मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 95

94 of 175 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

भगवन्भूतभव्येश तथान्यदपि यच्छ्रुतम् । (१।२)

bhagavanbhūtabhavyeśa tathānyadapi yacchrutam |

1.3१.३

भुक्तिमुक्तिफलायालं तत्पुनर् वक्तुमर्हसि ॥ (१।३)

bhuktimuktiphalāyālaṃ tatpunar vaktumarhasi ||

2.1२.१

एवमुक्तोऽब्रवीच्छम्भुरयं वाङ्मयपारगः । (२।१)

evamukto'bravīcchambhurayaṃ vāṅmayapāragaḥ |

2.2२.२

मत्समस्तपसा ब्रह्मन्पुराणश्रुतिविस्तरैः ॥ (२।२)

matsamastapasā brahmanpurāṇaśrutivistaraiḥ ||

3.1३.१

धर्मोऽयं वृषरूपेण नन्दी नाम गणाधिपः । (३।१)

dharmo'yaṃ vṛṣarūpeṇa nandī nāma gaṇādhipaḥ |

3.2३.२

धर्मान्माहेश्वरान् वक्ष्यत्यतःप्रभृति नारद ॥ (३।२)

dharmānmāheśvarān vakṣyatyataḥprabhṛti nārada ||

4.1४.१

मत्स्य उवाच । (४।१)

matsya uvāca

4.2४.२

इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवान्तरधीयत । (४।२)

ityuktvā devadeveśastatraivāntaradhīyata |

4.3४.३

नारदोऽपि हि शुश्रूषुरपृच्छन्नन्दिकेश्वरम् । (४।३)

nārado'pi hi śuśrūṣurapṛcchannandikeśvaram |

4.4४.४

आदिष्टस्त्वं शिवेनेह वद माहेश्वरं व्रतम् ॥ (४।४)

ādiṣṭastvaṃ śiveneha vada māheśvaraṃ vratam ||

5.1५.१

नन्दिकेश्वर उवाच । (५।१)

nandikeśvara uvāca

5.2५.२

शृणुष्वावहितो ब्रह्मन्वक्ष्ये माहेश्वरं व्रतम् । (५।२)

śṛṇuṣvāvahito brahmanvakṣye māheśvaraṃ vratam |

5.3५.३

त्रिषु लोकेषु विख्याता नाम्ना शिवचतुर्दशी ॥ (५।३)

triṣu lokeṣu vikhyātā nāmnā śivacaturdaśī ||

6.1६.१

मार्गशीर्षत्रयोदश्यां सितायामेकभोजनः । (६।१)

mārgaśīrṣatrayodaśyāṃ sitāyāmekabhojanaḥ |

6.2६.२

प्रार्थयेद्देवदेवेशं त्वामहं शरणं गतः ॥ (६।२)

prārthayeddevadeveśaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||

7.1७.१

चतुर्दश्यां निराहारः सम्यगभ्यर्च्य शंकरम् । (७।१)

caturdaśyāṃ nirāhāraḥ samyagabhyarcya śaṃkaram |

7.2७.२

सुवर्णवृषभं दत्त्वा भोक्ष्यामि च परेऽहनि ॥ (७।२)

suvarṇavṛṣabhaṃ dattvā bhokṣyāmi ca pare'hani ||

8.1८.१

एवं नियमकृत्सुप्त्वा प्रातरुत्थाय मानवः । (८।१)

evaṃ niyamakṛtsuptvā prātarutthāya mānavaḥ |

8.2८.२

कृतस्नानजपःपश्चादुमया सह शंकरम् । (८।२)

kṛtasnānajapaḥpaścādumayā saha śaṃkaram |

8.3८.३

पूजयेत्कमलैः शुभ्रैर्गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ (८।३)

pūjayetkamalaiḥ śubhrairgandhamālyānulepanaiḥ ||

9.1९.१

पादौ नमः शिवायेति शिरः सर्वात्मने नमः । (९।१)

pādau namaḥ śivāyeti śiraḥ sarvātmane namaḥ |

9.2९.२

त्रिनेत्रायेति नेत्राणि ललाटं हरये नमः ॥ (९।२)

trinetrāyeti netrāṇi lalāṭaṃ haraye namaḥ ||

10.1१०.१

मुखम् इन्दुमुखायेति श्रीकण्ठायेति कंधराम् । (१०।१)

mukham indumukhāyeti śrīkaṇṭhāyeti kaṃdharām |

10.2१०.२

सद्योजाताय कर्णौ तु वामदेवाय वै भुजौ ॥ (१०।२)

sadyojātāya karṇau tu vāmadevāya vai bhujau ||

11.1११.१

अघोरहृदयायेति हृदयं चाभिपूजयेत् । (११।१)

aghorahṛdayāyeti hṛdayaṃ cābhipūjayet |

11.2११.२

स्तनौ तत्पुरुषायेति तथेशानाय चोदरम् ॥ (११।२)

stanau tatpuruṣāyeti tatheśānāya codaram ||

12.1१२.१

पार्श्वौ चानन्तधर्माय ज्ञानभूताय वै कटिम् । (१२।१)

pārśvau cānantadharmāya jñānabhūtāya vai kaṭim |

12.2१२.२

ऊरू चानन्तवैराग्यसिंहायेत्यभिपूजयेत् ॥ (१२।२)

ūrū cānantavairāgyasiṃhāyetyabhipūjayet ||

13.1१३.१

अनन्तैश्वर्यनाथाय जानुनी चार्चयेद्बुधः । (१३।१)

anantaiśvaryanāthāya jānunī cārcayedbudhaḥ |

13.2१३.२

प्रधानाय नमो जङ्घे गुल्फौ व्योमात्मने नमः ॥ (१३।२)

pradhānāya namo jaṅghe gulphau vyomātmane namaḥ ||

14.1१४.१

व्योमकेशात्मरूपाय केशान्पृष्ठं च पूजयेत् । (१४।१)

vyomakeśātmarūpāya keśānpṛṣṭhaṃ ca pūjayet |

14.2१४.२

नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै पार्वतीं चापि पूजयेत् ॥ (१४।२)

namaḥ puṣṭyai namastuṣṭyai pārvatīṃ cāpi pūjayet ||

15.1१५.१

ततस्तु वृषभं हैममुदकुम्भसमन्वितम् । (१५।१)

tatastu vṛṣabhaṃ haimamudakumbhasamanvitam |

15.2१५.२

शुक्लमाल्याम्बरधरं पञ्चरत्नसमन्वितम् । (१५।२)

śuklamālyāmbaradharaṃ pañcaratnasamanvitam |

15.3१५.३

भक्ष्यैर्नानाविधैर्युक्तं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ (१५।३)

bhakṣyairnānāvidhairyuktaṃ brāhmaṇāya nivedayet ||

16.1१६.१

प्रीयतां देवदेवोऽत्र सद्योजातः पिनाकधृक् । (१६।१)

prīyatāṃ devadevo'tra sadyojātaḥ pinākadhṛk |

16.2१६.२

ततो विप्रान्समाहूय तर्पयेद्भक्तितः शुभान् । (१६।२)

tato viprānsamāhūya tarpayedbhaktitaḥ śubhān |

16.3१६.३

पृषदाज्यं च संप्राश्य स्वपेद्भूमावुदङ्मुखः ॥ (१६।३)

pṛṣadājyaṃ ca saṃprāśya svapedbhūmāvudaṅmukhaḥ ||

17.1१७.१

पञ्चदश्यां च सम्पूज्य विप्रान्भुञ्जीत वाग्यतः । (१७।१)

pañcadaśyāṃ ca sampūjya viprānbhuñjīta vāgyataḥ |

17.2१७.२

तद्वत्कृष्णचतुर्दश्यामेतत्सर्वं समाचरेत् ॥ (१७।२)

tadvatkṛṣṇacaturdaśyāmetatsarvaṃ samācaret ||

18.1१८.१

चतुर्दशीषु सर्वासु कुर्यात्पूर्ववदर्चनम् । (१८।१)

caturdaśīṣu sarvāsu kuryātpūrvavadarcanam |

18.2१८.२

ये तु मासे विशेषाः स्युस्तान्निबोध क्रमादिह ॥ (१८।२)

ye tu māse viśeṣāḥ syustānnibodha kramādiha ||

19.1१९.१

मार्गशीर्षादिमासेषु क्रमादेतदुदीरयेत् । (१९।१)

mārgaśīrṣādimāseṣu kramādetadudīrayet |

19.2१९.२

शंकराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते करवीरक ॥ (१९।२)

śaṃkarāya namaste'stu namaste karavīraka ||

20.1२०.१

त्र्यम्बकाय नमस्तेऽस्तु महेश्वरमतः परम् । (२०।१)

tryambakāya namaste'stu maheśvaramataḥ param |

20.2२०.२

नमस्तेऽस्तु महादेव स्थाणवे च ततः परम् ॥ (२०।२)

namaste'stu mahādeva sthāṇave ca tataḥ param ||

21.1२१.१

नमः पशुपते नाथ नमस्ते शम्भवे पुनः । (२१।१)

namaḥ paśupate nātha namaste śambhave punaḥ |

21.2२१.२

नमस्ते परमानन्द नमः सोमार्धधारिणे ॥ (२१।२)

namaste paramānanda namaḥ somārdhadhāriṇe ||

22.1२२.१

नमो भीमाय इत्येवं त्वामहं शरणं गतः । (२२।१)

namo bhīmāya ityevaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ |

22.2२२.२

गोमूत्रं गोमूयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् ॥ (२२।२)

gomūtraṃ gomūyaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam ||

23.1२३.१

पञ्चगव्यं ततो बिल्वं कर्पूरं चागुरुं यवाः । (२३।१)

pañcagavyaṃ tato bilvaṃ karpūraṃ cāguruṃ yavāḥ |

23.2२३.२

तिलाः कृष्णाश्च विधिवत्प्राशनं क्रमशः स्मृतम् । (२३।२)

tilāḥ kṛṣṇāśca vidhivatprāśanaṃ kramaśaḥ smṛtam |

23.3२३.३

प्रतिमासं चतुर्दश्योरेकैकं प्राशनं स्मृतम् ॥ (२३।३)

pratimāsaṃ caturdaśyorekaikaṃ prāśanaṃ smṛtam ||

24.1२४.१

मन्दारमालतीभिश्च तथा धत्तूरकैरपि । (२४।१)

mandāramālatībhiśca tathā dhattūrakairapi |

24.2२४.२

सिन्दुवारैरशोकैश्च मल्लिकाभिश्च पाटलैः ॥ (२४।२)

sinduvārairaśokaiśca mallikābhiśca pāṭalaiḥ ||

25.1२५.१

अर्कपुष्पैः कदम्बैश्च शतपत्त्र्या तथोत्पलैः । (२५।१)

arkapuṣpaiḥ kadambaiśca śatapattryā tathotpalaiḥ |

25.2२५.२

एकैकेन चतुर्दश्योरर्चयेत्पार्वतीपतिम् ॥ (२५।२)

ekaikena caturdaśyorarcayetpārvatīpatim ||

26.1२६.१

पुनश्च कार्त्तिके मासे प्राप्ते संतर्पयेद्द्विजान् । (२६।१)

punaśca kārttike māse prāpte saṃtarpayeddvijān |

26.2२६.२

अन्नैर् नानाविधैर् भक्ष्यैर् वस्त्रमाल्यविभूषणैः ॥ (२६।२)

annair nānāvidhair bhakṣyair vastramālyavibhūṣaṇaiḥ ||

27.1२७.१

कृत्वा नीलवृषोत्सर्गं श्रुत्युक्तविधिना नरः । (२७।१)

kṛtvā nīlavṛṣotsargaṃ śrutyuktavidhinā naraḥ |

27.2२७.२

उमामहेश्वरं हैमं वृषभं च गवा सह ॥ (२७।२)

umāmaheśvaraṃ haimaṃ vṛṣabhaṃ ca gavā saha ||

28.1२८.१

मुक्ताफलाष्टकयुतं सितनेत्रपटावृताम् । (२८।१)

muktāphalāṣṭakayutaṃ sitanetrapaṭāvṛtām |

28.2२८.२

सर्वोपस्करसंयुक्तां शय्यां दद्यात् सकुम्भकाम् ॥ (२८।२)

sarvopaskarasaṃyuktāṃ śayyāṃ dadyāt sakumbhakām ||

29.1२९.१

ताम्रपात्रोपरि पुनः शालितण्डुलसंयुतम् । (२९।१)

tāmrapātropari punaḥ śālitaṇḍulasaṃyutam |

29.2२९.२

स्थाप्य विप्राय शान्ताय वेदव्रतपराय च ॥ (२९।२)

sthāpya viprāya śāntāya vedavrataparāya ca ||

30.1३०.१

ज्येष्ठसामविदे देयं नवकव्रतिने क्वचित् । (३०।१)

jyeṣṭhasāmavide deyaṃ navakavratine kvacit |

30.2३०.२

गुणज्ञे श्रोत्रिये दद्यादाचार्ये तत्त्ववेदिनि ॥ (३०।२)

guṇajñe śrotriye dadyādācārye tattvavedini ||

31.1३१.१

अव्यङ्गाङ्गाय सौम्याय सदा कल्पाणकारिणे । (३१।१)

avyaṅgāṅgāya saumyāya sadā kalpāṇakāriṇe |

31.2३१.२

सपत्नीकाय सम्पूज्य वस्त्रमाल्यविभूषणैः ॥ (३१।२)

sapatnīkāya sampūjya vastramālyavibhūṣaṇaiḥ ||

32.1३२.१

गुरौ सति गुरोर्देयं तदभावे द्विजातये । (३२।१)

gurau sati gurordeyaṃ tadabhāve dvijātaye |

32.2३२.२

न वित्तशाठ्यं कुर्वीत कुर्वन्दोषात्पतत्यधः ॥ (३२।२)

na vittaśāṭhyaṃ kurvīta kurvandoṣātpatatyadhaḥ ||

33.1३३.१

अनेन विधिना यस्तु कुर्याच्छिवचतुर्दशीम् । (३३।१)

anena vidhinā yastu kuryācchivacaturdaśīm |

33.2३३.२

सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ (३३।२)

so'śvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||

34.1३४.१

ब्रह्महत्यादिकं किंचिद्यदत्रामुत्र वा कृतम् । (३४।१)

brahmahatyādikaṃ kiṃcidyadatrāmutra vā kṛtam |

34.2३४.२

पितृभिर्भ्रातृभिर्वापि तत्सर्वं नाशमाप्नुयात् ॥ (३४।२)

pitṛbhirbhrātṛbhirvāpi tatsarvaṃ nāśamāpnuyāt ||

35.1३५.१

दीर्घायुरारोग्यकुलान्नवृद्धिर् अत्राक्षयामुत्र चतुर्भुजत्वम् । (३५।१)

dīrghāyurārogyakulānnavṛddhir atrākṣayāmutra caturbhujatvam |

35.2३५.२

गणाधिपत्यं दिवि कल्पकोटिशतान्युषित्वा पदमेति शम्भोः ॥ (३५।२)

gaṇādhipatyaṃ divi kalpakoṭiśatānyuṣitvā padameti śambhoḥ ||

36.1३६.१

न बृहस्पतिरप्यनन्तमस्याः फलमिन्दो न पितामहोऽपि वक्तुम् । (३६।१)

na bṛhaspatirapyanantamasyāḥ phalamindo na pitāmaho'pi vaktum |

36.2३६.२

न च सिद्धगणोऽप्यलं न चाहं यदि जिह्वायुतकोटयोऽपि वक्त्रे ॥ (३६।२)

na ca siddhagaṇo'pyalaṃ na cāhaṃ yadi jihvāyutakoṭayo'pi vaktre ||

37.1३७.१

भवत्यमरवल्लभः पठति यः स्मरेद्वा सदा शृणोत्यपि विमत्सरः सकलपापनिर्मोचनीम् । (३७।१)

bhavatyamaravallabhaḥ paṭhati yaḥ smaredvā sadā śṛṇotyapi vimatsaraḥ sakalapāpanirmocanīm |

37.2३७.२

इमां शिवचतुर्दशीममरकामिनीकोटयः स्तुवन्ति तमनिन्दितं किमु समाचरेद्यः सदा ॥ (३७।२)

imāṃ śivacaturdaśīmamarakāminīkoṭayaḥ stuvanti tamaninditaṃ kimu samācaredyaḥ sadā ||

38.1३८.१

या वाथ नारी कुरुतेऽतिभक्त्या भर्तारमापृच्छ्य सुतान्गुरून्वा । (३८।१)

yā vātha nārī kurute'tibhaktyā bhartāramāpṛcchya sutāngurūnvā |

38.2३८.२

सापि प्रसादात्परमेश्वरस्य परं पदं याति पिनाकपाणेः ॥ (३८।२)

sāpi prasādātparameśvarasya paraṃ padaṃ yāti pinākapāṇeḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 95

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit