāṇi ca |
प्रश्नमेवं करिष्यन्ति मुनेरभिमुखं स्थिताः ॥ (१६।३)
praśnamevaṃ kariṣyanti munerabhimukhaṃ sthitāḥ ||
दस्युभिर्भगवान्सर्वाः परिभुक्ता वयं बलात् । (१७।२)
dasyubhirbhagavānsarvāḥ paribhuktā vayaṃ balāt |
स्वधर्माच्च्यवनेऽस्माकमस्मिन्नः शरणं भव ॥ (१७।३)
svadharmāccyavane'smākamasminnaḥ śaraṇaṃ bhava ||
कस्मादीशेन संयोगं प्राप्य वेश्यात्वमागताः ॥ (१८।२)
kasmādīśena saṃyogaṃ prāpya veśyātvamāgatāḥ ||
वेश्यानामपि यो धर्मस्तं नो ब्रूहि तपोधन । (१९।१)
veśyānāmapi yo dharmastaṃ no brūhi tapodhana |
कथयिष्यत्यतस्तासां स दाल्भ्यश्चैकितायनः ॥ (१९।२)
kathayiṣyatyatastāsāṃ sa dālbhyaścaikitāyanaḥ ||
हुताशनसुताः सर्वा भवन्त्योऽप्सरसः पुरा । (२१।१)
hutāśanasutāḥ sarvā bhavantyo'psarasaḥ purā |
कथं नारायणोऽस्माकं भर्ता स्याद् इत्युपादिश ॥ (२१।३)
kathaṃ nārāyaṇo'smākaṃ bhartā syād ityupādiśa ||
सुवर्णोपस्करोत्सर्गाद्द्वादश्यां शुक्लपक्षतः । (२३।१)
suvarṇopaskarotsargāddvādaśyāṃ śuklapakṣataḥ |
भर्ता नारायणो नूनं भविष्यत्यन्यजन्मनि ॥ (२३।२)
bhartā nārāyaṇo nūnaṃ bhaviṣyatyanyajanmani ||
यदकृत्वा प्रणामं मे रूपसौभाग्यमत्सरात् । (२४।१)
yadakṛtvā praṇāmaṃ me rūpasaubhāgyamatsarāt |
परिपृष्टोऽस्मि तेनाशु वियोगो वो भविष्यति । (२४।२)
paripṛṣṭo'smi tenāśu viyogo vo bhaviṣyati |
चौरैरपहृताः सर्वा वेश्यात्वं समवाप्स्यथ ॥ (२४।३)
caurairapahṛtāḥ sarvā veśyātvaṃ samavāpsyatha ||
वेश्यात्वमागताः सर्वा भवन्त्यः काममोहिताः । (२५।२)
veśyātvamāgatāḥ sarvā bhavantyaḥ kāmamohitāḥ |
इदानीमपि यद्वक्ष्ये तच्छृणुध्वं वराङ्गनाः ॥ (२५।३)
idānīmapi yadvakṣye tacchṛṇudhvaṃ varāṅganāḥ ||
परिणीतानि यानि स्युर्बलाद्भुक्तानि यानि वै । (२७।२)
pariṇītāni yāni syurbalādbhuktāni yāni vai |
राजानः स्वामिनस्तुल्याः सुता वापि च तत्समाः । (२९।१)
rājānaḥ svāminastulyāḥ sutā vāpi ca tatsamāḥ |
भविष्यति च सौभाग्यं सर्वासामपि शक्तितः ॥ (२९।२)
bhaviṣyati ca saubhāgyaṃ sarvāsāmapi śaktitaḥ ||
यः कश्चिच्छुल्कमादाय गृहमेष्यति वः सदा । (३०।१)
yaḥ kaścicchulkamādāya gṛhameṣyati vaḥ sadā |
निधनेनोपचार्यो वः स तदान्यत्र दाम्भिकात् ॥ (३०।२)
nidhanenopacāryo vaḥ sa tadānyatra dāmbhikāt ||
गोभूहिरण्यधान्यानि प्रदेयानि स्वशक्तितः । (३१।२)
gobhūhiraṇyadhānyāni pradeyāni svaśaktitaḥ |
ब्राह्मणानां वरारोहाः कार्याणि वचनानि च ॥ (३१।३)
brāhmaṇānāṃ varārohāḥ kāryāṇi vacanāni ca ||
यच्चाप्यन्यद्व्रतं सम्यगुपदेक्ष्याम्यहं ततः । (३२।१)
yaccāpyanyadvrataṃ samyagupadekṣyāmyahaṃ tataḥ |
यदा सूर्यदिने हस्तः पुष्यो याथ पुनर्वसुः ॥ (३३।२)
yadā sūryadine hastaḥ puṣyo yātha punarvasuḥ ||
भवेत्सर्वौषधीस्नानं सम्यङ्नारी समाचरेत् । (३४।१)
bhavetsarvauṣadhīsnānaṃ samyaṅnārī samācaret |
कामाय पादौ सम्पूज्य जङ्घे वै मोहकारिणे । (३५।१)
kāmāya pādau sampūjya jaṅghe vai mohakāriṇe |
मेढ्रं कन्दर्पनिधये कीटं प्रीतिमते नमः ॥ (३५।२)
meḍhraṃ kandarpanidhaye kīṭaṃ prītimate namaḥ ||
वामाङ्गं पुष्पचापाय पुष्पबाणाय दक्षिणम् ॥ (३७।२)
vāmāṅgaṃ puṣpacāpāya puṣpabāṇāya dakṣiṇam ||
सर्वात्मने च सर्वाङ्गं देवदेवस्य पूजयेत् ॥ (३८।२)
sarvātmane ca sarvāṅgaṃ devadevasya pūjayet ||
सर्वशान्त्यै नमः प्रीत्यै नमो रत्यै नम श्रियै ॥ (४०।२)
