तारक उवाच । (१।१)

शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः । (१।२)

श्रेयसे क्रियतां बुद्धिः सर्वैः कृत्यस्य संविधौ ॥ (१।३)

वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः । (२।१)

अस्माकं जातिधर्मो वै विरूढं वैरमक्षयम् ॥ (२।२)

वयमद्य गमिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु । (३।१)

स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः ॥ (३।२)

किंतु नातपसा युक्तो मन्येऽहं सुरसंगमम् । (४।१)

अहमादौ करिष्यामि ततो घोरं दितेः सुताः ॥ (४।२)

ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामोऽथ जगत्त्रयम् । (५।१)

स्थिरोपायो हि पुरुषः स्थिरश्रीरपि जायते ॥ (५।२)

रक्षितुं नैव शक्नोति चपलश्चपलाः श्रियः । (६।१)

तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु ॥ (६।२)

साधु साध्वित्यवोचंस्ते तत्र दैत्याः सविस्मयाः । (७।१)

सोऽगच्छत्पारियात्रस्य गिरेः कन्दरमुत्तमम् ॥ (७।२)

सर्वर्तुकुसुमाकीर्णं नानौषधिविदीपितम् । (८।१)

नानाधातुरसस्रावचित्रं नानागुहागृहम् ॥ (८।२)

गहनैः सर्वतो गूढं चित्रकल्पद्रुमाश्रयम् । (९।१)

अनेकाकारबहुलं पृथक्पक्षिकुलाकुलम् ॥ (९।२)

नानाप्रस्रवणोपेतं नानाविधजलाशयम् । (१०।१)

प्राप्य तत्कन्दरं दैत्यश्चचार विपुलं तपः ॥ (१०।२)

निराहारः पञ्चतपाः पत्त्रभुग्वारिभोजनः । (११।१)

शतं शतं समानां तु तपांस्येतानि सोऽकरोत् ॥ (११।२)

ततः स्वदेहादुत्कृत्य कर्षं कर्षं दिने दिने । (१२।१)

मांसस्याग्नौ जुहावासौ ततो निर्मांसतां गतः ॥ (१२।२)

तस्मिन्निर्मांसतां याते तपोराशित्वमागते । (१३।१)

जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः ॥ (१३।२)

उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः । (१४।१)

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा परमं तोषमागतः ॥ (१४।२)

तारकस्य वरं दातुं जगाम त्रिदशालयात् । (१५।१)

प्राप्य तं शैलराजानं स गिरेः कन्दरस्थितम् । (१५।२)

उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया युतः ॥ (१५।३)

ब्रह्मोवाच । (१६।१)

पुत्रालं तपसा तेऽस्तु नास्त्यसाध्यं तवाधुना । (१६।२)

वरं वृणीष्व रुचिरं यत्ते मनसि वर्तते ॥ (१६।३)

इत्युक्तस्तारको दैत्यः प्रणम्यात्मभुवं विभुम् । (१७।१)

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणतः पृथुविक्रमः ॥ (१७।२)

तारक उवाच । (१८।१)

देवभूतमनोवास वेत्सि जन्तुविचेष्टितम् । (१८।२)

कृतप्रतिकृताकाङ्क्षी जिगीषुः प्रायशो जनः ॥ (१८।३)

वयं च जातिधर्मेण कृतवैराः सहामरैः । (१९।१)

तैश्च निःशेषिता दैत्याः क्रूरैः संत्यज्य धर्मिताम् । (१९।२)

तेषामहं समुद्धर्ता भवेयमिति मे मतिः ॥ (१९।३)

अवध्यः सर्वभूतानामस्त्राणां च महौजसाम् । (२०।१)

स्यामहं परमो ह्येष वरो मम हृदि स्थितः ॥ (२०।२)

एतन्मे देहि देवेश नान्यो मे रोचते वरः । (२१।१)

तमुवाच ततो दैत्यं विरिञ्चिः सुरनायकः ॥ (२१।२)

न युज्यन्ते विना मृत्युं देहिनो दैत्यसत्तम । (२२।१)

यतस्ततोऽपि वरय मृत्युं यस्मान्न शङ्कसे ॥ (२२।२)

ततः संचिन्त्य दैत्येन्द्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् । (२३।१)

वव्रे महासुरो मृत्युमवलेपेन मोहितः ॥ (२३।२)

ब्रह्मा चास्मै वरं दत्त्वा यत्किंचिन्मनसेप्सितम् । (२४।१)

जगाम त्रिदिवं देवो दैत्योऽपि स्वकमालयम् ॥ (२४।२)

उत्तीर्णं तपसस्तं तु दैत्यं दैत्येश्वरास्तथा । (२५।१)

परिवव्रुः सहस्राक्षं दिवि देवगणा यथा ॥ (२५।२)

तस्मिन्महति राज्यस्थे तारके दैत्यनन्दने । (२६।१)

ऋतवो मूर्तिमन्तश्च स्वकालगुणबृंहिताः ॥ (२६।२)

अभवन्किंकरास्तस्य लोकपालाश्च सर्वशः । (२७।१)

कान्तिर्द्युतिर्धृतिर्मेधा श्रीरवेक्ष्य च दानवम् ॥ (२७।२)

परिवव्रुर्गुणाकीर्णा निश्छिद्राः सर्व एव हि । (२८।१)

कालागुरुविलिप्ताङ्गं महामुकुटभूषणम् ॥ (२८।२)

रुचिराङ्गदनद्धाङ्गं महासिंहासने स्थितम् । (२९।१)

वीजयन्त्यप्सरःश्रेष्ठा भृशं मुञ्चन्ति नैव ताः ॥ (२९।२)

चन्द्रार्कौ दीपमार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः । (३०।१)

कृतान्तो ऽग्रेसरस्तस्य बभूवुर्मुनिसत्तमाः ॥ (३०।२)

एवं प्रयाति काले तु वितते तारकासुरः । (३१।१)

बभाषे सचिवान्दैत्यः प्रभूतवरदर्पितः ॥ (३१।२)

तारक उवाच । (३२।१)

राज्येन कारणं किं मे त्वनाक्रम्य त्रिविष्टपम् । (३२।२)

अनिर्याप्य सुरैर्वैरं का शान्तिर्हृदये मम ॥ (३२।३)

भुञ्जतेऽद्यापि यज्ञांशानमरा नाक एव हि । (३३।१)

विष्णुः श्रियं न जहति तिष्ठते च गतभ्रमः ॥ (३३।२)

स्वस्थाभिः स्वर्गनारीभिः पीड्यन्तेऽमरवल्लभाः । (३४।१)

सोत्पला मदिरामोदा दिवि क्रीडायनेषु च ॥ (३४।२)

लब्ध्वा जन्म न यः कश्चिद्घटयेत्पौरुषं नरः । (३५।१)

जन्म तस्य वृथा भूतम् अजन्मा तु विशिष्यते ॥ (३५।२)

मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । (३६।१)

कीर्तिं हि वा नार्जयते हिमाभां पुमान्स जातोऽपि मृतो मतं मे ॥ (३६।२)

तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । (३७।१)

संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम् । (३७।२)

ध्वजं च मे काञ्चनपट्टनद्धं छत्त्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् ॥ (३७।३)

तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः । (३८।१)

सेनानीर् दैत्यराजस्य तथा चक्रे बलान्वितः ॥ (३८।२)

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । (३९।१)

तुरगाणां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितम् ॥ (३९।२)

शुक्लाम्बरपरिष्कारं चतुर्योजनविस्तृतम् । (४०।१)

नानाक्रीडागृहयुतं गीतवाद्यमनोहरम् ॥ (४०।२)

विमानमिव देवस्य सुरभर्तुः शतक्रतोः । (४१।१)

दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चण्डविक्रमाः ॥ (४१।२)

तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोऽनन्तरस्ततः । (४२।१)

महिषः कुञ्जरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा ॥ (४२।२)

मथनो जम्भकः शुम्भो दैत्येन्द्रा दश नायकाः । (४३।१)

अन्येऽपि शतशस्तस्य पृथिवीदलनक्षमाः ॥ (४३।२)

दैत्येन्द्रा गिरिवर्ष्माणः सन्ति चण्डपराक्रमाः । (४४।१)

नानायुधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः ॥ (४४।२)

तारकस्याभवत्केतू रौद्रः कनकभूषणः । (४५।१)

केतुना मकरेणापि सेनानीर् ग्रसनोऽरिहा ॥ (४५।२)

पैशाचं यस्य वदनं जम्भस्यासीदयोमयम् । (४६।१)

खरविधूतलाङ्गूलं कुजम्भस्याभवद्ध्वजे ॥ (४६।२)

महिषस्य तु गोमायुः केतोर्हैमस्तदाभवत् । (४७।१)

ध्वाङ्क्षो ध्वजे तु शुम्भस्य कृष्णायोमयमुच्छ्रितम् ॥ (४७।२)

अनेकाकारविन्यासाश्चान्येषां तु ध्वजास्तथा । (४८।१)

शतेन शीघ्रवेगाणां व्याघ्राणां हेममालिनाम् ॥ (४८।२)

ग्रसनस्य रथो युक्तां किङ्किणीजालमालिनाम् । (४९।१)

शतेनापि च सिंहानां रथो जम्भस्य दुर्जयः ॥ (४९।२)

कुजम्भस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । (५०।१)

रथस्तु महिषस्योष्ट्रैर्गजस्य तु तुरंगमैः ॥ (५०।२)

मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । (५१।१)

पर्वताभैः समारूढो निमिर्मत्तैर्महागजैः ॥ (५१।२)

चतुर्दन्तैर्गन्धवद्भिः शिक्षितैर्मेघभैरवैः । (५२।१)

शतहस्तायतैः कृष्णैस्तुरंगैर्हेमभूषणैः ॥ (५२।२)

सितचामरजालेन शोभिते दक्षिणां दिशम् । (५३।१)

सितचन्दनचार्वङ्गो नानापुष्पस्रजोज्ज्वलः ॥ (५३।२)

मथनो नाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत । (५४।१)

जम्भकः किङ्किणीजालमालमुष्ट्रं समास्थितः ॥ (५४।२)

कालशुक्लमहामेषमारूढः शुम्भदानवः । (५५।१)

अन्येऽपि दानवा वीरा नानावाहनगामिनः ॥ (५५।२)

प्रचण्डचित्रकर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषणाः । (५६।१)

नानाविधोत्तरासङ्गा नानामाल्यविभूषणाः ॥ (५६।२)

नानासुगन्धिगन्धाढ्या नानाबन्दिजनस्तुताः । (५७।१)

नानावाद्यपरिस्पन्दाश् चाग्रेसरमहारथाः ॥ (५७।२)

नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महासुराः । (५८।१)

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत ॥ (५८।२)

प्रमत्तचण्डमातंगतुरंगरथसंकुलम् । (५९।१)

प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकि तत् ॥ (५९।२)

एतस्मिन्नन्तरे वायुर्देवदूतोऽम्बरालये । (६०।१)

दृष्ट्वा स दानवबलं जगामेन्द्रस्य शंसितुम् ॥ (६०।२)

स गत्वा तु सभां दिव्यां महेन्द्रस्य महात्मनः । (६१।१)

शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम् ॥ (६१।२)

तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः । (६२।१)

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः ॥ (६२।२)

इन्द्र उवाच । (६३।१)

सम्प्राप्तोऽति विमर्दो ऽयं देवानां दानवैः सह । (६३।२)

कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायसमन्वितम् ॥ (६३।३)

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेन्द्रस्य गिरांपतिः । (६४।१)

इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः ॥ (६४।२)

सामपूर्वा स्मृता नीतिश्चतुरङ्गा पताकिनी । (६५।१)

जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी ॥ (६५।२)

साम भेदस्तथा दानं दण्डश्चाङ्गचतुष्टयम् । (६६।१)

नीतौ क्रमाद् देशकालरिपुयोग्यक्रमाद् इदम् ॥ (६६।२)

न शान्तिगोचरे लुब्धः क्रूरो लब्धसमाश्रयः । (६७।१)

संतापितः खलो याति साध्यतां भ्रष्टसंशयः ॥ (६७।२)

साम दैत्येषु नैवास्ति यतस्ते लब्धसंश्रयाः । (६८।१)

जातिधर्मेण वा भेद्या दानं प्राप्तश्रिये च किम् ॥ (६८।२)

एकोऽभ्युपायो दण्डोऽत्र भवतां यदि रोचते । (६९।१)

दुर्जनेषु कृतं साम महद्याति च वन्ध्यताम् ॥ (६९।२)

भवादिति व्यवस्यन्ति क्रूराः साम महात्मनाम् । (७०।१)

ऋजुतामार्यबुद्धित्वं दयानीतिव्यतिक्रमम् ॥ (७०।२)

मन्यन्ते दुर्जना नित्यं साम चापि भयोदयात् । (७१।१)

तस्माद् दुर्जनम् आक्रान्तुं श्रेयान्पौरुषसंश्रयः ॥ (७१।२)

आक्रान्ते तु क्रिया युक्ता सतामेतन्महाव्रतम् । (७२।१)

दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन ॥ (७२।२)

सुजनोऽपि स्वभावस्य त्यागं वाञ्छेत्कदाचन । (७३।१)

एवं मे बुध्यते बुद्धिर्यूयमत्र व्यवस्यत ॥ (७३।२)

एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच तम् । (७४।१)

कर्तव्यतां स संचिन्त्य प्रोवाचामरसंसदि ॥ (७४।२)

इन्द्र उवाच । (७५।१)

सावधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः । (७५।२)

भवन्तो यज्ञभोक्तारस् तुष्टात्मानोऽतिसात्त्विकाः ॥ (७५।३)

स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः परिपालकाः । (७६।१)

भवतश्चानिमित्तेन बाधने दानवेश्वराः ॥ (७६।२)

तेषां सामादि नैवास्ति दण्ड एव विधीयताम् । (७७।१)

क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम ॥ (७७।२)

आद्रियन्तां च शस्त्राणि पूज्यन्तामस्त्रदेवताः । (७८।१)

वाहनानि च यानानि योजयन्तु ममामराः ॥ (७८।२)

यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेवं दिवौकसः । (७९।१)

इत्युक्ताः समनह्यन्त देवानां ये प्रधानतः ॥ (७९।२)

वाजिनामयुतेनाजौ हेमघण्टापरिष्कृतम् । (८०।१)

नानाश्चर्यगुणोपेतं सम्प्राप्तं सर्वदैवतैः ॥ (८०।२)

रथं मातलिना कॢप्तं देवराजस्य दुर्जयम् । (८१।१)

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत ॥ (८१।२)

चण्डकिंकरवृन्देन सर्वतः परिवारितः । (८२।१)

कल्पकालोद्धतज्वालापूरिताम्बरलोचनः ॥ (८२।२)

हुताशनश्छागरूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः । (८३।१)

पवनोऽङ्कुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः ॥ (८३।२)

भुजगेन्द्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । (८४।१)

नरयुक्तरथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः ॥ (८४।२)

तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः । (८५।१)

महासिंहरवो देवो धनाध्यक्षो गदायुधः ॥ (८५।२)

चन्द्रादित्यावश्विनौ च चतुरङ्गबलान्वितौ । (८६।१)

राजभिः सहितास्तस्थुर्गन्धर्वा हेमभूषणाः ॥ (८६।२)

हेमपीतोत्तरासङ्गाश् चित्रवर्मरथायुधाः । (८७।१)

नाकपृष्ठशिखण्डास्तु वैडूर्यमकरध्वजाः ॥ (८७।२)

जपारक्तोत्तरासङ्गा राक्षसा रक्तमूर्धजाः । (८८।१)

गृध्रध्वजा महावीर्या निर्मलायोविभूषणाः ॥ (८८।२)

मुसलासिगदाहस्ता रथे चोष्णीषदंशिताः । (८९।१)

महामेघरवा नागा भीमोल्काशनिहेतयः ॥ (८९।२)

यक्षाः कृष्णाम्बरभृतो भीमबाणधनुर्धराः । (९०।१)

ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा हेमरत्नविभूषणाः ॥ (९०।२)

द्वीपिचर्मोत्तरासङ्गं निशाचरबलं बभौ । (९१।१)

गार्ध्रपत्त्रध्वजप्रायम् अस्थिभूषणभूषितम् ॥ (९१।२)

मुसलायुधदुष्प्रेक्ष्यं नानाप्राणिमहारवम् । (९२।१)

किंनराः श्वेतवसनाः सितपत्त्रिपताकिनः ॥ (९२।२)

मत्तेभवाहनप्रायास् तीक्ष्णतोमरहेतयः । (९३।१)

मुक्ताजालपरिष्कारो हंसो रजतनिर्मितः ॥ (९३।२)

केतुर्जलाधिनाथस्य भीमधूमध्वजानलः । (९४।१)

पद्मरागमहारत्नविटपं धनदस्य तु ॥ (९४।२)

ध्वजं समुच्छ्रितं भाति गन्तुकाममिवाम्बरम् । (९५।१)

वृकेण काष्ठलोहेन यमस्यासीन्महाध्वजः ॥ (९५।२)

राक्षसेशस्य केतोर्वै प्रेतस्य मुखमाबभौ । (९६।१)

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कावमितद्युती ॥ (९६।२)

कुम्भेन रत्नचित्रेण केतुर् अश्विनयोर् अभूत् । (९७।१)

हेममातंगरचितं चित्ररत्नपरिष्कृतम् ॥ (९७।२)

ध्वजं शतक्रतोरासीत्सितचामरमण्डितम् । (९८।१)

सनागयक्षगन्धर्वमहोरगनिशाचरा ॥ (९८।२)

सेना सा देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये । (९९।१)

कोटयस्तास् त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम् ॥ (९९।२)

हिमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुन्दरस्रजि । (१००।१)

कृताभिरागोज्ज्वलकुङ्कुमाङ्कुरे कपोललीलालिकदम्बसंकुले ॥ (१००।२)

स्थितस्तदैरावतनामकुञ्जरे महाबलश्चित्रविभूषणाम्बरः । (१०१।१)

विशालवस्त्रांशुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमण्डलः । (१०१।२)

सहस्रदृग्बन्दिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः ॥ (१०१।३)

तुरंगमातंगबलौघसंकुला सितातपत्रध्वजराजिशालिनी । (१०२।१)

चमूश्च सा दुर्जयपत्त्रिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा ॥ (१०२।२)