MPur, 151
Select a line for its word-by-word analysis.
तं दृष्ट्वा दानवाः क्रुद्धाश्चेरुः स्वैः स्वैर्बलैर्वृताः । (१।२)
taṃ dṛṣṭvā dānavāḥ kruddhāśceruḥ svaiḥ svairbalairvṛtāḥ |
आरुह्याजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली ॥ (३।२)
āruhyājau nimirdaityo hariṃ pratyudyayau balī ||
शुम्भोऽपि विपुलं मेषं समारुह्याव्रजद्रणम् ॥ (५।२)
śumbho'pi vipulaṃ meṣaṃ samāruhyāvrajadraṇam ||
आजघ्नुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् ॥ (६।२)
ājaghnuḥ samare kruddhā viṣṇumakliṣṭakāriṇam ||
शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा ॥ (७।२)
śumbhaḥ śūlena tīkṣṇena prāsena grasanastathā ||
चक्रेण महिषः क्रुद्धो जम्भः शक्त्या महारणे । (८।१)
cakreṇa mahiṣaḥ kruddho jambhaḥ śaktyā mahāraṇe |
जघ्नुर्नारायणं सर्वे शेषास्तीक्ष्णैश्च मार्गणैः ॥ (८।२)
jaghnurnārāyaṇaṃ sarve śeṣāstīkṣṇaiśca mārgaṇaiḥ ||
तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि शरीरं विविशुर्हरेः । (९।१)
tānyastrāṇi prayuktāni śarīraṃ viviśurhareḥ |
गुरूक्तान्युपदिष्टानि सच्छिष्यस्य श्रुताविव ॥ (९।२)
gurūktānyupadiṣṭāni sacchiṣyasya śrutāviva ||
असम्भ्रान्तो रणे विष्णुरथ जग्राह कार्मुकम् । (१०।१)
asambhrānto raṇe viṣṇuratha jagrāha kārmukam |
ततोऽभिसंध्य दैत्यांस्तानाकर्णाकृष्टकार्मुकः । (११।१)
tato'bhisaṃdhya daityāṃstānākarṇākṛṣṭakārmukaḥ |
अभ्यद्रवद्रणे क्रुद्धो दैत्यानीके तु पौरुषात् ॥ (११।२)
abhyadravadraṇe kruddho daityānīke tu pauruṣāt ||
निमिं विव्याध विंशत्या बाणानामग्निवर्चसाम् । (१२।१)
nimiṃ vivyādha viṃśatyā bāṇānāmagnivarcasām |
मथनं दशभिर्बाणैः शुम्भं पञ्चभिरेव च ॥ (१२।२)
mathanaṃ daśabhirbāṇaiḥ śumbhaṃ pañcabhireva ca ||
एकेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि पत्त्रिणा । (१३।१)
ekena mahiṣaṃ kruddho vivyādhorasi pattriṇā |
जम्भं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैकशोऽष्टभिः ॥ (१३।२)
jambhaṃ dvādaśabhistīkṣṇaiḥ sarvāṃścaikaikaśo'ṣṭabhiḥ ||
तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः । (१४।१)
tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā dānavāḥ krodhamūrchitāḥ |
नर्दमानाः प्रयत्नेन चक्रुरत्यद्भुतं रणम् ॥ (१४।२)
nardamānāḥ prayatnena cakruratyadbhutaṃ raṇam ||
चिछेदाथ धनुर्विष्णोर्निमिर्भल्लेन दानवः । (१५।१)
cichedātha dhanurviṣṇornimirbhallena dānavaḥ |
पीडयामास गरुडं जम्भस्तीक्ष्णैस्तु सायकैः । (१६।१)
pīḍayāmāsa garuḍaṃ jambhastīkṣṇaistu sāyakaiḥ |
भुजं तस्याहनद्गाढं शुम्भो भूधरसंनिभः ॥ (१६।२)
bhujaṃ tasyāhanadgāḍhaṃ śumbho bhūdharasaṃnibhaḥ ||
छिन्ने धनुषि गोविन्दो गदां जग्राह भीषणाम् । (१७।१)
chinne dhanuṣi govindo gadāṃ jagrāha bhīṣaṇām |
तामप्राप्तां निमिर्बाणैश्चिछेद तिलशो रणे । (१८।१)
tāmaprāptāṃ nimirbāṇaiścicheda tilaśo raṇe |
तां नाशमागतां दृष्ट्वा हीनाग्रे प्रार्थनामिव ॥ (१८।२)
tāṃ nāśamāgatāṃ dṛṣṭvā hīnāgre prārthanāmiva ||
जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । (१९।१)
jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ divyaratnapariṣkṛtam |
तम् आयान्तं वियत्येव त्रयो दैत्या न्यवारयन् । (२०।१)
tam āyāntaṃ viyatyeva trayo daityā nyavārayan |
गदया जम्भदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु ॥ (२०।२)
gadayā jambhadaityastu grasanaḥ paṭṭiśena tu ||
शक्त्या च महिषो दैत्यः स्वपक्षजयकाङ्क्षया । (२१।१)
śaktyā ca mahiṣo daityaḥ svapakṣajayakāṅkṣayā |
जग्राह शक्तिमुग्राग्रामष्टघण्टोत्कटस्वनाम् । (२२।१)
jagrāha śaktimugrāgrāmaṣṭaghaṇṭotkaṭasvanām |
जम्भाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्रणभीषणः ॥ (२२।२)
jambhāya tāṃ samuddiśya prāhiṇodraṇabhīṣaṇaḥ ||
गृहीतां तां समालोक्य शिक्षामिव विवेकिभिः ॥ (२३।२)
gṛhītāṃ tāṃ samālokya śikṣāmiva vivekibhiḥ ||
रौद्रास्त्रमभिसंधाय तस्मिन्बाणं मुमोच ह ॥ (२४।२)
raudrāstramabhisaṃdhāya tasminbāṇaṃ mumoca ha ||
ततोऽस्त्रतेजसा सर्वं व्याप्तं लोकं चराचरम् । (२५।१)
tato'stratejasā sarvaṃ vyāptaṃ lokaṃ carācaram |
दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेननीर् ग्रसनोऽसुरः ॥ (२६।२)
dṛṣṭvā tadastramāhātmyaṃ senanīr grasano'suraḥ ||
ब्राह्ममस्त्रं चकारासौ सर्वास्त्रविनिवारणम् । (२७।१)
brāhmamastraṃ cakārāsau sarvāstravinivāraṇam |
तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकघस्मरम् ॥ (२७।२)
tena tatpraśamaṃ yātaṃ raudrāstraṃ lokaghasmaram ||
अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । (२८।१)
astre pratihate tasminviṣṇurdānavasūdanaḥ |
चकम्पे च मही देवी दैत्या भिन्नधियोऽभवन् ॥ (२९।२)
cakampe ca mahī devī daityā bhinnadhiyo'bhavan ||
तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । (३०।१)
tadastramugraṃ dṛṣṭvā tu dānavā yuddhadurmadāḥ |
चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे ॥ (३०।२)
cakrurastrāṇi divyāni nānārūpāṇi saṃyuge ||
नारायणास्त्रं ग्रसनो गृहीत्वा चक्रं निमिः स्वास्त्रवरं मुमोच । (३१।१)
nārāyaṇāstraṃ grasano gṛhītvā cakraṃ nimiḥ svāstravaraṃ mumoca |
ऐषीकमस्त्रं च चकार जम्भस्तत्कालदण्डास्त्रनिवारणाय ॥ (३१।२)
aiṣīkamastraṃ ca cakāra jambhastatkāladaṇḍāstranivāraṇāya ||
यावन्न संध्या न दशां प्रयान्ति दैत्येश्वराश्चास्त्रनिवारणाय । (३२।१)
yāvanna saṃdhyā na daśāṃ prayānti daityeśvarāścāstranivāraṇāya |
तावत्क्षणेनैव जघान कोटीर्दैत्येश्वराणां सगजान् सहाश्वान् ॥ (३२।२)
tāvatkṣaṇenaiva jaghāna koṭīrdaityeśvarāṇāṃ sagajān sahāśvān ||
अनन्तरं शान्तमभूत्तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेण तु कालदण्डम् । (३३।१)
anantaraṃ śāntamabhūttadastraṃ daityāstrayogeṇa tu kāladaṇḍam |
शान्तं तदालोक्य हरिः स्वशस्त्रं स्वविक्रमे मन्युपरीतमूर्तिः ॥ (३३।२)
śāntaṃ tadālokya hariḥ svaśastraṃ svavikrame manyuparītamūrtiḥ ||
जग्राह चक्रं तपनायुताभम् उग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । (३४।१)
jagrāha cakraṃ tapanāyutābham ugrāramātmānamiva dvitīyam |
चिक्षेप सेनापतयेऽभिसंध्य कण्ठस्थलं वज्रकठोरमुग्रम् ॥ (३४।२)
cikṣepa senāpataye'bhisaṃdhya kaṇṭhasthalaṃ vajrakaṭhoramugram ||
चक्रं तदाकाशगतं विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यैः । (३५।१)
cakraṃ tadākāśagataṃ vilokya sarvātmanā daityavarāḥ svavīryaiḥ |
नाशक्नुवन्वारयितुं प्रचण्डं दैवं यथा कर्म मुधा प्रपन्नम् ॥ (३५।२)
nāśaknuvanvārayituṃ pracaṇḍaṃ daivaṃ yathā karma mudhā prapannam ||
तमप्रतर्क्यं जनयन्नजय्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । (३६।१)
tamapratarkyaṃ janayannajayyaṃ cakraṃ papāta grasanasya kaṇṭhe |
द्विधा तु कृत्वा ग्रसनस्य कण्ठं तद्रक्तधारारुणघोरनाभि । (३६।२)
dvidhā tu kṛtvā grasanasya kaṇṭhaṃ tadraktadhārāruṇaghoranābhi |
जगाम भूयो ऽपि जनार्दनस्य पाणिं प्रवृद्धानलतुल्यदीप्ति ॥ (३६।३)
jagāma bhūyo 'pi janārdanasya pāṇiṃ pravṛddhānalatulyadīpti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.