मत्स्य उवाच । (१।१)

विष्णुत्वं शृणु विष्णोश्च हरित्वं च कृते युगे । (१।२)

वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च ॥ (१।३)

ईश्वरस्य हि तस्यैषा कर्मणां गहना गतिः । (२।१)

संप्रत्यतीतान्भव्यांश्च शृणु राजन्यथातथम् ॥ (२।२)

अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान्प्रभुः । (३।१)

नारायणो ह्यनन्तात्मा प्रभवोऽव्यय एव च ॥ (३।२)

एष नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः । (४।१)

ब्रह्मा वायुश्च सोमश्च धर्मः शक्रो बृहस्पतिः ॥ (४।२)

अदितेरपि पुत्रमेव याति युगे युगे । (५।१)

एष विष्णुरिति ख्यात इन्द्रस्यावरजो विभुः ॥ (५।२)

प्रसादजं ह्यस्य विभोरदित्याः पुत्रकारणम् । (६।१)

वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम् ॥ (६।२)

प्रधानात्मा पुरा ह्येष ब्रह्माणमसृजत्प्रभुः । (७।१)

सोऽसृजत्पूर्वपुरुषः पुराकल्पे प्रजापतीन् ॥ (७।२)

असृजन्मानवांस्तत्र ब्रह्मवंशाननुत्तमान् । (८।१)

तेभ्योऽभवन्महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम् ॥ (८।२)

एतदाश्चर्यभूतस्य विष्णोः कर्मानुकीर्तनम् । (९।१)

कीर्तनीयस्य लोकेषु कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ (९।२)

वृते वृत्रवधे तत्र वर्तमाने कृते युगे । (१०।१)

आसीत्त्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः ॥ (१०।२)

यत्र ते दानवा घोराः सर्वे सङ्ग्रामदुर्जयाः । (११।१)

घ्नन्ति देवगणान् सर्वान् सयक्षोरगराक्षसान् ॥ (११।२)

ते वध्यमाना विमुखाः क्षीणप्रहरणा रणे । (१२।१)

त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायणं प्रभुम् ॥ (१२।२)

एतस्मिन्नन्तरे मेघा निर्वाणाङ्गारवर्चसः । (१३।१)

सार्कचन्द्रग्रहगणं छादयन्तो नभस्तलम् ॥ (१३।२)

चण्डा विद्युद्गणोपेता घोरनिर्ह्रादकारिणः । (१४।१)

अन्योन्यवेगाभिहताः प्रववुः सह मारुताः ॥ (१४।२)

दीप्ततोयाशनिपनैर् वज्रवेगानलानिलैः । (१५।१)

रवैः सुघोरैरुत्पातैर्दह्यमानम् इवाम्बरम् ॥ (१५।२)

तत उल्कासहस्राणि निपेतुः खगतान्यपि । (१६।१)

दिव्यानि च विमानानि प्रपतन्त्युत्पतन्ति च ॥ (१६।२)

चतुर्युगान्तपर्याये लोकानां यद्भयं भवेत् । (१७।१)

अरूपवन्ति रूपाणि तस्मिन्नुत्पातलक्षणे ॥ (१७।२)

जातं च निष्प्रभं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन । (१८।१)

तिमिरौघपरिक्षिप्ता न रेजुश्च दिशो दश ॥ (१८।२)

विवेश रूपिणी काली कालमेघावगुण्ठिता । (१९।१)

द्यौर्न भात्यभिभूतार्का घोरेण तमसावृता ॥ (१९।२)

तान्घनौघान्स तिमिरान्दोर्भ्यामाक्षिप्य स प्रभुः । (२०।१)

वपुः संदर्शयामास दिव्यं कृष्णवपुर्हरिः ॥ (२०।२)

बलाहकाञ्जननिभं बलाहकतनूरुहम् । (२१।१)

तेजसा वपुषा चैव कृष्णं कृष्णमिवाचलम् ॥ (२१।२)

दीप्तपीताम्बरधरं तप्तकाञ्चनभूषणम् । (२२।१)

धूमान्धकारवपुषं युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ॥ (२२।२)

चतुर्द्विगुणपीनांसं किरीटच्छन्नमूर्धजम् । (२३।१)

बभौ चामीकरप्रख्यैर् आयुधैरुपशोभितम् ॥ (२३।२)

चन्द्रार्ककिरणोद्द्योतं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् । (२४।१)

नन्दकानन्दितकरं शराशीविषधारिणम् ॥ (२४।२)

शक्तिचित्रबलोदग्रं शङ्खचक्रगदाधरम् । (२५।१)

विष्णुशैलं क्षमामूलं श्रीवृक्षं शार्ङ्गशृङ्गिणम् ॥ (२५।२)

त्रिदशोदारफलदं स्वर्गस्त्रीचारुपल्लवम् । (२६।१)

सर्वलोकमनःकान्तं सर्वसत्त्वमनोहरम् ॥ (२६।२)

नानविमानविटपं तोयदाम्बुमधुस्रवम् । (२७।१)

विद्याहंकारसाराढ्यं महाभूतप्ररोहणम् ॥ (२७।२)

विशेषपत्रैर्निचितं ग्रहनक्षत्रपुष्पितम् । (२८।१)

दैत्यलोकमहास्कन्धं मर्त्यलोकप्रकाशितम् ॥ (२८।२)

सागराकारनिर्ह्रादं रसातलमहाश्रयम् । (२९।१)

मृगेन्द्रपाशैर्विततं पक्षजन्तुनिषेवितम् ॥ (२९।२)

शीलार्थचारुगन्धाढ्यं सर्वलोकमहाद्रुमम् । (३०।१)

अव्यक्तानन्तसलिलं व्यक्ताहंकारफेनिलम् ॥ (३०।२)

महाभूततरङ्गौघं ग्रहनक्षत्रबुद्बुदम् । (३१।१)

विमानविहगव्यातं तोयदाडम्बराकुलम् ॥ (३१।२)

जन्तुमत्स्यगणाकीर्णं शैलशङ्खकुलैर्युतम् । (३२।१)

त्रैगुण्यविषयावर्तं सर्वलोकतिमिङ्गिलम् ॥ (३२।२)

वीरवृक्षलतागुल्मं भुजगोत्कृष्टशैवलम् । (३३।१)

द्वादशार्कमहाद्वीपं रुद्रैकादशपत्तनम् ॥ (३३।२)

वस्वष्टपर्वतोपेतं त्रैलोक्याम्भोमहोदधिम् । (३४।१)

संध्यासंख्योर्मिसलिलं सुपर्णानिलसेवितम् ॥ (३४।२)

दैत्यरक्षोगणग्राहं यक्षोरगझषाकुलम् । (३५।१)

पितामहमहावीर्यं सर्वस्त्रीरत्नशोभितम् ॥ (३५।२)

श्रीकीर्तिकान्तिलक्ष्मीभिर् नदीभिर् उपशोभितम् । (३६।१)

कालयोगिमहापर्वप्रलयोत्पत्तिवेगिनम् ॥ (३६।२)

तं तु योगमहापारं नारायणमहार्णवम् । (३७।१)

देवाधिदेवं वरदं भक्तानां भक्तिवत्सलम् ॥ (३७।२)

अनुग्रहकरं देवं प्रशान्तिकरणं शुभम् । (३८।१)

हर्यश्वरथसंयुक्ते सुपर्णध्वजसेविते ॥ (३८।२)

ग्रहचन्द्रार्करचिते मन्दराक्षवरावृते । (३९।१)

अनन्तरश्मिभिर्युक्ते विस्तीर्णे मेरुगह्वरे ॥ (३९।२)

तारकाचित्रकुसुमे ग्रहनक्षत्रबन्धुरे । (४०।१)

भयेष्वभयदं व्योम्नि देवा दैत्यपराजिताः ॥ (४०।२)

ददृशुस्ते स्थितं देवं दिव्ये लोकमये रथे । (४१।१)

ते कृताञ्जलयः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ (४१।२)

जयशब्दं पुरस्कृत्य शरण्यं शरणं गताः । (४२।१)

स तेषां तां गिरं श्रुत्वा विष्णुर्दैवतदैवतम् ॥ (४२।२)

मनश्चक्रे विनाशाय दानवानां महामृधे । (४३।१)

आकाशे तु स्थितो विष्णुरुत्तमं वपुरास्थितः ॥ (४३।२)

उवाच देवताः सर्वाः सप्रतिज्ञमिदं वचः । (४४।१)

शान्तिं व्रजत भद्रं वो मा भैष्ट मरुतां गणाः ॥ (४४।२)

जिता मे दानवाः सर्वे त्रैलोक्यं परिगृह्यताम् । (४५।१)

ते तस्य सत्यसंधस्य विष्णोर्वाक्येन तोषिताः ॥ (४५।२)

देवाः प्रीतिं समाजग्मुः प्राश्यामृतमिवोत्तमम् । (४६।१)

ततस्तमः संहृतं तद्विनेशुश्च बलाहकाः ॥ (४६।२)

प्रववुश्च शिवा वाताः प्रशान्ताश्च दिशो दश । (४७।१)

शुद्धप्रभाणि ज्योतींषि सोमश्चक्रुः प्रदक्षिणाम् ॥ (४७।२)

न विग्रहं ग्रहाश्चक्रुः प्रशान्ताश्चापि सिन्धवः । (४८।१)

विरजस्काभवन्मार्गा नाकवर्गादयस्त्रयः ॥ (४८।२)

यथार्थमूहुः सरितो नापि चुक्षुभिरेऽर्णवाः । (४९।१)

आसञ्छुभानीन्द्रियाणि नराणामन्तरात्मसु ॥ (४९।२)

महर्षयो वीतशोका वेदान् उच्चैरधीयत । (५०।१)

यज्ञेषु च हविः पाकं शिवमाप च पावकः ॥ (५०।२)

प्रवृत्तधर्माः संवृत्ता लोका मुदितमानसाः । (५१।१)

विष्णोर्दत्तप्रतिज्ञस्य श्रुत्वारिनिधने गिरम् ॥ (५१।२)