नारद उवाच । (१।१)

भूर्लोकोऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकोऽथ महर्जनः । (१।२)

तपः सत्यं च सप्तैते देवलोकाः प्रकीर्तिताः ॥ (१।३)

पर्यायेण तु सर्वेषामाधिपत्यं कथं भवेत् । (२।१)

इह लोके शुभं रूपमायुः सौभाग्यमेव च । (२।२)

लक्ष्मीश्च विपुला नाथ कथं स्यात्पुरसूदन ॥ (२।३)

महेश्वर उवाच । (३।१)

पुरा हुताशनः सार्धं मारुतेन महीतले । (३।२)

आदिष्टः पुरुहूतेन विनाशाय सुरद्विषाम् ॥ (३।३)

निर्दग्धेषु ततस्तेन दानवेषु सहस्रशः । (४।१)

तारकः कमलाक्षश्च कालदंष्ट्रः परावसुः । (४।२)

विरोचनश्च संग्रामाद् अपलायंस्तपोधन ॥ (४।३)

अम्भः सामुद्रमाविश्य संनिवेशमकुर्वत । (५।१)

अशक्या इति तेऽप्यग्निमारुताभ्यामुपेक्षिताः ॥ (५।२)

ततः प्रभृति ते देवान्मनुष्यान्सह जङ्गमान् । (६।१)

संपीड्य च मुनीन्सर्वान्प्रविशन्ति पुनर्जलम् ॥ (६।२)

एवं वर्षसहस्राणि वीराः पञ्च च सप्त च । (७।१)

जलदुर्गबलाद्ब्रह्मन्पीडयन्ति जगत्त्रयम् ॥ (७।२)

ततः परमथो वह्निमारुतावमराधिपः । (८।१)

आदिदेश चिराद् अम्बुनिधिरेष विशोष्यताम् ॥ (८।२)

यस्मादस्मद्द्विषामेष शरणं वरुणालयः । (९।१)

तस्माद् भवद्भ्याम् अद्यैव क्षयमेष प्रणीयताम् ॥ (९।२)

तावूचतुस्ततः शक्रमुभौ शम्बरसूदनम् । (१०।१)

अधर्म एष देवेन्द्र सागरस्य विनाशनम् ॥ (१०।२)

यस्माज्जीवनिकायस्य महतः संक्षयो भवेत् । (११।१)

तस्मान्न पापमद्यावां करवाव पुरंदर ॥ (११।२)

अस्य योजनमात्रेऽपि जीवकोटिशतानि च । (१२।१)

निवसन्ति सुरश्रेष्ठ स कथं नाशमर्हति ॥ (१२।२)

एवमुक्तः सुरेन्द्रस्तु कोपात् संरक्तलोचनः । (१३।१)

उवाचेदं वचो रोषान्निर्दहन्निव पावकम् ॥ (१३।२)

न धर्माधर्मसंयोगं प्राप्नुवन्त्यमराः क्वचित् । (१४।१)

भवतोस्तु विशेषेण माहात्म्यं चाधितिष्ठतोः ॥ (१४।२)

मदाज्ञालङ्घनं यस्मान्मारुतेन समं त्वया । (१५।१)

मुनिव्रतहिंसादि परिगृह्य त्वया कृतम् । (१५।२)

धर्मार्थशास्त्रहितं शत्रुं प्रति विभावसो ॥ (१५।३)

तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे । (१६।१)

मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति ॥ (१६।२)

यदा च मानुषत्वेऽपि त्वयागस्त्येन शोषितः । (१७।१)

भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि ॥ (१७।२)

इतीन्द्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले । (१८।१)

अवाप्तावेकदेहेन कुम्भाज्जन्म तपोधन ॥ (१८।२)

मित्रावरुणयोर्वीर्याद्वसिष्ठस्यानुजोऽभवत् । (१९।१)

अगस्त्य इत्युग्रतपाः संबभूव पुनर्मुनिः ॥ (१९।२)

नारद उवाच । (२०।१)

सम्भूतः स कथं भ्राता वसिष्ठस्याभवन्मुनिः । (२०।२)

कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ । (२०।३)

जन्म कुम्भादगस्त्यस्य कथं स्यात्पुरसूदन ॥ (२०।४)

ईश्वर उवाच । (२१।१)

पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गन्धमादने । (२१।२)

भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश्चचार विपुलं तपः ॥ (२१।३)

तपसा तस्य भीतेन विघ्नार्थं प्रेषितावुभौ । (२२।१)

शक्रेण माधवानङ्गावप्सरोगणसंयुतौ ॥ (२२।२)

यदा न गीतवाद्येन नाङ्गरागादिना हरिः । (२३।१)

न काममाधवाभ्यां च विषयान्प्रति चुक्षुभे ॥ (२३।२)

तदा काममधुस्त्रीणां विषादम् अगमद्गणः । (२४।१)

संक्षोभाय ततस्तेषां स्वोरुदेशान्नराग्रजः । (२४।२)

नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यजनमोहिनीम् ॥ (२४।३)

संक्षुब्धास्तु तया देवास्तौ तु देववरावुभौ । (२५।१)

अप्सरोभिः समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः ॥ (२५।२)

अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः । (२६।१)

उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति ॥ (२६।२)

ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी । (२७।१)

उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा ॥ (२७।२)

गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत्स्तोकमिन्दीवरेक्षणा । (२८।१)

वरुणेन धृता पश्चाद्वरुणं नाभ्यनन्दत ॥ (२८।२)

मित्रेणाहं वृता पूर्वमद्य भार्या न ते विभो । (२९।१)

उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम् ॥ (२९।२)

गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा । (३०।१)

तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम् ॥ (३०।२)

भजस्वेति यतो वेश्याधर्म एष त्वया कृतः । (३१।१)

जलकुम्भे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च । (३१।२)

प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ ॥ (३१।३)

निमिर्नाम सह स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत । (३२।१)

तत्रान्तरेऽभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसम्भवः ॥ (३२।२)

तस्य पूजामकुर्वन्तं शशाप स मुनिर्नृपम् । (३३।१)

विदेहस्त्वं भवस्वेति ततस्तेनाप्यसौ मुनिः ॥ (३३।२)

अन्योन्यशापाच्च तयोर्विगते इव चेतसी । (३४।१)

जग्मतुः शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम् ॥ (३४।२)

अथ ब्रह्मण आदेशाल्लोचनेष्ववसन्निमिः । (३५।१)

निमेषाः स्युश्च लोकानां तद्विश्रामाय नारद ॥ (३५।२)

वसिष्ठोऽप्यभवत्तस्मिञ्जलकुम्भे च पूर्ववत् । (३६।१)

ततः श्वेतश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमण्डलुः । (३६।२)

अगस्त्य इति शान्तात्मा बभूव ऋषिसत्तमः ॥ (३६।३)

मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः । (३७।१)

सभार्यः संवृतो विप्रैस्तपश्चक्रे सुदुश्चरम् ॥ (३७।२)

ततः कालेन महता तारकाद् अतिपीडितम् । (३८।१)

जगद्वीक्ष्य स कोपेन पीतवान्वरुणालयम् ॥ (३८।२)

ततोऽस्य वरदाः सर्वे बभूवुः शंकरादयः । (३९।१)

ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान्वरदानाय जग्मतुः । (३९।२)

वरं वृणीष्व भद्रं ते यदभीष्टं च वै मुने ॥ (३९।३)

अगस्त्य उवाच । (४०।१)

यावद्ब्रह्मसहस्राणां पञ्चविंशतिकोटयः । (४०।२)

वैमानिको भविष्यामि दक्षिणाचलवर्त्मनि ॥ (४०।३)

मद्विमानोदये कुर्याद्यः कश्चित्पूजनं मम । (४१।१)

स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति ॥ (४१।२)

ईश्वर उवाच । (४२।१)

एवमस्त्विति तेऽप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् । (४२।२)

तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्यगस्त्यस्य सदा बुधैः ॥ (४२।३)

नारद उवाच । (४३।१)

कथमर्घप्रदानं तु कर्तव्यं तस्य वै विभो । (४३।२)

विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे ॥ (४३।३)

ईश्वर उवाच । (४४।१)

प्रत्यूषसमये विद्वान्कुर्यादस्योदये निशि । (४४।२)

स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच्छुक्लमाल्याम्बरो गृही ॥ (४४।३)

स्थापयेदव्रणं कुम्भं माल्यवस्त्रविभूषितम् । (४५।१)

पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितम् । (४५।२)

नानाभक्ष्यफलैर्युक्तं ताम्रपात्रसमन्वितम् ॥ (४५।३)

अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णम् अत्यायतबाहुदण्डम् । (४६।१)

चतुर्मुखं कुम्भमुखे निधाय धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि ॥ (४६।२)

सकांस्यपात्राक्षतशुक्तियुक्तं मन्त्रेण दद्याद्द्विजपुंगवाय । (४७।१)

उत्क्षिप्य लम्बोदरदीर्घबाहुम् अनन्यचेता यमदिङ्मुखः सन् ॥ (४७।२)

श्वेतां च दद्याद्यदि शक्तिरस्ति रौप्यैः खुरैर् हेममुखीं सवत्साम् । (४८।१)

धेनुं नरः क्षीरवतीं प्रणम्य सवत्सघण्टाभरणां द्विजाय ॥ (४८।२)

आ सप्तरात्रोदयम् एतदस्य दातव्यमेतत्सकलं नरेण । (४९।१)

यावत्समाः सप्त दशाथवा स्युरथोर्ध्वमप्यत्र वदन्ति केचित् ॥ (४९।२)

काशपुष्पप्रतीकाश वह्निमारुतसम्भव । (५०।१)

मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमोऽस्तु ते ॥ (५०।२)

विन्ध्यवृद्धिक्षयकर मेघतोयविषापह । (५१।१)

रत्नवल्लभ देवेश लङ्कावासिन्नमोऽस्तु ते ॥ (५१।२)

वातापी भक्षितो येन समुद्रः शोषितः पुरा । (५२।१)

लोपामुद्रापतिः श्रीमान्योऽसौ तस्मै नमो नमः ॥ (५२।२)

राजपुत्रि महाभागे ऋषिपत्नि वरानने । (५३।१)

लोपामुद्रे नमस्तुभ्यमर्घो मे प्रतिगृह्यताम् । (५३।२)

प्रत्यब्दं तु फलत्यागमेवं कुर्वन्न सीदति ॥ (५३।३)

होमं कृत्वा ततः पश्चाद्वर्जयेन्मानवः फलम् । (५४।१)

अनेन विधिना यस्तु पुमानर्घ्यं निवेदयेत् ॥ (५४।२)

इमं लोकं स चाप्नोति रूपारोग्यसमन्वितः । (५५।१)

द्वितीयेन भुवर्लोकं स्वर्गलोकं ततः परम् ॥ (५५।२)

लोकानाप्नोति सप्तार्घान्यः प्रयच्छति । (५६।१)

यावदायुश्च यः कुर्यात्परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ (५६।२)

इह पठति शृणोति वा य एतद् युगलमुनिप्रभवार्घ्यसम्प्रदानम् । (५७।१)

मतिमपि च ददाति सोऽपि विष्णोर्भवनगतः परिपूज्यतेऽमरौघैः ॥ (५७।२)