मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 129

128 of 175 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ऋषय ऊचुः । (१।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

1.2१.२

कथं जगाम भगवान्पुरारित्वं महेश्वरः । (१।२)

kathaṃ jagāma bhagavānpurāritvaṃ maheśvaraḥ |

1.3१.३

ददाह च कथं देवस्तन्नो विस्तरतो वद ॥ (१।३)

dadāha ca kathaṃ devastanno vistarato vada ||

2.1२.१

पृच्छामस्त्वां वयं सर्वे बहुमानात्पुनः पुनः । (२।१)

pṛcchāmastvāṃ vayaṃ sarve bahumānātpunaḥ punaḥ |

2.2२.२

त्रिपुरं तद्यथा दुर्गं मयमायाविनिर्मितम् । (२।२)

tripuraṃ tadyathā durgaṃ mayamāyāvinirmitam |

2.3२.३

देवेनैकेषुणा दग्धं तथा नो वद मानद ॥ (२।३)

devenaikeṣuṇā dagdhaṃ tathā no vada mānada ||

3.1३.१

सूत उवाच । (३।१)

sūta uvāca

3.2३.२

शृणुध्वं त्रिपुरं देवो यथा दारितवान् भवः । (३।२)

śṛṇudhvaṃ tripuraṃ devo yathā dāritavān bhavaḥ |

3.3३.३

मयो नाम महामायो मायानां जनकोऽसुरः ॥ (३।३)

mayo nāma mahāmāyo māyānāṃ janako'suraḥ ||

4.1४.१

निर्जितः स तु संग्रामे तताप परमं तपः । (४।१)

nirjitaḥ sa tu saṃgrāme tatāpa paramaṃ tapaḥ |

4.2४.२

तपस्यन्तं तु तं विप्रा दैत्यावन्यावनुग्रहात् ॥ (४।२)

tapasyantaṃ tu taṃ viprā daityāvanyāvanugrahāt ||

5.1५.१

तस्यैव कृत्यमुद्दिश्य तेपतुः परमं तपः । (५।१)

tasyaiva kṛtyamuddiśya tepatuḥ paramaṃ tapaḥ |

5.2५.२

विद्युन्माली च बलवांस्तारकाख्यश्च वीर्यवान् ॥ (५।२)

vidyunmālī ca balavāṃstārakākhyaśca vīryavān ||

6.1६.१

मयतेजःसमाक्रान्तौ तेपतुर्मयपार्श्वगौ । (६।१)

mayatejaḥsamākrāntau tepaturmayapārśvagau |

6.2६.२

लोका इव यथा मूर्तास् त्रयस् त्रय इवाग्नयः ॥ (६।२)

lokā iva yathā mūrtās trayas traya ivāgnayaḥ ||

7.1७.१

लोकत्रयं तापयन्तस्ते तेपुर्दानवास्तपः । (७।१)

lokatrayaṃ tāpayantaste tepurdānavāstapaḥ |

7.2७.२

हेमन्ते जलशय्यासु ग्रीष्मे पञ्चतपे तथा ॥ (७।२)

hemante jalaśayyāsu grīṣme pañcatape tathā ||

8.1८.१

वर्षासु च तथाकाशे क्षपयन्तस्तनूः प्रियाः । (८।१)

varṣāsu ca tathākāśe kṣapayantastanūḥ priyāḥ |

8.2८.२

सेवानाः फलमूलानि पुष्पाणि च जलानि च ॥ (८।२)

sevānāḥ phalamūlāni puṣpāṇi ca jalāni ca ||

9.1९.१

अन्यदाचरिताहाराः पङ्केनाचितवल्कलाः । (९।१)

anyadācaritāhārāḥ paṅkenācitavalkalāḥ |

9.2९.२

मग्नाः शैवालपङ्केषु विमलाविमलेषु च ॥ (९।२)

magnāḥ śaivālapaṅkeṣu vimalāvimaleṣu ca ||

10.1१०.१

निर्मांसाश्च ततो जाताः कृशा धमनिसंतताः । (१०।१)

nirmāṃsāśca tato jātāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ |

10.2१०.२

तेषां तपःप्रभावेन प्रभावविधुतं यथा ॥ (१०।२)

teṣāṃ tapaḥprabhāvena prabhāvavidhutaṃ yathā ||

11.1११.१

निष्प्रभं तु जगत्सर्वं मन्दमेवाभिभाषितम् । (११।१)

niṣprabhaṃ tu jagatsarvaṃ mandamevābhibhāṣitam |

11.2११.२

दह्यमानेषु लोकेषु तैस्त्रिभिर्दानवाग्निभिः ॥ (११।२)

dahyamāneṣu lokeṣu taistribhirdānavāgnibhiḥ ||

12.1१२.१

तेषामग्रे जगद्बन्धुः प्रादुर्भूतः पितामहः । (१२।१)

teṣāmagre jagadbandhuḥ prādurbhūtaḥ pitāmahaḥ |

12.2१२.२

ततः साहसकर्तारः प्राहुस्ते सहसागतम् ॥ (१२।२)

tataḥ sāhasakartāraḥ prāhuste sahasāgatam ||

13.1१३.१

स्वकं पितामहं दैत्यास्तं वै तुष्टुवुरेव च । (१३।१)

svakaṃ pitāmahaṃ daityāstaṃ vai tuṣṭuvureva ca |

13.2१३.२

अथ तान्दानवान्ब्रह्मा तपसा तपनप्रभान् ॥ (१३।२)

atha tāndānavānbrahmā tapasā tapanaprabhān ||

14.1१४.१

उवाच हर्षपूर्णाक्षो हर्षपूर्णमुखस्तदा । (१४।१)

uvāca harṣapūrṇākṣo harṣapūrṇamukhastadā |

14.2१४.२

वरदोऽहं हि वो वत्सास्तपस्तोषित आगतः ॥ (१४।२)

varado'haṃ hi vo vatsāstapastoṣita āgataḥ ||

15.1१५.१

व्रियताम् ईप्सितं यच्च साभिलाषं तदुच्यताम् । (१५।१)

vriyatām īpsitaṃ yacca sābhilāṣaṃ taducyatām |

15.2१५.२

इत्येवमुच्यमानास्तु प्रतिपन्नं पितामहम् ॥ (१५।२)

ityevamucyamānāstu pratipannaṃ pitāmaham ||

16.1१६.१

विश्वकर्मा मयः प्राह प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः । (१६।१)

viśvakarmā mayaḥ prāha praharṣotphullalocanaḥ |

16.2१६.२

देव दैत्याः पुरा देवैः संग्रामे तारकामये ॥ (१६।२)

deva daityāḥ purā devaiḥ saṃgrāme tārakāmaye ||

17.1१७.१

निर्जितास्ताडिताश्चैव हताश्चाप्यायुधैरपि । (१७।१)

nirjitāstāḍitāścaiva hatāścāpyāyudhairapi |

17.2१७.२

देवैर्वैरानुबन्धाच्च धावन्तो भयवेपिताः ॥ (१७।२)

devairvairānubandhācca dhāvanto bhayavepitāḥ ||

18.1१८.१

शरणं नैव जानीमः शर्म वा शरणार्थिनः । (१८।१)

śaraṇaṃ naiva jānīmaḥ śarma vā śaraṇārthinaḥ |

18.2१८.२

सोऽहं तपःप्रभावेन तव भक्त्या तथैव च ॥ (१८।२)

so'haṃ tapaḥprabhāvena tava bhaktyā tathaiva ca ||

19.1१९.१

इच्छामि कर्तुं तद्दुर्गं यद्देवैरपि दुस्तरम् । (१९।१)

icchāmi kartuṃ taddurgaṃ yaddevairapi dustaram |

19.2१९.२

तस्मिंश्च त्रिपुरे दुर्गे मत्कृते कृतिनां वर ॥ (१९।२)

tasmiṃśca tripure durge matkṛte kṛtināṃ vara ||

20.1२०.१

भूम्यानां जलजानां च शापानां मुनितेजसाम् । (२०।१)

bhūmyānāṃ jalajānāṃ ca śāpānāṃ munitejasām |

20.2२०.२

देवप्रहरणानां च देवानां च प्रजापतेः ॥ (२०।२)

devapraharaṇānāṃ ca devānāṃ ca prajāpateḥ ||

21.1२१.१

अलङ्घनीयं भवतु त्रिपुरं यदि ते प्रियम् । (२१।१)

alaṅghanīyaṃ bhavatu tripuraṃ yadi te priyam |

21.2२१.२

विश्वकर्मा इतीवोक्तः स तदा विश्वकर्मणा ॥ (२१।२)

viśvakarmā itīvoktaḥ sa tadā viśvakarmaṇā ||

22.1२२.१

उवाच प्रहसन्वाक्यं मयं दैत्यगणाधिपम् । (२२।१)

uvāca prahasanvākyaṃ mayaṃ daityagaṇādhipam |

22.2२२.२

सर्वामरत्वं नैवास्ति असद्वृत्तस्य दानव ॥ (२२।२)

sarvāmaratvaṃ naivāsti asadvṛttasya dānava ||

23.1२३.१

तस्माद्दुर्गविधानं हि क्षणादपि विधीयताम् । (२३।१)

tasmāddurgavidhānaṃ hi kṣaṇādapi vidhīyatām |

23.2२३.२

पितामहवचः श्रुत्वा तदैवं दानवो मयः ॥ (२३।२)

pitāmahavacaḥ śrutvā tadaivaṃ dānavo mayaḥ ||

24.1२४.१

प्राञ्जलिः पुनरप्याह ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् । (२४।१)

prāñjaliḥ punarapyāha brahmāṇaṃ padmasambhavam |

24.2२४.२

यस्तदेकेषुणा दुर्गं सकृन्मुक्तेन निर्दहेत् ॥ (२४।२)

yastadekeṣuṇā durgaṃ sakṛnmuktena nirdahet ||

25.1२५.१

समं स संयुगे हन्यादवध्यं शेषतो भवेत् । (२५।१)

samaṃ sa saṃyuge hanyādavadhyaṃ śeṣato bhavet |

25.2२५.२

एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा मयं देवः पितामहः ॥ (२५।२)

evamastviti cāpyuktvā mayaṃ devaḥ pitāmahaḥ ||

26.1२६.१

स्वप्ने लब्धो यथार्थो वै तत्रैवादर्शनं ययौ । (२६।१)

svapne labdho yathārtho vai tatraivādarśanaṃ yayau |

26.2२६.२

गते पितामहे दैत्या गता मयरविप्रभाः ॥ (२६।२)

gate pitāmahe daityā gatā mayaraviprabhāḥ ||

27.1२७.१

वरदानाद्विरेजुस्ते तपसा च महाबलाः । (२७।१)

varadānādvirejuste tapasā ca mahābalāḥ |

27.2२७.२

स मयस्तु महाबुद्धिर्दानवो वृषसत्तमः ॥ (२७।२)

sa mayastu mahābuddhirdānavo vṛṣasattamaḥ ||

28.1२८.१

दुर्गं व्यवसितः कर्तुमिति चाचिन्तयत्तदा । (२८।१)

durgaṃ vyavasitaḥ kartumiti cācintayattadā |

28.2२८.२

कथं नाम भवेद्दुर्गं तन्मया त्रिपुरं कृतम् ॥ (२८।२)

kathaṃ nāma bhaveddurgaṃ tanmayā tripuraṃ kṛtam ||

29.1२९.१

वत्स्यते तत्पुरं दिव्यं मत्तो नान्यैर्न संशयः । (२९।१)

vatsyate tatpuraṃ divyaṃ matto nānyairna saṃśayaḥ |

29.2२९.२

यथाचैकेषुणा तेन तत्पुरं न हि हन्यते ॥ (२९।२)

yathācaikeṣuṇā tena tatpuraṃ na hi hanyate ||

30.1३०.१

देवैस्तथा विधातव्यं मया मतिविचारणम् । (३०।१)

devaistathā vidhātavyaṃ mayā mativicāraṇam |

30.2३०.२

विस्तारो योजनशतमेकैकस्य पुरस्य तु ॥ (३०।२)

vistāro yojanaśatamekaikasya purasya tu ||

31.1३१.१

कार्यस्तेषां च विष्कम्भश्चैकैकशतयोजनम् । (३१।१)

kāryasteṣāṃ ca viṣkambhaścaikaikaśatayojanam |

31.2३१.२

पुष्ययोगेण निर्माणं पुराणं च भविष्यति ॥ (३१।२)

puṣyayogeṇa nirmāṇaṃ purāṇaṃ ca bhaviṣyati ||

32.1३२.१

पुष्ययोगेण च दिवि समेष्यन्ति परस्परम् । (३२।१)

puṣyayogeṇa ca divi sameṣyanti parasparam |

32.2३२.२

पुष्ययोगेण युक्तानि यस्तान्यासादयिष्यति ॥ (३२।२)

puṣyayogeṇa yuktāni yastānyāsādayiṣyati ||

33.1३३.१

पुराण्येकप्रहारेण शतानि निहनिष्यति । (३३।१)

purāṇyekaprahāreṇa śatāni nihaniṣyati |

33.2३३.२

आयसं तु क्षितितले राजतं तु नभस्तले ॥ (३३।२)

āyasaṃ tu kṣititale rājataṃ tu nabhastale ||

34.1३४.१

राजतस्योपरिष्टात्तु सौवर्णं भविता पुरम् । (३४।१)

rājatasyopariṣṭāttu sauvarṇaṃ bhavitā puram |

34.2३४.२

एवं त्रिभिः पुरैर्युक्तं त्रिपुरं तद्भविष्यति । (३४।२)

evaṃ tribhiḥ purairyuktaṃ tripuraṃ tadbhaviṣyati |

34.3३४.३

शतयोजनविष्कम्भैरन्तरैस्तद्दुरासदम् ॥ (३४।३)

śatayojanaviṣkambhairantaraistaddurāsadam ||

35.1३५.१

अट्टालकैर् यन्त्रशतघ्निभिश्च सचक्रशूलोपलकम्पनैश्च । (३५।१)

aṭṭālakair yantraśataghnibhiśca sacakraśūlopalakampanaiśca |

35.2३५.२

द्वारैर्महामन्दरमेरुकल्पैः प्राकारशृङ्गैः सुविराजमानम् ॥ (३५।२)

dvārairmahāmandaramerukalpaiḥ prākāraśṛṅgaiḥ suvirājamānam ||

36.1३६.१

सतारकाख्येन मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं तडिन्मालिनापि । (३६।१)

satārakākhyena mayena guptaṃ svasthaṃ ca guptaṃ taḍinmālināpi |

36.2३६.२

को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम् ॥ (३६।२)

ko nāma hantuṃ tripuraṃ samartho muktvā trinetraṃ bhagavantamekam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 129

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit