मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 28

27 of 175 · 28 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शुक्र उवाच । (१।१)

śukra uvāca

1.2१.२

यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षति । (१।२)

yaḥ pareṣāṃ naro nityamativādāṃstitikṣati |

1.3१.३

देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ (१।३)

devayāni vijānīhi tena sarvamidaṃ jitam ||

2.1२.१

यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति हयं यथा । (२।१)

yaḥ samutpatitaṃ krodhaṃ nigṛhṇāti hayaṃ yathā |

2.2२.२

स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते ॥ (२।२)

sa yantetyucyate sadbhirna yo raśmiṣu lambate ||

3.1३.१

यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधने नियच्छति । (३।१)

yaḥ samutpatitaṃ krodhamakrodhane niyacchati |

3.2३.२

देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ (३।२)

devayāni vijānīhi tena sarvamidaṃ jitam ||

4.1४.१

यः समुत्पतितं कोपं क्षमयैव निरस्यति । (४।१)

yaḥ samutpatitaṃ kopaṃ kṣamayaiva nirasyati |

4.2४.२

यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ (४।२)

yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate ||

5.1५.१

यस्तु भावयते धर्मं यो ऽतिमात्रं तितिक्षति । (५।१)

yastu bhāvayate dharmaṃ yo 'timātraṃ titikṣati |

5.2५.२

यश्च तप्तो न तपति भृशं सो ऽर्थस्य भाजनम् ॥ (५।२)

yaśca tapto na tapati bhṛśaṃ so 'rthasya bhājanam ||

6.1६.१

यो यजेदश्वमेधेन मासि मासि शतं समाः । (६।१)

yo yajedaśvamedhena māsi māsi śataṃ samāḥ |

6.2६.२

यस्तु कुप्येन्न सर्वस्य तयोरक्रोधनो वरः ॥ (६।२)

yastu kupyenna sarvasya tayorakrodhano varaḥ ||

7.1७.१

ये कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः । (७।१)

ye kumārāḥ kumāryaśca vairaṃ kuryuracetasaḥ |

7.2७.२

नैतत्प्राज्ञस्तु कुर्वीत विदुस्ते न बलाबलम् ॥ (७।२)

naitatprājñastu kurvīta viduste na balābalam ||

8.1८.१

देवयान्युवाच । (८।१)

devayānyuvāca |

8.2८.२

वेदाहं तात बालापि कार्याणां तु गतागतम् । (८।२)

vedāhaṃ tāta bālāpi kāryāṇāṃ tu gatāgatam |

8.3८.३

क्रोधे चैवातिवादे वा कार्यस्यापि बलाबले ॥ (८।३)

krodhe caivātivāde vā kāryasyāpi balābale ||

9.1९.१

शिष्यस्याशिष्यवृत्तं हि न क्षन्तव्यं बुभूषुणा । (९।१)

śiṣyasyāśiṣyavṛttaṃ hi na kṣantavyaṃ bubhūṣuṇā |

9.2९.२

असत्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥ (९।२)

asatsaṃkīrṇavṛtteṣu vāso mama na rocate ||

10.1१०.१

पुंसो ये नाभिनन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च । (१०।१)

puṃso ye nābhinandanti vṛttenābhijanena ca |

10.2१०.२

न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥ (१०।२)

na teṣu nivasetprājñaḥ śreyo'rthī pāpabuddhiṣu ||

11.1११.१

ये नैनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन च । (११।१)

ye nainamabhijānanti vṛttenābhijanena ca |

11.2११.२

तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते ॥ (११।२)

teṣu sādhuṣu vastavyaṃ sa vāsaḥ śreṣṭha ucyate ||

12.1१२.१

तन्मे मथ्नाति हृदयम् अग्निकल्पमिवारणम् । (१२।१)

tanme mathnāti hṛdayam agnikalpamivāraṇam |

12.2१२.२

वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः ॥ (१२।२)

vāgduruktaṃ mahāghoraṃ duhiturvṛṣaparvaṇaḥ ||

13.1१३.१

न ह्य् अतो दुष्करं मन्ये तात लोकेष्वपि त्रिषु । (१३।१)

na hy ato duṣkaraṃ manye tāta lokeṣvapi triṣu |

13.2१३.२

यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते ॥ (१३।२)

yaḥ sapatnaśriyaṃ dīptāṃ hīnaśrīḥ paryupāsate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 28

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit