MPur, 36
Select a line for its word-by-word analysis.
स्वर्गतस्तु स राजेन्द्रो न्यवसद्देवसद्मनि । (१।२)
svargatastu sa rājendro nyavasaddevasadmani |
पूजितस्त्रिदशैः साध्यैर्मरुद्भिर्वसुभिस्तथा ॥ (१।३)
pūjitastridaśaiḥ sādhyairmarudbhirvasubhistathā ||
कथान्ते तत्र शक्रेण पृष्टः स पृथिवीपतिः ॥ (३।२)
kathānte tatra śakreṇa pṛṣṭaḥ sa pṛthivīpatiḥ ||
यदा स पूरुस्तव रूपेण राजञ्जरां गृहीत्वा प्रचचार लोके । (४।२)
yadā sa pūrustava rūpeṇa rājañjarāṃ gṛhītvā pracacāra loke |
तदा राज्यं सम्प्रदायैव तस्मै त्वया किमुक्तः कथयेह सत्यम् ॥ (४।३)
tadā rājyaṃ sampradāyaiva tasmai tvayā kimuktaḥ kathayeha satyam ||
प्रकृत्यनुमते पूरुं राज्ये कृत्वेदमब्रुवम् । (५।२)
prakṛtyanumate pūruṃ rājye kṛtvedamabruvam |
मध्ये पृथिव्यास्त्वं राजा भ्रातरोऽन्तेऽधिपास्तव ॥ (५।४)
madhye pṛthivyāstvaṃ rājā bhrātaro'nte'dhipāstava ||
अक्रोधनः क्रोधनेभ्यो विशिष्टस्तथा तितिक्षुर् अतितिक्षोर् विशिष्टः । (६।१)
akrodhanaḥ krodhanebhyo viśiṣṭastathā titikṣur atitikṣor viśiṣṭaḥ |
अमानुषेभ्यो मानुषश्च प्रधानो विद्वांस्तथैवाविदुषः प्रधानः ॥ (६।२)
amānuṣebhyo mānuṣaśca pradhāno vidvāṃstathaivāviduṣaḥ pradhānaḥ ||
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ (७।२)
ākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindati ||
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी न हीनतः परम् अभ्याददीत । (८।१)
nāruntudaḥ syānna nṛśaṃsavādī na hīnataḥ param abhyādadīta |
ययास्य वाचा पर उद्विजेत न तां वदेद्रुशतीं पापलौल्याम् ॥ (८।२)
yayāsya vācā para udvijeta na tāṃ vadedruśatīṃ pāpalaulyām ||
अरुन्तुदं पुरुषं तीव्रवाचं वाक्कण्टकैर् वितुदन्तं मनुष्यान् । (९।१)
aruntudaṃ puruṣaṃ tīvravācaṃ vākkaṇṭakair vitudantaṃ manuṣyān |
विद्याद् अलक्ष्मीकतमं जनानां मुखे निबद्धं निरृतिं वहन्तम् ॥ (९।२)
vidyād alakṣmīkatamaṃ janānāṃ mukhe nibaddhaṃ nirṛtiṃ vahantam ||
सद्भिः पुरस्तादभिपूजितः स्यात्सद्भिस्तथा पृष्ठतो रक्षितः स्यात् । (१०।१)
sadbhiḥ purastādabhipūjitaḥ syātsadbhistathā pṛṣṭhato rakṣitaḥ syāt |
सदा सताम् अतिवादांस्तितिक्षेत् सतां वृत्तं पालयन्साधुवृतः ॥ (१०।२)
sadā satām ativādāṃstitikṣet satāṃ vṛttaṃ pālayansādhuvṛtaḥ ||
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति यैर् आहतः शोचति वा त्र्यहानि । (११।१)
vāksāyakā vadanānniṣpatanti yair āhataḥ śocati vā tryahāni |
परस्य नो मर्मसु ते पतन्ति तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ (११।२)
parasya no marmasu te patanti tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu ||
यथा मैत्री च लोकेषु दानं च मधुरा च वाक् । (१२।२)
yathā maitrī ca lokeṣu dānaṃ ca madhurā ca vāk |
तस्मात्सान्त्वं सदा वाच्यं न वाच्यं परुषं क्वचित् । (१२।३)
tasmātsāntvaṃ sadā vācyaṃ na vācyaṃ paruṣaṃ kvacit |
पूज्यान्सम्पूजयेद् दद्यान्नाभिशापं कदाचन ॥ (१२।४)
pūjyānsampūjayed dadyānnābhiśāpaṃ kadācana ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.