मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 62

61 of 175 · 90 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मनुरुवाच । (१।१)

manuruvāca |

1.2१.२

सौभाग्यारोग्यफलदममुत्राक्षय्यकारकम् । (१।२)

saubhāgyārogyaphaladamamutrākṣayyakārakam |

1.3१.३

भुक्तिमुक्तिप्रदं देव तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥ (१।३)

bhuktimuktipradaṃ deva tanme brūhi janārdana ||

2.1२.१

मत्स्य उवाच । (२।१)

matsya uvāca

2.2२.२

यदुमायाः पुरा देव उवाच पुरसूदनः । (२।२)

yadumāyāḥ purā deva uvāca purasūdanaḥ |

2.3२.३

कैलासशिखरासीनो देव्या पृष्टस्तदा किल ॥ (२।३)

kailāsaśikharāsīno devyā pṛṣṭastadā kila ||

3.1३.१

कथासु सम्प्रवृत्तासु धर्म्यासु ललितासु च । (३।१)

kathāsu sampravṛttāsu dharmyāsu lalitāsu ca |

3.2३.२

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ (३।२)

tadidānīṃ pravakṣyāmi bhuktimuktiphalapradam ||

4.1४.१

ईश्वर उवाच । (४।१)

īśvara uvāca

4.2४.२

शृणुष्वावहिता देवि तथैवानन्तपुण्यकृत् । (४।२)

śṛṇuṣvāvahitā devi tathaivānantapuṇyakṛt |

4.3४.३

नराणामथ नारीणामाराधनमनुत्तमम् ॥ (४।३)

narāṇāmatha nārīṇāmārādhanamanuttamam ||

5.1५.१

नभस्ये वाथ वैशाखे पुण्यमार्गशिरस्य च । (५।१)

nabhasye vātha vaiśākhe puṇyamārgaśirasya ca |

5.2५.२

शुक्लपक्षे तृतीयायां सुस्नातो गौरसर्षपैः ॥ (५।२)

śuklapakṣe tṛtīyāyāṃ susnāto gaurasarṣapaiḥ ||

6.1६.१

गोरोचनं सगोमूत्रमुष्णं गोशकृतं तथा । (६।१)

gorocanaṃ sagomūtramuṣṇaṃ gośakṛtaṃ tathā |

6.2६.२

दधिचन्दनसम्मिश्रं ललाटे तिलकं न्यसेत् । (६।२)

dadhicandanasammiśraṃ lalāṭe tilakaṃ nyaset |

6.3६.३

सौभाग्यारोग्यदं यस्मात्सदा च ललिताप्रियम् ॥ (६।३)

saubhāgyārogyadaṃ yasmātsadā ca lalitāpriyam ||

7.1७.१

प्रतिपक्षं तृतीयासु पुमानापीतवाससी । (७।१)

pratipakṣaṃ tṛtīyāsu pumānāpītavāsasī |

7.2७.२

धारयेदथ रक्तानि नारी चेदथ संयता ॥ (७।२)

dhārayedatha raktāni nārī cedatha saṃyatā ||

8.1८.१

विधवा धातुरक्तानि कुमारी शुक्लवाससी । (८।१)

vidhavā dhāturaktāni kumārī śuklavāsasī |

8.2८.२

देवीं तु पञ्चगव्येन ततः क्षीरेण केवलम् । (८।२)

devīṃ tu pañcagavyena tataḥ kṣīreṇa kevalam |

8.3८.३

स्नापयेन्मधुना तद्वत्पुष्पगन्धोदकेन च ॥ (८।३)

snāpayenmadhunā tadvatpuṣpagandhodakena ca ||

9.1९.१

पूजयेच्छुक्लपुष्पैश्च फलैर्नानाविधैरपि । (९।१)

pūjayecchuklapuṣpaiśca phalairnānāvidhairapi |

9.2९.२

धान्यकाजाजिलवणैर्गुडक्षीरघृतान्वितैः ॥ (९।२)

dhānyakājājilavaṇairguḍakṣīraghṛtānvitaiḥ ||

10.1१०.१

शुक्लाक्षततिलैरर्च्यां ततो देवीं सदार्चयेत् । (१०।१)

śuklākṣatatilairarcyāṃ tato devīṃ sadārcayet |

10.2१०.२

पादाद्यभ्यर्चनं कुर्यात् प्रतिपक्षं वरानने ॥ (१०।२)

pādādyabhyarcanaṃ kuryāt pratipakṣaṃ varānane ||

11.1११.१

वरदायै नमः पादौ तथा गुल्फौ नमः श्रियै । (११।१)

varadāyai namaḥ pādau tathā gulphau namaḥ śriyai |

11.2११.२

अशोकायै नमो जङ्घे पार्वत्यै जानुनी तथा ॥ (११।२)

aśokāyai namo jaṅghe pārvatyai jānunī tathā ||

12.1१२.१

ऊरू मङ्गलकारिण्यै वामदेव्यै तथा कटिम् । (१२।१)

ūrū maṅgalakāriṇyai vāmadevyai tathā kaṭim |

12.2१२.२

पद्मोदरायै जठरमुरः कामश्रियै नमः ॥ (१२।२)

padmodarāyai jaṭharamuraḥ kāmaśriyai namaḥ ||

13.1१३.१

करौ सौभाग्यदायिन्यै बाहू हरमुखश्रियै । (१३।१)

karau saubhāgyadāyinyai bāhū haramukhaśriyai |

13.2१३.२

मुखं दर्पणवासिन्यै स्मरदायै स्मितं नमः ॥ (१३।२)

mukhaṃ darpaṇavāsinyai smaradāyai smitaṃ namaḥ ||

14.1१४.१

गौर्यै नमस्तथा नासामुत्पलायै च लोचने । (१४।१)

gauryai namastathā nāsāmutpalāyai ca locane |

14.2१४.२

तुष्ट्यै ललाटमलकान्कात्यायन्यै शिरस्तथा ॥ (१४।२)

tuṣṭyai lalāṭamalakānkātyāyanyai śirastathā ||

15.1१५.१

नमो गौर्यै नमो धिष्ण्यै नमः कान्त्यै नमः श्रियै । (१५।१)

namo gauryai namo dhiṣṇyai namaḥ kāntyai namaḥ śriyai |

15.2१५.२

रम्भायै ललितायै च वासुदेव्यै नमो नमः ॥ (१५।२)

rambhāyai lalitāyai ca vāsudevyai namo namaḥ ||

16.1१६.१

एवं सम्पूज्य विधिवदग्रतः पद्ममालिखेत् । (१६।१)

evaṃ sampūjya vidhivadagrataḥ padmamālikhet |

16.2१६.२

पत्त्रैर्द्वादशभिर्युक्तं कुङ्कुमेन सकर्णिकम् ॥ (१६।२)

pattrairdvādaśabhiryuktaṃ kuṅkumena sakarṇikam ||

17.1१७.१

पूर्वेण विन्यसेद्गौरीमपर्णां च ततः परम् । (१७।१)

pūrveṇa vinyasedgaurīmaparṇāṃ ca tataḥ param |

17.2१७.२

भवानीं दक्षिणे तद्वद्रुद्राणीं च ततः परम् ॥ (१७।२)

bhavānīṃ dakṣiṇe tadvadrudrāṇīṃ ca tataḥ param ||

18.1१८.१

विन्यसेत्पश्चिमे सौम्यां सदा मदनवासिनीम् । (१८।१)

vinyasetpaścime saumyāṃ sadā madanavāsinīm |

18.2१८.२

वायव्ये पाटलामुग्रामन्तरेण ततोऽप्युमाम् ॥ (१८।२)

vāyavye pāṭalāmugrāmantareṇa tato'pyumām ||

19.1१९.१

मध्ये यथास्वं मांसाङ्गां मङ्गलां कुमुदां सतीम् । (१९।१)

madhye yathāsvaṃ māṃsāṅgāṃ maṅgalāṃ kumudāṃ satīm |

19.2१९.२

रुद्रं च मध्ये संस्थाप्य ललितां कर्णिकोपरि । (१९।२)

rudraṃ ca madhye saṃsthāpya lalitāṃ karṇikopari |

19.3१९.३

कुसुमैरक्षतैर्वार्भिर्नमस्कारेण विन्यसेत् ॥ (१९।३)

kusumairakṣatairvārbhirnamaskāreṇa vinyaset ||

20.1२०.१

गीतमङ्गलनिर्घोषान्कारयित्वा सुवासिनीः । (२०।१)

gītamaṅgalanirghoṣānkārayitvā suvāsinīḥ |

20.2२०.२

पूजयेद्रक्तवासोभी रक्तमाल्यानुलेपनैः । (२०।२)

pūjayedraktavāsobhī raktamālyānulepanaiḥ |

20.3२०.३

सिन्दूरं स्नानचूर्णं च तासां शिरसि पातयेत् ॥ (२०।३)

sindūraṃ snānacūrṇaṃ ca tāsāṃ śirasi pātayet ||

21.1२१.१

सिन्दूरकुङ्कुमस्नानमतीवेष्टतमं यतः । (२१।१)

sindūrakuṅkumasnānamatīveṣṭatamaṃ yataḥ |

21.2२१.२

तथोपदेष्टारमपि पूजयेद्यत्नतो गुरुम् । (२१।२)

tathopadeṣṭāramapi pūjayedyatnato gurum |

21.3२१.३

न पूज्यते गुरुर्यत्र सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ॥ (२१।३)

na pūjyate gururyatra sarvāstatrāphalāḥ kriyāḥ ||

22.1२२.१

नभस्ये पूजयेद्गौरीम् उत्पलैरसितैः सदा । (२२।१)

nabhasye pūjayedgaurīm utpalairasitaiḥ sadā |

22.2२२.२

बन्धुजीवैराश्वयुजे कार्त्तिके शतपत्त्रकैः ॥ (२२।२)

bandhujīvairāśvayuje kārttike śatapattrakaiḥ ||

23.1२३.१

जातीपुष्पैर्मार्गशीर्षे पौषे पीतैः कुरण्टकैः । (२३।१)

jātīpuṣpairmārgaśīrṣe pauṣe pītaiḥ kuraṇṭakaiḥ |

23.2२३.२

कुन्दकुङ्कुमपुष्पैस्तु देवीं माघे तु पूजयेत् । (२३।२)

kundakuṅkumapuṣpaistu devīṃ māghe tu pūjayet |

23.3२३.३

सिन्दुवारेण जात्या वा फाल्गुनेऽप्यर्चयेदुमाम् ॥ (२३।३)

sinduvāreṇa jātyā vā phālgune'pyarcayedumām ||

24.1२४.१

चैत्रे तु मल्लिकाशोकैर् वैशाखे गन्धपाटलैः । (२४।१)

caitre tu mallikāśokair vaiśākhe gandhapāṭalaiḥ |

24.2२४.२

ज्येष्ठे कमलमन्दारैराषाढे च नवाम्बुजैः । (२४।२)

jyeṣṭhe kamalamandārairāṣāḍhe ca navāmbujaiḥ |

24.3२४.३

कदम्बैरथ मालत्या श्रावणे पूजयेत्सदा ॥ (२४।३)

kadambairatha mālatyā śrāvaṇe pūjayetsadā ||

25.1२५.१

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् । (२५।१)

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam |

25.2२५.२

बिल्वपत्त्रार्कपुष्पं च यवान्गोशृङ्गवारि च ॥ (२५।२)

bilvapattrārkapuṣpaṃ ca yavāngośṛṅgavāri ca ||

26.1२६.१

पञ्चगव्यं च बिल्वं च प्राशयेत्क्रमशस्तदा । (२६।१)

pañcagavyaṃ ca bilvaṃ ca prāśayetkramaśastadā |

26.2२६.२

एतद्भाद्रपदाद्यं तु प्राशनं समुदाहृतम् ॥ (२६।२)

etadbhādrapadādyaṃ tu prāśanaṃ samudāhṛtam ||

27.1२७.१

प्रतिपक्षं च मिथुनं तृतीयायां वरानने । (२७।१)

pratipakṣaṃ ca mithunaṃ tṛtīyāyāṃ varānane |

27.2२७.२

पूजयित्वार्चयेद्भक्त्या वस्त्रमाल्यानुलेपनैः ॥ (२७।२)

pūjayitvārcayedbhaktyā vastramālyānulepanaiḥ ||

28.1२८.१

पुंसः पीताम्बरे दद्यात् स्त्रियै कौसुम्भवाससी । (२८।१)

puṃsaḥ pītāmbare dadyāt striyai kausumbhavāsasī |

28.2२८.२

निष्पावाजाजिलवणम् इक्षुदण्डगुडान्वितम् । (२८।२)

niṣpāvājājilavaṇam ikṣudaṇḍaguḍānvitam |

28.3२८.३

तस्यै दद्यात्फलं पुष्पं सुवर्णोत्पलसंयुतम् ॥ (२८।३)

tasyai dadyātphalaṃ puṣpaṃ suvarṇotpalasaṃyutam ||

29.1२९.१

यथा न देवि देवेशस्त्वां परित्यज्य गच्छति । (२९।१)

yathā na devi deveśastvāṃ parityajya gacchati |

29.2२९.२

तथा माम् उद्धराशेषदुःखसंसारसागरात् ॥ (२९।२)

tathā mām uddharāśeṣaduḥkhasaṃsārasāgarāt ||

30.1३०.१

कुमुदा विमलानन्ता भवानी च सुधा शिवा । (३०।१)

kumudā vimalānantā bhavānī ca sudhā śivā |

30.2३०.२

ललिता कमला गौरी सती रम्भाथ पार्वती ॥ (३०।२)

lalitā kamalā gaurī satī rambhātha pārvatī ||

31.1३१.१

नभस्यादिषु मासेषु प्रीयतामित्युदीरयेत् । (३१।१)

nabhasyādiṣu māseṣu prīyatāmityudīrayet |

31.2३१.२

व्रतान्ते शयनं दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम् ॥ (३१।२)

vratānte śayanaṃ dadyātsuvarṇakamalānvitam ||

32.1३२.१

मिथुनानि चतुर्विंशद् दश द्वो च समर्चयेत् । (३२।१)

mithunāni caturviṃśad daśa dvo ca samarcayet |

32.2३२.२

अष्टौ षड्वाप्यथ पुनश्चानुमासं समर्चयेत् ॥ (३२।२)

aṣṭau ṣaḍvāpyatha punaścānumāsaṃ samarcayet ||

33.1३३.१

पूर्वं दत्त्वा तु गुरवे शेषानप्यर्चयेद्बुधः । (३३।१)

pūrvaṃ dattvā tu gurave śeṣānapyarcayedbudhaḥ |

33.2३३.२

उक्तानन्ततृतीयैषा सदानन्तफलप्रदा ॥ (३३।२)

uktānantatṛtīyaiṣā sadānantaphalapradā ||

34.1३४.१

सर्वपापहरां देवि सौभाग्यारोग्यवर्धिनीम् । (३४।१)

sarvapāpaharāṃ devi saubhāgyārogyavardhinīm |

34.2३४.२

न चैनां वित्तशाठ्येन कदाचिदपि लङ्घयेत् । (३४।२)

na caināṃ vittaśāṭhyena kadācidapi laṅghayet |

34.3३४.३

नरो वा यदि वा नारी वित्तशाठ्यात् पतत्यधः ॥ (३४।३)

naro vā yadi vā nārī vittaśāṭhyāt patatyadhaḥ ||

35.1३५.१

गर्भिणी सूतिका नक्तं कुमारी वाथ रोगिणी । (३५।१)

garbhiṇī sūtikā naktaṃ kumārī vātha rogiṇī |

35.2३५.२

यद्यशुद्धा तदान्येन वारयेत्प्रयता स्वयम् ॥ (३५।२)

yadyaśuddhā tadānyena vārayetprayatā svayam ||

36.1३६.१

इमामनन्तफलदां यस्तृतीयां समाचरेत् । (३६।१)

imāmanantaphaladāṃ yastṛtīyāṃ samācaret |

36.2३६.२

कल्पकोटिशतं साग्रं शिवलोके महीयते ॥ (३६।२)

kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ śivaloke mahīyate ||

37.1३७.१

वित्तहीनोऽपि कुरुते वर्षत्रयमुपोषणैः । (३७।१)

vittahīno'pi kurute varṣatrayamupoṣaṇaiḥ |

37.2३७.२

पुष्पमन्त्रविधानेन सोऽपि तत्फलमाप्नुयात् ॥ (३७।२)

puṣpamantravidhānena so'pi tatphalamāpnuyāt ||

38.1३८.१

नारी वा कुरुते या तु कुमारी विधवाथवा । (३८।१)

nārī vā kurute yā tu kumārī vidhavāthavā |

38.2३८.२

सापि तत्फलमाप्नोति गौर्यनुग्रहलालिता ॥ (३८।२)

sāpi tatphalamāpnoti gauryanugrahalālitā ||

39.1३९.१

इति पठति शृणोति वा य इत्थं गिरितनयाव्रतम् इन्द्रवाससंस्थः । (३९।१)

iti paṭhati śṛṇoti vā ya itthaṃ giritanayāvratam indravāsasaṃsthaḥ |

39.2३९.२

मतिमपि च ददाति सोऽपि देवैरमरवधूजनकिंनरैश्च पूज्यः ॥ (३९।२)

matimapi ca dadāti so'pi devairamaravadhūjanakiṃnaraiśca pūjyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 62

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit