ऋषय ऊचुः । (१।१)

इदानीं श्रोतुमिच्छामो हिरण्यकशिपोर्वधम् । (१।२)

नरसिंहस्य माहात्म्यं तथा पापविनाशनम् ॥ (१।३)

सूत उवाच । (२।१)

पुरा कृतयुगे विप्रा हिरण्यकशिपुः प्रभुः । (२।२)

दैत्यानामादिपुरुषश्चकार स महत्तपः ॥ (२।३)

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च । (३।१)

जलवासी समभवत्स्नानमौनधृतव्रतः ॥ (३।२)

ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि । (४।१)

ब्रह्मा प्रीतोऽभवत्तस्य तपसा नियमेन च ॥ (४।२)

ततः स्वयंभूर्भगवान्स्वयमागम्य तत्र ह । (५।१)

विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता ॥ (५।२)

आदित्यैर्वसुभिः साध्यैर्मरुद्भिर्दैवतैस्तथा । (६।१)

रुद्रैर्विश्वसहायैश्च यक्षराक्षसपन्नगैः ॥ (६।२)

दिग्भिश् चैव विदिग्भिश् च नदीभिः सागरैस्तथा । (७।१)

नक्षत्रैश्च मुहूर्तैश्च खेचरैश्च महाग्रहैः ॥ (७।२)

देवैर्ब्रह्मर्षिभिः सार्धं सिद्धैः सप्तर्षिभिस्तथा । (८।१)

राजर्षिभिः पुण्यकृद्भिर् गन्धर्वाप्सरसां गणैः ॥ (८।२)

चराचरगुरुः श्रीमान्वृतः सर्वैर्दिवौकसैः । (९।१)

ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनमब्रवीत् ॥ (९।२)

प्रीतोऽस्मि तव भक्तस्य तपसानेन सुव्रत । (१०।१)

वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि ॥ (१०।२)

हिरण्यकशिपुरुवाच । (११।१)

न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः । (११।२)

न मानुषाः पिशाचा वा हन्युर्मां देवसत्तम ॥ (११।३)

ऋषयो वा न मां शापैः शपेयुः प्रपितामह । (१२।१)

यदि मे भगवान्प्रीतो वर एष वृतो मया ॥ (१२।२)

न चास्त्रेण न शस्त्रेण गिरिणा पादपेन च । (१३।१)

न शुष्केण न चार्द्रेण न दिवा न निशाथ वा ॥ (१३।२)

भवेयमहमेवार्कः सोमो वायुर्हुताशनः । (१४।१)

सलिलं चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश ॥ (१४।२)

अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वासवो यमः । (१५।१)

धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः ॥ (१५।२)

ब्रह्मोवाच । (१६।१)

एते दिव्या वरास्तात मया दत्तास्तवाद्भुताः । (१६।२)

सर्वान्कामान्सदा वत्स प्राप्स्यसि त्वं न संशयः ॥ (१६।३)

एवमुक्त्वा स भगवाञ्जगामाकाश एव हि । (१७।१)

वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ (१७।२)

ततो देवाश्च नागाश्च गन्धर्वा ऋषिभिः सह । (१८।१)

वरप्रदानं श्रुत्वैव पितामहमुपस्थिताः ॥ (१८।२)

वरप्रदानाद्भगवन्वधिष्यति स नोऽसुरः । (१९।१)

तत्प्रसीदाशु भगवन्वधोऽप्यस्य विचिन्त्यताम् ॥ (१९।२)

भगवन्सर्वभूतानामादिकर्ता स्वयं प्रभुः । (२०।१)

स्रष्टा त्वं हव्यकव्यानामव्यक्तप्रकृतिर् बुधः ॥ (२०।२)

सर्वलोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः । (२१।१)

आश्वासयामास सुरान्सुशीतैर्वचनाम्बुभिः ॥ (२१।२)

अवश्यं त्रिदशास्तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम् । (२२।१)

तपसोऽन्तेऽस्य भगवान्वधं विष्णुः करिष्यति ॥ (२२।२)

तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं सर्वे पङ्कजजन्मनः । (२३।१)

स्वानि स्थानानि दिव्यानि विप्रजग्मुर्मुदान्विताः ॥ (२३।२)

लब्धमात्रे वरे चाथ सर्वाः सोऽबाधत प्रजाः । (२४।१)

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वरदानेन दर्पितः ॥ (२४।२)

आश्रमेषु महाभागान्स मुनीञ्छंसितव्रतान् । (२५।१)

सत्यधर्मपरान्दान्तान्धर्षयामास दानवः ॥ (२५।२)

देवांस्त्रिभुवनस्थांश्च पराजित्य महासुरः । (२६।१)

त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः ॥ (२६।२)

यदा वरमदोत्सिक्तश्चोदितः कालधर्मतः । (२७।१)

यज्ञियानकरोद्दैत्यानयज्ञियाश्च देवताः ॥ (२७।२)

तदादित्याश्च साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा । (२८।१)

सेन्द्रा देवगणा यक्षाः सिद्धद्विजमहर्षयः ॥ (२८।२)

शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्महाबलम् । (२९।१)

देवदेवं यज्ञमयं वासुदेवं सनातनम् ॥ (२९।२)

देवा ऊचुः । (३०।१)

नारायण महाभाग देवास्त्वां शरणं गताः । (३०।२)

त्रायस्व जहि दैत्येन्द्रं हिरण्यकशिपुं प्रभो ॥ (३०।३)

त्वं हि नः परमो धाता त्वं हि नः परमो गुरुः । (३१।१)

त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तम ॥ (३१।२)

विष्णुरुवाच । (३२।१)

भयं त्यजध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम् । (३२।२)

तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम् ॥ (३२।३)

एषोऽहं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम् । (३३।१)

अवध्यममरेन्द्राणां दानवेन्द्रं निहन्म्यहम् ॥ (३३।२)

एवमुक्त्वा तु भगवान्विसृज्य त्रिदशेश्वरान् । (३४।१)

वधं संकल्पयामास हिरण्यकशिपोः प्रभुः ॥ (३४।२)

साहाय्यं च महाबाहुर्ॐकारं गृह्य सत्वरम् । (३५।१)

अथौंकारसहायस्तु भगवान्विष्णुरव्ययः ॥ (३५।२)

हिरण्यकशिपुस्थानं जगाम हरिरीश्वरः । (३६।१)

तेजसा भास्कराकारः शशी कान्त्येव चापरः ॥ (३६।२)

नरस्य कृत्वार्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं तथा । (३७।१)

नारसिंहेन वपुषा पाणिं संस्पृश्य पाणिना ॥ (३७।२)

ततोऽपश्यत विस्तीर्णां दिव्यां रम्यां मनोरमाम् । (३८।१)

सर्वकामयुतां शुभ्रां हिरण्यकशिपोः सभाम् ॥ (३८।२)

विस्तीर्णां योजनशतं शतमध्यर्धमायताम् । (३९।१)

वैहायसीं कामगमां पञ्चयोजनविस्तृताम् ॥ (३९।२)

जराशोकक्लमापेतां निष्प्रकम्पां शिवां सुखाम् । (४०।१)

वेश्महर्म्यवतीं रम्यां ज्वलन्तीमिव तेजसा ॥ (४०।२)

अन्तःसलिलसंयुक्तां विहितां विश्वकर्मणा । (४१।१)

दिव्यरत्नमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युताम् ॥ (४१।२)

नीलपीतसितश्यामैः कृष्णैर्लोहितकैरपि । (४२।१)

अवतानैस्तथा गुल्मैर्मञ्जरीशतधारिभिः ॥ (४२।२)

सिताभ्रघनसंकाशा प्लवन्तीव व्यदृश्यत । (४३।१)

रश्मिवती भास्वरा च दिव्यगन्धमनोरमा ॥ (४३।२)

सुसुखा न च दुःखा सा न शीता न च घर्मदा । (४४।१)

न क्षुत्पिपासे ग्लानिं वा प्राप्य तां प्राप्नुवन्ति ते ॥ (४४।२)

नानारूपैरुपकृतां विचित्रैरतिभास्वरैः । (४५।१)

स्तम्भैर्न विभृता सा वै शाश्वती चाक्षपा सदा ॥ (४५।२)

अति चन्द्रं च सूर्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । (४६।१)

दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयन्तीव भास्करम् ॥ (४६।२)

सर्वे च कामाः प्रचुरा ये दिव्या ये च मानुषाः । (४७।१)

रसयुक्तं प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यमनन्तकम् ॥ (४७।२)

पुण्यगन्धस्रजश्चात्र नित्यपुष्पफलद्रुमाः । (४८।१)

उष्णे शीतानि तोयानि शीते चोष्णानि सन्ति च ॥ (४८।२)

पुष्पिताग्रा महाशाखाः प्रवालाङ्कुरधारिणः । (४९।१)

लतावितानसंछन्ना नदीषु च सरःसु च ॥ (४९।२)

वृक्षान्बहुविधांस्तत्र मृगेन्द्रो ददृशे प्रभुः । (५०।१)

गन्धवन्ति च पुष्पाणि रसवन्ति फलानि च ॥ (५०।२)

नातिशीतानि नोष्णानि तत्र तत्र सरांसि च । (५१।१)

अपश्यत्सर्वतीर्थानि सभायां तस्य स प्रभुः ॥ (५१।२)

नलिनैः पुण्डरीकैश्च शतपत्त्रैः सुगन्धिभिः । (५२।१)

रक्तैः कुवलयैर्नीलैः कुमुदैः संवृतानि च ॥ (५२।२)

सुकान्तैर् धार्तराष्ट्रैश्च राजहंसैश्च सुप्रियैः । (५३।१)

कारण्डवैश्चक्रवाकैः सारसैः कुररैरपि ॥ (५३।२)

विमलैः स्फाटिकाभैश्च पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः । (५४।१)

बहुहंसोपगीतानि सारसाभिरुतानि च ॥ (५४।२)

गन्धवत्यः शुभास्तत्र पुष्टमञ्जरिधारिणीः । (५५।१)

दृष्टवान्पर्वताग्रेषु नानापुष्पधरा लताः ॥ (५५।२)

केतक्यशोकसरलाः पुंनागतिलकार्जुनाः । (५६।१)

चूता नीपाः प्रस्थपुष्पाः कदम्बा बकुला धवाः ॥ (५६।२)

प्रियङ्गुपाटलावृक्षाः शाल्मल्यः सहरिद्रकाः । (५७।१)

सालास्तालास्तमालाश्च चम्पकाश्च मनोरमाः ॥ (५७।२)

तथैवान्ये व्यराजन्त सभायां पुष्पिता द्रुमाः । (५८।१)

विद्रुमाश्च द्रुमाश्चैव ज्वलिताग्निसमप्रभाः ॥ (५८।२)

स्कन्धवन्तः सुशाखाश्च बहुतालसमुच्छ्रयाः । (५९।१)

अञ्जनाशोकवर्णाश्च बहवश्चित्रका द्रुमाः ॥ (५९।२)

वरुणो वत्सनाभश्च पनसाः सह चन्दनैः । (६०।१)

नीपाः सुमनसश्चैव निम्बा अश्वत्थतिन्दुकाः ॥ (६०।२)

पारिजाताश्च लोध्राश्च मल्लिका भद्रदारवः । (६१।१)

आमलक्यस्तथा जम्बूलकुचाः शैलवालुकाः ॥ (६१।२)

खर्जूर्यो नारिकेलाश्च हरीतकविभीतकाः । (६२।१)

कालीयका द्रुकालाश्च हिङ्गवः पारियात्रकाः ॥ (६२।२)

मन्दारकुन्दलक्ताश्च पतङ्गाः कुटजास्तथा । (६३।१)

रक्ताः कुरण्टकाश्चैव नीलाश्चागरुभिः सह ॥ (६३।२)

कदम्बाश्चैव भव्याश्च दाडिमा बीजपूरकाः । (६४।१)

सप्तपर्णाश्च बिल्वाश्च मधुपैरावृतास्तथा ॥ (६४।२)

अशोकाश्च तमालाश्च नानागुल्मलतावृताः । (६५।१)

मधूकाः सप्तपर्णाश्च बहवः क्षीरका द्रुमाः ॥ (६५।२)

लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः । (६६।१)

एते चान्ये च बहवस्तत्र काननजा द्रुमाः ॥ (६६।२)

नानापुष्पफलोपेता व्यराजन्त समन्ततः । (६७।१)

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलसारिकाः ॥ (६७।२)

पुष्पिताः पुष्पिताग्रैश्च संपतन्ति महाद्रुमाः । (६८।१)

रक्तपीतारुणास्तत्र पादपाग्रगताः खगाः ॥ (६८।२)

परस्परमवेक्षन्ते प्रहृष्टा जीवजीवकाः । (६९।१)

तस्यां सभायां दैत्येन्द्रो हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ (६९।२)

स्त्रीसहस्रैः परिवृतो विचित्राभरणाम्बरः । (७०।१)

अनर्घ्यमणिवज्रार्चिःशिखाज्वलितकुण्डलः ॥ (७०।२)

आसीनश्चासने चित्रे दशनल्वप्रमाणतः । (७१।१)

दिवाकरनिभे दिव्ये दिव्यास्तरणसंस्तृते ॥ (७१।२)

दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ । (७२।१)

हिरण्यकशिपुर्दैत्य आस्ते ज्वलितकुण्डलः ॥ (७२।२)

उपचेरुर्महादैत्यं हिरण्यकशिपुं तदा । (७३।१)

दिव्यतानेन गीतानि जगुर् गन्धर्वसत्तमाः ॥ (७३।२)

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचेत्यभिविश्रुता । (७४।१)

दिव्याथ सौरभेयी च समीची पुञ्जिकस्थली ॥ (७४।२)

मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रलेखा शुचिस्मिता । (७५।१)

चारुकेशी घृताची च मेनका चोर्वशी तथा ॥ (७५।२)

एताः सहस्रशश्चान्या नृत्यगीतविशारदाः । (७६।१)

उपतिष्ठन्ति राजानं हिरण्यकशिपुं प्रभुम् ॥ (७६।२)

तत्रासीनं महाबाहुं हिरण्यकशिपुं प्रभुम् । (७७।१)

उपासते दितेः पुत्राः सर्वे लब्धवरास्तथा ॥ (७७।२)

तमप्रतिमकर्माणं शतशोऽथ सहस्रशः । (७८।१)

बलिर्विरोचनस्तत्र नरकः पृथिवीसुतः ॥ (७८।२)

प्रह्लादो विप्रचित्तिश्च गविष्ठश्च महासुरः । (७९।१)

सुरहन्ता सुनामा च प्रमतिः सुमतिर्वरः ॥ (७९।२)

घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा । (८०।१)

विश्वरूपः सुरूपश्च स्वबलश्च महाबलः ॥ (८०।२)

दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा महासुरः । (८१।१)

घटास्योऽकम्पनश्चैव प्रजनश्चेन्द्रतापनः ॥ (८१।२)

दैत्यदानवसंघास्ते सर्वे ज्वलितकुण्डलाः । (८२।१)

स्रग्विणो वाग्मिनः सर्वे सदैव चरितव्रताः ॥ (८२।२)

सर्वे लब्धवराः शूराः सर्वे विगतमृत्यवः । (८३।१)

एते चान्ये च बहवो हिरण्यकशिपुं प्रभुम् ॥ (८३।२)

उपासन्ति महात्मानं सर्वे दिव्यपरिच्छदाः । (८४।१)

विमानैर्विविधाकारैर्भ्राजमानैरिवाग्निभिः ॥ (८४।२)

महेन्द्रवपुषः सर्वे विचित्राङ्गदबाहवः । (८५।१)

भूषिताङ्गा दितेः पुत्रास्तमुपासन्त सर्वशः ॥ (८५।२)

तस्यां सभायां दिव्यायामसुराः पर्वतोपमाः । (८६।१)

हिरण्यवपुषः सर्वे दिवाकरसमप्रभाः ॥ (८६।२)

न श्रुतं नैव दृष्टं हि हिरण्यकशिपोर्यथा । (८७।१)

ऐश्वर्यं दैत्यसिंहस्य यथा तस्य महात्मनः ॥ (८७।२)

कनकरजतचित्रवेदिकायां परिहृतरत्नविचित्रवीथिकायाम् । (८८।१)

स ददर्श मृगाधिपः सभायां सुरचितरत्नगवाक्षशोभितायाम् ॥ (८८।२)

कनकविमलहारभूषिताङ्गं दितितनयं स मृगाधिपो ददर्श । (८९।१)

दिवसकरमहाप्रभाज्वलन्तं दितिजसहस्रशतैर्निषेव्यमाणम् ॥ (८९।२)