MPur, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रतिसर्गश्च ये येषाम् अधिपास् तान्वदस्व नः ॥ (१।३)
pratisargaśca ye yeṣām adhipās tānvadasva naḥ ||
यदाभिषिक्तः सकलाधिराज्ये पृथुर्धरित्र्यामधिपो बभूव । (२।२)
yadābhiṣiktaḥ sakalādhirājye pṛthurdharitryāmadhipo babhūva |
तदौषधीनामधिपं चकार यज्ञव्रतानां तपसां च चन्द्रम् ॥ (२।३)
tadauṣadhīnāmadhipaṃ cakāra yajñavratānāṃ tapasāṃ ca candram ||
नक्षत्रताराद्विजवृक्षगुल्मलतावितानस्य च रुक्मगर्भः । (३।१)
nakṣatratārādvijavṛkṣagulmalatāvitānasya ca rukmagarbhaḥ |
अपामधीशं वरुणं धनानां राज्ञां प्रभुं वैश्रवणं च तद्वत् ॥ (३।२)
apāmadhīśaṃ varuṇaṃ dhanānāṃ rājñāṃ prabhuṃ vaiśravaṇaṃ ca tadvat ||
विष्णुं रवीणामधिपं वसूनाम् अग्निं च लोकाधिपतिश्चकार । (४।१)
viṣṇuṃ ravīṇāmadhipaṃ vasūnām agniṃ ca lokādhipatiścakāra |
प्रजापतीनामधिपं च दक्षं चकार शक्रं मरुतामधीशम् ॥ (४।२)
prajāpatīnāmadhipaṃ ca dakṣaṃ cakāra śakraṃ marutāmadhīśam ||
दैत्याधिपानामथ दानवानां प्रह्लादमीशं च यमं पितॄणाम् । (५।१)
daityādhipānāmatha dānavānāṃ prahlādamīśaṃ ca yamaṃ pitṝṇām |
पिशाचरक्षःपशुभूतयक्षवेतालराजं त्व् अथ शूलपाणिम् ॥ (५।२)
piśācarakṣaḥpaśubhūtayakṣavetālarājaṃ tv atha śūlapāṇim ||
प्रालेयशैलं च पतिं गिरीणाम् ईशं समुद्रं ससरिन्नदानाम् । (६।१)
prāleyaśailaṃ ca patiṃ girīṇām īśaṃ samudraṃ sasarinnadānām |
गन्धर्वविद्याधरकिंनराणाम् ईशं पुनश्चित्ररथं चकार ॥ (६।२)
gandharvavidyādharakiṃnarāṇām īśaṃ punaścitrarathaṃ cakāra ||
नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमादिदेश । (७।१)
nāgādhipaṃ vāsukimugravīryaṃ sarpādhipaṃ takṣakamādideśa |
दिशां गजानामधिपं चकार गजेन्द्रमैरावतनामधेयम् ॥ (७।२)
diśāṃ gajānāmadhipaṃ cakāra gajendramairāvatanāmadheyam ||
सुपर्णमीशं पततामथाश्वराजानमुच्चैःश्रवसं चकार । (८।१)
suparṇamīśaṃ patatāmathāśvarājānamuccaiḥśravasaṃ cakāra |
सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च प्लक्षं पुनः सर्ववनस्पतीनाम् ॥ (८।२)
siṃhaṃ mṛgāṇāṃ vṛṣabhaṃ gavāṃ ca plakṣaṃ punaḥ sarvavanaspatīnām ||
पितामहः पूर्वमथाभ्यषिञ्चच्चैतान्पुनः सर्वदिशाधिनाथान् । (९।१)
pitāmahaḥ pūrvamathābhyaṣiñcaccaitānpunaḥ sarvadiśādhināthān |
पूर्वेण दिक्पालम् अथाभ्यषिञ्चन्नाम्ना सुधर्माणम् अरातिकेतुम् ॥ (९।२)
pūrveṇa dikpālam athābhyaṣiñcannāmnā sudharmāṇam arātiketum ||
ततोऽधिपं दक्षिणतश्चकार सर्वेश्वरं शङ्खपदाभिधानम् । (१०।१)
tato'dhipaṃ dakṣiṇataścakāra sarveśvaraṃ śaṅkhapadābhidhānam |
स केतुमन्तं च दिगीशमीशश्चकार पश्चाद् भुवनाण्डगर्भः ॥ (१०।२)
sa ketumantaṃ ca digīśamīśaścakāra paścād bhuvanāṇḍagarbhaḥ ||
हिरण्यरोमाणम् उदग्दिगीशं प्रजापतिर् देवसुतं चकार । (११।१)
hiraṇyaromāṇam udagdigīśaṃ prajāpatir devasutaṃ cakāra |
अद्यापि कुर्वन्ति दिशाम् अधीशाः शत्रून् दहन्तस्तु भुवोऽभिरक्षाम् ॥ (११।२)
adyāpi kurvanti diśām adhīśāḥ śatrūn dahantastu bhuvo'bhirakṣām ||
चतुर्भिर् एभिः पृथुनामधेयो नृपोऽभिषिक्तः प्रथमं पृथिव्याम् । (१२।१)
caturbhir ebhiḥ pṛthunāmadheyo nṛpo'bhiṣiktaḥ prathamaṃ pṛthivyām |
गतेऽन्तरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वताख्ये च पुनः प्रवृत्ते । (१२।२)
gate'ntare cākṣuṣanāmadheye vaivasvatākhye ca punaḥ pravṛtte |
प्रजापतिः सो ऽस्य चराचरस्य बभूव सूर्यान्वयवंशचिह्नः ॥ (१२।३)
prajāpatiḥ so 'sya carācarasya babhūva sūryānvayavaṃśacihnaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.