sarvaśāntyai namaḥ prītyai namo ratyai nama śriyai ||
नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै नमः सर्वार्थसम्पदे । (४१।१)
namaḥ puṣṭyai namastuṣṭyai namaḥ sarvārthasampade |
गन्धैर्मौल्यैस्तथा धूपैर् नैवेद्येन च कामिनी ॥ (४१।३)
gandhairmaulyaistathā dhūpair naivedyena ca kāminī ||
अव्यङ्गावयवं पूज्य गन्धपुष्पार्चनादिभिः ॥ (४२।२)
avyaṅgāvayavaṃ pūjya gandhapuṣpārcanādibhiḥ ||
तस्मै विप्राय सा दद्यान्माधवः प्रीयतामिति ॥ (४३।२)
tasmai viprāya sā dadyānmādhavaḥ prīyatāmiti ||
रत्यर्थं कामदेवोऽयमिति चित्तेऽवधार्य तम् ॥ (४४।२)
ratyarthaṃ kāmadevo'yamiti citte'vadhārya tam ||
यद्यदिच्छति विप्रेन्द्रस्तत्तत्कुर्याद्विलासिनी । (४५।१)
yadyadicchati viprendrastattatkuryādvilāsinī |
ततस्त्रयोदशे मासि सम्प्राप्ते तस्य भामिनी । (४७।१)
tatastrayodaśe māsi samprāpte tasya bhāminī |
विप्रस्योपस्करैर्युक्तां शय्यां दद्याद्विलक्षणाम् ॥ (४७।२)
viprasyopaskarairyuktāṃ śayyāṃ dadyādvilakṣaṇām ||
सूक्ष्मवस्त्रैः सकटकैर्धूपमाल्यानुलेपनैः ॥ (४९।२)
sūkṣmavastraiḥ sakaṭakairdhūpamālyānulepanaiḥ ||
दद्यादेतेन मन्त्रेण तथैकां गां पयस्विनीम् ॥ (५१।२)
dadyādetena mantreṇa tathaikāṃ gāṃ payasvinīm ||
तथा च काञ्चनं देवं प्रतिगृह्णन्द्विजोत्तमः । (५४।१)
tathā ca kāñcanaṃ devaṃ pratigṛhṇandvijottamaḥ |
क इदं कस्मा अदादिति वैदिकं मन्त्रमीरयेत् ॥ (५४।२)
ka idaṃ kasmā adāditi vaidikaṃ mantramīrayet ||
ततः प्रदक्षिणीकृत्य विसर्ज्य द्विजपुंगवम् । (५५।१)
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya visarjya dvijapuṃgavam |
शय्यासनादिकं सर्वं ब्राह्मणस्य गृहं नयेत् ॥ (५५।२)
śayyāsanādikaṃ sarvaṃ brāhmaṇasya gṛhaṃ nayet ||
ततः प्रभृति यो विप्रो रत्यर्थं गृहमागतः । (५६।१)
tataḥ prabhṛti yo vipro ratyarthaṃ gṛhamāgataḥ |
स मान्यः सूर्यवारे च स मन्तव्यो भवेत्तदा ॥ (५६।२)
sa mānyaḥ sūryavāre ca sa mantavyo bhavettadā ||
एवं त्रयोदशं यावन्मासमेवं द्विजोत्तमान् । (५७।१)
evaṃ trayodaśaṃ yāvanmāsamevaṃ dvijottamān |
तर्पयेत यथाकामं प्रोषितेऽन्यं समाचरेत् ॥ (५७।२)
tarpayeta yathākāmaṃ proṣite'nyaṃ samācaret ||
आत्मनोऽपि यथाविघ्नं गर्भभूतिकरं प्रियम् ॥ (५८।२)
ātmano'pi yathāvighnaṃ garbhabhūtikaraṃ priyam ||
अधर्मोऽयं ततो न स्याद्वेश्यानामिह सर्वदा ॥ (६०।२)
adharmo'yaṃ tato na syādveśyānāmiha sarvadā ||
तदिदं साम्प्रतं सर्वं भवतीष्वपि युज्यते ॥ (६१।२)
tadidaṃ sāmprataṃ sarvaṃ bhavatīṣvapi yujyate ||
कल्याणीनां च कथितं तत्कुरुध्वं वराननाः ॥ (६२।२)
kalyāṇīnāṃ ca kathitaṃ tatkurudhvaṃ varānanāḥ ||
करोति याशेषमखण्डमेतत्कल्याणिनी माधवलोकसंस्था । (६३।१)
karoti yāśeṣamakhaṇḍametatkalyāṇinī mādhavalokasaṃsthā |
सा पूजिता देवगणैर् अशेषैर् आनन्दकृत्स्थानम् उपैति विष्णोः ॥ (६३।२)
sā pūjitā devagaṇair aśeṣair ānandakṛtsthānam upaiti viṣṇoḥ ||
तपोधनः सोऽप्यभिधाय चैवं तदा च तासां व्रतमङ्गनानाम् । (६४।२)
tapodhanaḥ so'pyabhidhāya caivaṃ tadā ca tāsāṃ vratamaṅganānām |
स्वस्थानमेष्यत्यनु ताः समस्तं व्रतं करिष्यन्ति च देवयानैः ॥ (६४।३)
svasthānameṣyatyanu tāḥ samastaṃ vrataṃ kariṣyanti ca devayānaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.