सूत उवाच । (१।१)

तुर्वसोस्तु सुतो गर्भो गोभानुस्तस्य चात्मजः । (१।२)

गोभानोस्तु सुतो वीरस् त्रिसारिरपराजितः ॥ (१।३)

करंधमस्तु त्रैसारिर् भरतस्तस्य चात्मजः । (२।१)

दुष्यन्तः पौरवस्यापि तस्य पुत्रो ह्य् अकल्मषः ॥ (२।२)

एवं ययातिशापेन जरासंक्रमणे पुरा । (३।१)

तुर्वसोः पौरवं वंशं प्रविवेश पुरा किल ॥ (३।२)

दुष्यन्तस्य तु दायादो वरूथो नाम पार्थिवः । (४।१)

वरूथात्तु तथाण्डीरः संधानस्तस्य चात्मजः ॥ (४।२)

पाण्ड्यश्च केरलश्चैव चोलः कर्णस्तथैव च । (५।१)

तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः ॥ (५।२)

द्रुह्योस्तु तनयौ शूरौ सेतुः केतुस्तथैव च । (६।१)

सेतुपुत्रः शरद्वांस्तु गन्धारस्तस्य चात्मजः ॥ (६।२)

ख्यायते यस्य नाम्नासौ गन्धारविषयो महान् । (७।१)

आरट्टदेशजास्तस्य तुरगा वाजिनां वराः ॥ (७।२)

गन्धारपुत्रो धर्मस्तु घृतस्तस्यात्मजो ऽभवत् । (८।१)

घृताच्च विदुषो जज्ञे प्रचेतास्तस्य चात्मजः ॥ (८।२)

प्रचेतसः पुत्रशतं राजानः सर्व एव ते । (९।१)

म्लेच्छराष्ट्राधिपाः सर्वे उदीचीं दिशम् आश्रिताः ॥ (९।२)

अनोश्चैव सुता वीरास् त्रयः परमधार्मिकाः । (१०।१)

सभानरश्चाक्षुषश्च परमेषुस् तथैव च ॥ (१०।२)

सभानरस्य पुत्रस्तु विद्वान्कोलाहलो नृपः । (११।१)

कोलाहलस्य धर्मात्मा संजयो नाम विश्रुतः ॥ (११।२)

संजयस्याभवत्पुत्रो वीरो नाम पुरंजयः । (१२।१)

जनमेजयो महाराज पुरंजयसुतो ऽभवत् ॥ (१२।२)

जनमेजयस्य राजर्षेर् महाशालो ऽभवत्सुतः । (१३।१)

आसीद् इन्द्रसमो राजा प्रतिष्ठितयशाभवत् ॥ (१३।२)

महामनाः सुतस्तस्य महाशालस्य धार्मिकः । (१४।१)

सप्तद्वीपेश्वरो जज्ञे चक्रवर्ती महामनाः ॥ (१४।२)

महामनास्तु द्वौ पुत्रौ जनयामास विश्रुतौ । (१५।१)

उशीनरं च धर्मज्ञं तितिक्षुं चैव ताव् उभौ ॥ (१५।२)

उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिसम्भवाः । (१६।१)

भृशा कृशा नवा दर्शा या च देवी दृषद्वती ॥ (१६।२)

उशीनरस्य पुत्रास्तु तासु जाताः कुलोद्वहाः । (१७।१)

तपसा ते तु महता जाता वृद्धस्य धार्मिकाः ॥ (१७।२)

भृशायास्तु नृगः पुत्रो नवाया नव एव च । (१८।१)

कृशायास्तु कृशो जज्ञे दर्शायाः सुव्रतोऽभवत् । (१८।२)

दृषद्वत्याः सुतश्चापि शिबिर् औशीनरो नृपः ॥ (१८।३)

शिबेस्तु शिबयः पुत्राश् चत्वारो लोकविश्रुताः । (१९।१)

पृथुदर्भः सुवीरश्च केकयो भद्रकस्तथा ॥ (१९।२)

तेषां जनपदाः स्फीताः केकया भद्रकास्तथा । (२०।१)

सौवीराश्चैव पौराश्च नृगस्य केकयास्तथा ॥ (२०।२)

सुव्रतस्य तथाम्बष्ठा कृशस्य वृषला पुरी । (२१।१)

नवस्य नवराष्ट्रं तु तितिक्षोस्तु प्रजां शृणु ॥ (२१।२)

तितिक्षुरभवद्राजा पूर्वस्यां दिशि विश्रुतः । (२२।१)

बृहद्रथः सुतस्तस्य तस्य सेनोऽभवत्सुतः ॥ (२२।२)

सेनस्य सुतपा जज्ञे सुतपस्तनयो बलिः । (२३।१)

जातो मानुषयोन्यां तु क्षीणे वंशे प्रजेच्छया ॥ (२३।२)

महायोगी तु स बलिर्बद्धो बन्धैर्महात्मना । (२४।१)

पुत्रानुत्पादयामास क्षेत्रजान्पञ्च पार्थिवान् ॥ (२४।२)

अङ्गं स जनयामास वङ्गं सुह्मं तथैव च । (२५।१)

पुण्ड्रं कलिङ्गं च तथा बालेयं क्षेत्रमुच्यते । (२५।२)

बालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकराः प्रभो ॥ (२५।३)

बलेश्च ब्रह्मणा दत्तो वरः प्रीतेन धीमतः । (२६।१)

महायोगित्वमायुश्च कल्पस्य परिमाणकम् ॥ (२६।२)

संग्रामे चाप्यजेयत्वं धर्मे चैवोत्तमा मतिः । (२७।१)

त्रैकाल्यदर्शनं चैव प्राधान्यं प्रसवे तथा ॥ (२७।२)

जयं चाप्रतिमं युद्धे धर्मे तत्त्वार्थदर्शनम् । (२८।१)

चतुरो नियतान्वर्णान्स वै स्थापयिता प्रभुः ॥ (२८।२)

तेषां च पञ्च दायादा वङ्गाङ्गाः सुह्मकास्तथा । (२९।१)

पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च तथा अङ्गस्य तु निबोधत ॥ (२९।२)

मुनय ऊचुः । (३०।१)

कथं बलेः सुता जाताः पञ्च तस्य महात्मनः । (३०।२)

किंनाम्नी महिषी तस्य जनिता कतम ऋषिः ॥ (३०।३)

कथं चोत्पादितास्तेन तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् । (३१।१)

माहात्म्यं च प्रभावं च निखिलेन वदस्व तत् ॥ (३१।२)

सूत उवाच । (३२।१)

अथोशिज इति ख्यात आसीद्विद्वानृषिः पुरा । (३२।२)

पत्नी वै ममता नाम बभूवास्य महात्मनः ॥ (३२।३)

उशिजस्य यवीयान्वै भ्रातृपत्नीमकामयत् । (३३।१)

बृहस्पतिर्महातेजा ममतामेत्य कामतः ॥ (३३।२)

उवाच ममता तं तु देवरं वरवर्णिनी । (३४।१)

अन्तर्वत्न्यस्मि ते भ्रातुर्ज्येष्ठस्य तु विरम्यताम् ॥ (३४।२)

अयं तु मे महाभाग गर्भः कुप्येद्बृहस्पते । (३५।१)

औशिजो भ्रातृजन्यस्ते सोपाङ्गं वेदमुद्गिरन् ॥ (३५।२)

अमोघरेतास्त्वं चापि न मां भजितुमर्हसि । (३६।१)

अस्मिन्न् एवं गते काले यथा वा मन्यसे प्रभो ॥ (३६।२)

एवमुक्तस्तथा सम्यग्बृहत्तेजा बृहस्पतिः । (३७।१)

कामात्मा स महात्मापि न मनः सो ऽभ्यवारयत् ॥ (३७।२)

संबभूवैव धर्मात्मा तया सार्धमकामया । (३८।१)

उत्सृजन्तं तु तद्रेतोवाचं गर्भो ऽभ्यभाषत ॥ (३८।२)

भो तात वाचामधिप द्वयोर्नास्तीह संस्थितिः । (३९।१)

अमोघरेतास्त्वं चापि पूर्वं चाहमिहागतः ॥ (३९।२)

सो ऽशपत्तं ततः क्रुद्ध एवमुक्तो बृहस्पतिः । (४०।१)

पुत्रं ज्येष्ठस्य वै भ्रातुर्गर्भस्थं भगवानृषिः ॥ (४०।२)

यस्मात्त्वमीदृशे काले गर्भस्थो ऽपि निषेधसि । (४१।१)

मामेवमुक्तवांस्तस्मात्तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि ॥ (४१।२)

ततो दीर्घतमा नाम शापादृषिरजायत । (४२।१)

अतो ऽंशजो बृहत्कीर्तिर् बृहस्पतिरिवौजसा ॥ (४२।२)

ऊर्ध्वरेतास्ततोऽसौ वै वसते भ्रातुराश्रमे । (४३।१)

स धर्मान्सौरभेयांस्तु वृषभाच्छ्रुतवांस्ततः ॥ (४३।२)

तस्य भ्राता पितृव्यो यश्चकार भरणं तदा । (४४।१)

तस्मिन्निवसतस्तस्य यदृच्छातस्तु वै वृषः ॥ (४४।२)

यज्ञार्थमाहृतान्दर्भांश्चचार सुरभीसुतः । (४५।१)

जग्राह तं दीर्घतमाः शृङ्गयोस्तु चतुष्पदम् ॥ (४५।२)

तेनासौ निगृहीतश्च न चचाल पदात्पदम् । (४६।१)

ततोऽब्रवीद्वृषस्तं वै मुञ्च मां बलिनां वर ॥ (४६।२)

न मयासादितस्तात बलवांस्त्वत्समः क्वचित् । (४७।१)

मम चान्यः समो वापि न हि मे बलसंख्यया । (४७।२)

मुञ्च तातेति च पुनः प्रीतस्तेऽहं वरं वृणु ॥ (४७।३)

एवमुक्तोऽब्रवीदेनं जीवन्मे त्वं क्व यास्यसि । (४८।१)

एष त्वां न विमोक्ष्यामि परस्वादं चतुष्पदम् ॥ (४८।२)

वृषभ उवाच । (४९।१)

नास्माकं विद्यते तात पातकं स्तेयमेव च । (४९।२)

भक्ष्याभक्ष्यं तथा चैव पेयापेयं तथैव च ॥ (४९।३)

द्विपदां बहवो ह्य् एते धर्म एष गवां स्मृतः । (५०।१)

कार्याकार्ये न वागम्यागमनं च तथैव च ॥ (५०।२)

सूत उवाच । (५१।१)

गवां धर्मं तु वै श्रुत्वा संभ्रान्तस्तु विसृज्य तम् । (५१।२)

शक्त्यान्नपानदानात्तु गोपतिं संप्रसादयत् ॥ (५१।३)

प्रसादिते गते तस्मिन्गोधर्मं भक्तितस्तु सः । (५२।१)

मनसैव समादध्यौ तन्निष्ठस्तत्परो हि सः ॥ (५२।२)

ततो यवीयसः पत्नीं गौतमस्याभ्यपद्यत । (५३।१)

कृतावलेपां तां मत्वा सो ऽनड्वानिव न क्षमः ॥ (५३।२)

गोधर्मं तु परं मत्वा स्नुषां तामभ्यपद्यत । (५४।१)

निर्भर्त्स्य चैनं रुद्ध्वा च बाहुभ्यां सम्प्रगृह्य च ॥ (५४।२)

भाव्यमर्थं तु तं ज्ञात्वा माहात्म्यात्तमुवाच सा । (५५।१)

विपर्ययं तु त्वं लब्ध्वा अनड्वानिव वर्तसे ॥ (५५।२)

गम्यागम्यं न जानीषे गोधर्मात्प्रार्थयन्सुताम् । (५६।१)

दुर्वृत्तं त्वां त्यजाम्यद्य गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा ॥ (५६।२)

काष्ठे समुद्गे प्रक्षिप्य गङ्गाम्भसि समुत्सृजत् । (५७।१)

यस्मात्त्वमन्धो वृद्धश्च भर्तव्यो दुरधिष्ठितः ॥ (५७।२)

तमुह्यमानं वेगेन स्रोतसोऽभ्याशमागतः । (५८।१)

जग्राह तं स धर्मात्मा बलिर् वैरोचनिस्तदा ॥ (५८।२)

अन्तःपुरे जुगोपैनं भक्ष्यभोज्यैश्च तर्पयन् । (५९।१)

प्रीतश्चैव वरेणैवच्छन्दयामास वै बलिम् ॥ (५९।२)

तस्माच्च स वरं वव्रे पुत्रार्थे दानवर्षभः । (६०।१)

संतानार्थं महाभागभार्यायां मम मानद । (६०।२)

पुत्रान्धर्मार्थतत्त्वज्ञान् उत्पादयितुमर्हसि ॥ (६०।३)

एवमुक्तोऽथ देवर्षिस्तथास्त्वित्युक्तवान् प्रभुः । (६१।१)

स तस्य राजा स्वां भार्यां सुदेष्णां नाम प्राहिणोत् । (६१।२)

अन्धं वृद्धं च तं ज्ञात्वा न सा देवी जगाम ह ॥ (६१।३)

शूद्रां धात्रेयिकां तस्माव् अन्धाय प्राहिणोत्तदा । (६२।१)

तस्यां कक्षीवदादींश्च शूद्रयोनाव् ऋषिर् वशी ॥ (६२।२)

जनयामास धर्मात्मा शूद्रान् इत्येवमादिकम् । (६३।१)

उवाच तं बली राजा दृष्ट्वा कक्षीवदादिकान् ॥ (६३।२)

राजोवाच । (६४।१)

प्रवीणान् ऋषिधर्मस्य चेश्वरान् ब्रह्मवादिनः । (६४।२)

विद्वान् प्रत्यक्षधर्माणां बुद्धिमान् वृत्तिमाञ्छुचीन् ॥ (६४।३)

ममैव चेति होवाच तं दीर्घतमसं बलिः । (६५।१)

नत्युवाच मुनिस्तं वै ममैवमिति चाब्रवीत् ॥ (६५।२)

उत्पन्नाः शूद्रयोना तु भवच्छन्दे सुरोत्तम । (६६।१)

अन्धं वृद्धं च मां ज्ञात्वा सुदेष्णा महिषी तव । (६६।२)

प्राहिणोद् अवमानान्मे शूद्रां धात्रेयिकां नृप ॥ (६६।३)

ततः प्रसादयामास बलिस् तमृषिसत्तमम् । (६७।१)

बलिः सुदेष्णां तां भार्यां भर्त्सयामास दानवः ॥ (६७।२)

पुनश्चैनाम् अलंकृत्य ऋषये प्रत्यपादयत् । (६८।१)

तां स दीर्घतमा देवीं तथा कृतवतीं तदा ॥ (६८।२)

दध्ना लवणमिश्रेण त्व् अभ्यक्तं मधुकेन तु । (६९।१)

लिह माम् अजुगुप्सन्ती आपादतलमस्तकम् । (६९।२)

ततस्त्वं प्राप्स्यसे देवि पुत्रान्वै मनसेप्सितान् ॥ (६९।३)

तस्य सा तद्वचो देवी सर्वं कृतवती तदा । (७०।१)

तस्य सापानम् आसाद्य देवी परिहरत्तदा ॥ (७०।२)

तामुवाच ततः सो ऽथ यत्ते परिहृतं शुभे । (७१।१)

विनापानं कुमारं तु जनयिष्यसि पूर्वजम् ॥ (७१।२)

सुदेष्णोवाच । (७२।१)

नार्हसि त्वं महाभाग पुत्रं मे दातुमीदृशम् । (७२।२)

तोषितश्च यथाशक्ति प्रसादं कुरु मे प्रभो ॥ (७२।३)

दीर्घतमा उवाच । (७३।१)

तवापचाराद्देव्येष नान्यथा भविता शुभे । (७३।२)

नैव दास्यति पुत्रस्ते पौत्रौ वै दास्यते फलम् ॥ (७३।३)

तस्यापानं विना चैव योग्यभावो भविष्यति । (७४।१)

तस्माद् दीर्घतमाङ्गेषु कुक्षौ स्पृष्ट्वेदम् अब्रवीत् ॥ (७४।२)

प्राशितं यद्यदङ्गेषु न सोपस्थं शुचिस्मिते । (७५।१)

तेन तिष्ठन्ति ते गर्भे पौर्णमास्याम् इवोडुराट् ॥ (७५।२)

भविष्यन्ति कुमारास्तु पञ्च देवसुतोपमाः । (७६।१)

तेजस्विनः सुवृत्ताश्च यज्वानो धार्मिकाश्च ते ॥ (७६।२)

सूत उवाच । (७७।१)

तदंशस्तु सुदेष्णाया ज्येष्ठः पुत्रो व्यजायत । (७७।२)

अङ्गस्तथा कलिङ्गश्च पुण्ड्रः सुह्मस्तथैव च ॥ (७७।३)

वङ्गराजस्तु पञ्चैते बलेः पुत्राश्च क्षेत्रजाः । (७८।१)

इत्येते दीर्घतमसा बलेर्दत्ताः सुतास्तथा ॥ (७८।२)

प्रतिष्ठामागतानां हि ब्राह्मण्यं कारयंस्ततः । (७९।१)

ततो मानुषयोन्यां स जनयामास वै प्रजाः ॥ (७९।२)

ततस्तं दीर्घतमसं सुरभिर्वाक्यमब्रवीत् । (८०।१)

विचार्य यस्माद्गोधर्मं प्रमाणं ते कृतं विभो ॥ (८०।२)

शक्त्या चानन्ययास्मासु तेन प्रीतास्मि ते ऽनघ । (८१।१)

तस्मात्तुभ्यं तमो दीर्घमाघ्रायापनुदामि वै ॥ (८१।२)

बार्हस्पत्यस्तथैवैष पाप्मा वै तिष्ठति त्वयि । (८२।१)

जरां मृत्युं तमश्चैव आघ्रायापनुदामि ते ॥ (८२।२)

सद्यः स घ्रातमात्रस्तु असितो मुनिसत्तमः । (८३।१)

आयुष्मांश्च वपुष्मांश्च चक्षुष्मांश्च ततोऽभवत् ॥ (८३।२)

गोऽभ्याहते तमसि वै गौतमस्तु ततोऽभवत् । (८४।१)

काक्षीवांस्तु ततो गत्वा सह पित्रा गिरिव्रजम् ॥ (८४।२)

दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पितुर्वै स ह्य् उपविष्टश्चिरं तपः । (८५।१)

ततः कालेन महता तपसा भावितस्तु सः ॥ (८५।२)

विधूय मातृजं कायं ब्राह्मण्यं प्राप्तवान्विभुः । (८६।१)

ततोऽब्रवीत्पिता तं वै पुत्रवानस्म्यहं त्वया ॥ (८६।२)

सत्पुत्रेण तु धर्मज्ञ कृतार्थोऽहं यशस्विना । (८७।१)

मुक्त्वात्मानं ततोऽसौ वै प्राप्तवान्ब्रह्मणः क्षयम् ॥ (८७।२)

ब्राह्मण्यं प्राप्य काक्षीवान्सहस्रमसृजत्सुतान् । (८८।१)

कौष्माण्डा गौतमाश्चैव स्मृताः काक्षीवतः सुताः ॥ (८८।२)

इत्येष दीर्घतमसो बलेर्वैरोचनस्य च । (८९।१)

समागमो वः कथितः संततिश्चोभयोस्तथा ॥ (८९।२)

बलिस्तानभिनन्द्याह पञ्च पुत्रानकल्मषान् । (९०।१)

कृतार्थः सो ऽपि धर्मात्मा योगमायावृतः स्वयम् ॥ (९०।२)

अदृश्यः सर्वभूतानां कालापेक्षः स वै प्रभुः । (९१।१)

तत्राङ्गस्य तु दायादो राजासीद्दधिवाहनः ॥ (९१।२)

दधिवाहनपुत्रस्तु राजा दिविरथः स्मृतः । (९२।१)

आसीद् दिविरथापत्यं विद्वान्धर्मरथो नृपः ॥ (९२।२)

स हि धर्मरथः श्रीमांस्तेन विष्णुपदे गिरौ । (९३।१)

सोमः शुक्रेण वै राज्ञा सह पीतो महात्मना ॥ (९३।२)

अथ धर्मरथस्याभूत्पुत्रश्चित्ररथः किल । (९४।१)

तस्य सत्यरथः पुत्रस्तस्माद्दशरथः किल ॥ (९४।२)

लोमपाद इति ख्यातस्तस्य शान्ता सुताभवत् । (९५।१)

अथ दाशरथिर् वीरश्चतुरङ्गो महायशाः ॥ (९५।२)

ऋष्यशृङ्गप्रसादेन जज्ञे स्वकुलवर्धनः । (९६।१)

चतुरङ्गस्य पुत्रस्तु पृथुलाक्ष इति स्मृतः ॥ (९६।२)

पृथुलाक्षसुतश्चापि चम्पनामा बभूव ह । (९७।१)

चम्पस्य तु पुरी चम्पा पूर्वं या मालिनी भवत् ॥ (९७।२)

पूर्णभद्रप्रसादेन हर्यङ्गोऽस्य सुतो ऽभवत् । (९८।१)

यज्ञे विभाण्डकाच्चास्य वारणः शत्रुवारणः ॥ (९८।२)

अवतारयामास महीं मन्त्रैर्वाहनमुत्तमम् । (९९।१)

हर्यङ्गस्य तु दायादो जातो भद्ररथः किल ॥ (९९।२)

अथ भद्ररथस्यासीद् बृहत्कर्मा जनेश्वरः । (१००।१)

बृहद्भानुः सुतस्तस्य तस्माज्जज्ञे महात्मवान् ॥ (१००।२)

बृहद्भानुस्तु राजेन्द्रो जनयामास वै सुतम् । (१०१।१)

नाम्ना जयद्रथं नाम तस्माद्बृहद्रथो नृपः ॥ (१०१।२)

आसीद्बृहद्रथाच्चैव विश्वजिज्जनमेजयः । (१०२।१)

दायादस्तस्य चाङ्गो वै तस्मात्कर्णो ऽभवन्नृपः ॥ (१०२।२)

कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तथात्मजः । (१०३।१)

एते ऽङ्गस्यात्मजाः सर्वे राजानः कीर्तिता मया । (१०३।२)

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च पूरोस्तु शृणुत द्विजाः ॥ (१०३।३)

ऋषय ऊचुः । (१०४।१)

कथं सूतात्मजः कर्णः कथमङ्गस्य चात्मजः । (१०४।२)

एतद् इच्छामहे श्रोतुमत्यन्तकुशलो ह्य् असि ॥ (१०४।३)

सूत उवाच । (१०५।१)

बृहद्भानुसुतो जज्ञे राजा नाम्ना बृहन्मनाः । (१०५।२)

तस्य पत्नीद्वयं ह्य् आसीच्छैब्यस्य तनये ह्य् उभे । (१०५।३)

यशोदेवी च सत्या च तयोर्वंशं च मे शृणु ॥ (१०५।४)

जयद्रथं तु राजानं यशोदेवी ह्य् अजीजनत् । (१०६।१)

सा बृहन्मनसः सत्या विजयं नाम विश्रुतम् ॥ (१०६।२)

विजयस्य बृहत्पुत्रस् तस्य पुत्रो बृहद्रथः । (१०७।१)

बृहद्रथस्य पुत्रस्तु सत्यकर्मा महामनाः ॥ (१०७।२)

सत्यकर्मणो ऽधिरथः सूतश्चाधिरथः स्मृतः । (१०८।१)

यः कर्णं प्रतिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतजः । (१०८।२)

तच्चेदं सर्वमाख्यातं कर्णं प्रति यथोदितम् ॥ (१०८।३)