मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 151

150 of 175 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

तं दृष्ट्वा दानवाः क्रुद्धाश्चेरुः स्वैः स्वैर्बलैर्वृताः । (१।२)

taṃ dṛṣṭvā dānavāḥ kruddhāśceruḥ svaiḥ svairbalairvṛtāḥ |

1.3१.३

सरघा इव माक्षीकहरणे सर्वतोदिशम् ॥ (१।३)

saraghā iva mākṣīkaharaṇe sarvatodiśam ||

2.1२.१

कृष्णचामरजालाढ्ये सुधाविरचिताङ्कुरे । (२।१)

kṛṣṇacāmarajālāḍhye sudhāviracitāṅkure |

2.2२.२

चित्रपञ्चपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे ॥ (२।२)

citrapañcapatāke tu prabhinnakaraṭāmukhe ||

3.1३.१

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्धरे । (३।१)

parvatābhe gaje bhīme madasrāviṇi durdhare |

3.2३.२

आरुह्याजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली ॥ (३।२)

āruhyājau nimirdaityo hariṃ pratyudyayau balī ||

4.1४.१

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य पदरक्षिणः । (४।१)

tasyāsandānavā raudrā gajasya padarakṣiṇaḥ |

4.2४.२

सप्तविंशतिसाहस्राः किरीटकवचोज्ज्वलाः ॥ (४।२)

saptaviṃśatisāhasrāḥ kirīṭakavacojjvalāḥ ||

5.1५.१

अश्वारूढश्च मथनो जम्भकश्चोष्ट्रवाहनः । (५।१)

aśvārūḍhaśca mathano jambhakaścoṣṭravāhanaḥ |

5.2५.२

शुम्भोऽपि विपुलं मेषं समारुह्याव्रजद्रणम् ॥ (५।२)

śumbho'pi vipulaṃ meṣaṃ samāruhyāvrajadraṇam ||

6.1६.१

अपरे दानवेन्द्रास्तु यत्ता नानास्त्रपाणयः । (६।१)

apare dānavendrāstu yattā nānāstrapāṇayaḥ |

6.2६.२

आजघ्नुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् ॥ (६।२)

ājaghnuḥ samare kruddhā viṣṇumakliṣṭakāriṇam ||

7.1७.१

परिघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण तु । (७।१)

parigheṇa nimirdaityo mathano mudgareṇa tu |

7.2७.२

शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा ॥ (७।२)

śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena grasanastathā ||

8.1८.१

चक्रेण महिषः क्रुद्धो जम्भः शक्त्या महारणे । (८।१)

cakreṇa mahiṣaḥ kruddho jambhaḥ śaktyā mahāraṇe |

8.2८.२

जघ्नुर्नारायणं सर्वे शेषास्तीक्ष्णैश्च मार्गणैः ॥ (८।२)

jaghnurnārāyaṇaṃ sarve śeṣāstīkṣṇaiśca mārgaṇaiḥ ||

9.1९.१

तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि शरीरं विविशुर्हरेः । (९।१)

tānyastrāṇi prayuktāni śarīraṃ viviśurhareḥ |

9.2९.२

गुरूक्तान्युपदिष्टानि सच्छिष्यस्य श्रुताविव ॥ (९।२)

gurūktānyupadiṣṭāni sacchiṣyasya śrutāviva ||

10.1१०.१

असम्भ्रान्तो रणे विष्णुरथ जग्राह कार्मुकम् । (१०।१)

asambhrānto raṇe viṣṇuratha jagrāha kārmukam |

10.2१०.२

शरांश्चाशीविषाकारांस्तैलधौतानजिह्मगान् ॥ (१०।२)

śarāṃścāśīviṣākārāṃstailadhautānajihmagān ||

11.1११.१

ततोऽभिसंध्य दैत्यांस्तानाकर्णाकृष्टकार्मुकः । (११।१)

tato'bhisaṃdhya daityāṃstānākarṇākṛṣṭakārmukaḥ |

11.2११.२

अभ्यद्रवद्रणे क्रुद्धो दैत्यानीके तु पौरुषात् ॥ (११।२)

abhyadravadraṇe kruddho daityānīke tu pauruṣāt ||

12.1१२.१

निमिं विव्याध विंशत्या बाणानामग्निवर्चसाम् । (१२।१)

nimiṃ vivyādha viṃśatyā bāṇānāmagnivarcasām |

12.2१२.२

मथनं दशभिर्बाणैः शुम्भं पञ्चभिरेव च ॥ (१२।२)

mathanaṃ daśabhirbāṇaiḥ śumbhaṃ pañcabhireva ca ||

13.1१३.१

एकेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि पत्त्रिणा । (१३।१)

ekena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi pattriṇā |

13.2१३.२

जम्भं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैकशोऽष्टभिः ॥ (१३।२)

jambhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaikaśo'ṣṭabhiḥ ||

14.1१४.१

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः । (१४।१)

tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrchitāḥ |

14.2१४.२

नर्दमानाः प्रयत्नेन चक्रुरत्यद्भुतं रणम् ॥ (१४।२)

nardamānāḥ prayatnena cakruratyadbhutaṃ raṇam ||

15.1१५.१

चिछेदाथ धनुर्विष्णोर्निमिर्भल्लेन दानवः । (१५।१)

cichedātha dhanurviṣṇornimirbhallena dānavaḥ |

15.2१५.२

संध्यमानं शरं हस्ते चिछेद महिषासुरः ॥ (१५।२)

saṃdhyamānaṃ śaraṃ haste cicheda mahiṣāsuraḥ ||

16.1१६.१

पीडयामास गरुडं जम्भस्तीक्ष्णैस्तु सायकैः । (१६।१)

pīḍayāmāsa garuḍaṃ jambhastīkṣṇaistu sāyakaiḥ |

16.2१६.२

भुजं तस्याहनद्गाढं शुम्भो भूधरसंनिभः ॥ (१६।२)

bhujaṃ tasyāhanadgāḍhaṃ śumbho bhūdharasaṃnibhaḥ ||

17.1१७.१

छिन्ने धनुषि गोविन्दो गदां जग्राह भीषणाम् । (१७।१)

chinne dhanuṣi govindo gadāṃ jagrāha bhīṣaṇām |

17.2१७.२

तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे ॥ (१७।२)

tāṃ prāhiṇotsa vegena mathanāya mahāhave ||

18.1१८.१

तामप्राप्तां निमिर्बाणैश्चिछेद तिलशो रणे । (१८।१)

tāmaprāptāṃ nimirbāṇaiścicheda tilaśo raṇe |

18.2१८.२

तां नाशमागतां दृष्ट्वा हीनाग्रे प्रार्थनामिव ॥ (१८।२)

tāṃ nāśamāgatāṃ dṛṣṭvā hīnāgre prārthanāmiva ||

19.1१९.१

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । (१९।१)

jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam |

19.2१९.२

तं मुमोचाथ वेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम् ॥ (१९।२)

taṃ mumocātha vegena nimimuddiśya dānavam ||

20.1२०.१

तम् आयान्तं वियत्येव त्रयो दैत्या न्यवारयन् । (२०।१)

tam āyāntaṃ viyatyeva trayo daityā nyavārayan |

20.2२०.२

गदया जम्भदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु ॥ (२०।२)

gadayā jambhadaityastu grasanaḥ paṭṭiśena tu ||

21.1२१.१

शक्त्या च महिषो दैत्यः स्वपक्षजयकाङ्क्षया । (२१।१)

śaktyā ca mahiṣo daityaḥ svapakṣajayakāṅkṣayā |

21.2२१.२

निराकृतं तमालोक्य दुर्जने प्रणयं यथा ॥ (२१।२)

nirākṛtaṃ tamālokya durjane praṇayaṃ yathā ||

22.1२२.१

जग्राह शक्तिमुग्राग्रामष्टघण्टोत्कटस्वनाम् । (२२।१)

jagrāha śaktimugrāgrāmaṣṭaghaṇṭotkaṭasvanām |

22.2२२.२

जम्भाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्रणभीषणः ॥ (२२।२)

jambhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodraṇabhīṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

तामम्बरस्थां जग्राह गजो दानवनन्दनः । (२३।१)

tāmambarasthāṃ jagrāha gajo dānavanandanaḥ |

23.2२३.२

गृहीतां तां समालोक्य शिक्षामिव विवेकिभिः ॥ (२३।२)

gṛhītāṃ tāṃ samālokya śikṣāmiva vivekibhiḥ ||

24.1२४.१

दृढं भारसहं सारमन्यदादाय कार्मुकम् । (२४।१)

dṛḍhaṃ bhārasahaṃ sāramanyadādāya kārmukam |

24.2२४.२

रौद्रास्त्रमभिसंधाय तस्मिन्बाणं मुमोच ह ॥ (२४।२)

raudrāstramabhisaṃdhāya tasminbāṇaṃ mumoca ha ||

25.1२५.१

ततोऽस्त्रतेजसा सर्वं व्याप्तं लोकं चराचरम् । (२५।१)

tato'stratejasā sarvaṃ vyāptaṃ lokaṃ carācaram |

25.2२५.२

ततो बाणमयं सर्वमाकाशं समदृश्यत ॥ (२५।२)

tato bāṇamayaṃ sarvamākāśaṃ samadṛśyata ||

26.1२६.१

भूर्दिशो विदिशश्चैव बाणजालमया बभुः । (२६।१)

bhūrdiśo vidiśaścaiva bāṇajālamayā babhuḥ |

26.2२६.२

दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेननीर् ग्रसनोऽसुरः ॥ (२६।२)

dṛṣṭvā tadastramāhātmyaṃ senanīr grasano'suraḥ ||

27.1२७.१

ब्राह्ममस्त्रं चकारासौ सर्वास्त्रविनिवारणम् । (२७।१)

brāhmamastraṃ cakārāsau sarvāstravinivāraṇam |

27.2२७.२

तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकघस्मरम् ॥ (२७।२)

tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāstraṃ lokaghasmaram ||

28.1२८.१

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । (२८।१)

astre pratihate tasminviṣṇurdānavasūdanaḥ |

28.2२८.२

कालदण्डास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम् ॥ (२८।२)

kāladaṇḍāstramakarotsarvalokabhayaṃkaram ||

29.1२९.१

संधीयमाने तस्मिंस्तु मारुतः परुषो ववौ । (२९।१)

saṃdhīyamāne tasmiṃstu mārutaḥ paruṣo vavau |

29.2२९.२

चकम्पे च मही देवी दैत्या भिन्नधियोऽभवन् ॥ (२९।२)

cakampe ca mahī devī daityā bhinnadhiyo'bhavan ||

30.1३०.१

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । (३०।१)

tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ |

30.2३०.२

चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे ॥ (३०।२)

cakrurastrāṇi divyāni nānārūpāṇi saṃyuge ||

31.1३१.१

नारायणास्त्रं ग्रसनो गृहीत्वा चक्रं निमिः स्वास्त्रवरं मुमोच । (३१।१)

nārāyaṇāstraṃ grasano gṛhītvā cakraṃ nimiḥ svāstravaraṃ mumoca |

31.2३१.२

ऐषीकमस्त्रं च चकार जम्भस्तत्कालदण्डास्त्रनिवारणाय ॥ (३१।२)

aiṣīkamastraṃ ca cakāra jambhastatkāladaṇḍāstranivāraṇāya ||

32.1३२.१

यावन्न संध्या न दशां प्रयान्ति दैत्येश्वराश्चास्त्रनिवारणाय । (३२।१)

yāvanna saṃdhyā na daśāṃ prayānti daityeśvarāścāstranivāraṇāya |

32.2३२.२

तावत्क्षणेनैव जघान कोटीर्दैत्येश्वराणां सगजान् सहाश्वान् ॥ (३२।२)

tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīrdaityeśvarāṇāṃ sagajān sahāśvān ||

33.1३३.१

अनन्तरं शान्तमभूत्तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेण तु कालदण्डम् । (३३।१)

anantaraṃ śāntamabhūttadastraṃ daityāstrayogeṇa tu kāladaṇḍam |

33.2३३.२

शान्तं तदालोक्य हरिः स्वशस्त्रं स्वविक्रमे मन्युपरीतमूर्तिः ॥ (३३।२)

śāntaṃ tadālokya hariḥ svaśastraṃ svavikrame manyuparītamūrtiḥ ||

34.1३४.१

जग्राह चक्रं तपनायुताभम् उग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । (३४।१)

jagrāha cakraṃ tapanāyutābham ugrāramātmānamiva dvitīyam |

34.2३४.२

चिक्षेप सेनापतयेऽभिसंध्य कण्ठस्थलं वज्रकठोरमुग्रम् ॥ (३४।२)

cikṣepa senāpataye'bhisaṃdhya kaṇṭhasthalaṃ vajrakaṭhoramugram ||

35.1३५.१

चक्रं तदाकाशगतं विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यैः । (३५।१)

cakraṃ tadākāśagataṃ vilokya sarvātmanā daityavarāḥ svavīryaiḥ |

35.2३५.२

नाशक्नुवन्वारयितुं प्रचण्डं दैवं यथा कर्म मुधा प्रपन्नम् ॥ (३५।२)

nāśaknuvanvārayituṃ pracaṇḍaṃ daivaṃ yathā karma mudhā prapannam ||

36.1३६.१

तमप्रतर्क्यं जनयन्नजय्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । (३६।१)

tamapratarkyaṃ janayannajayyaṃ cakraṃ papāta grasanasya kaṇṭhe |

36.2३६.२

द्विधा तु कृत्वा ग्रसनस्य कण्ठं तद्रक्तधारारुणघोरनाभि । (३६।२)

dvidhā tu kṛtvā grasanasya kaṇṭhaṃ tadraktadhārāruṇaghoranābhi |

36.3३६.३

जगाम भूयो ऽपि जनार्दनस्य पाणिं प्रवृद्धानलतुल्यदीप्ति ॥ (३६।३)

jagāma bhūyo 'pi janārdanasya pāṇiṃ pravṛddhānalatulyadīpti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 151

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit