MPur, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
अथान्विषन्तो राजानं भ्रातरस् तस्य मानवाः । (१।२)
athānviṣanto rājānaṃ bhrātaras tasya mānavāḥ |
ततस्ते ददृशुः सर्वे वडबाम् अग्रतः स्थिताम् । (२।१)
tataste dadṛśuḥ sarve vaḍabām agrataḥ sthitām |
पर्याणप्रत्यभिज्ञानात् सर्वे विस्मयम् आगताः । (३।१)
paryāṇapratyabhijñānāt sarve vismayam āgatāḥ |
ततस् तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुस्ते पुरोधसम् ॥ (४।२)
tatas tu maitrāvaruṇiṃ papracchuste purodhasam ||
वसिष्ठश्चाब्रवीत् सर्वं दृष्ट्वा तद्ध्यानचक्षुषा ॥ (५।२)
vasiṣṭhaścābravīt sarvaṃ dṛṣṭvā taddhyānacakṣuṣā ||
यः पुमान्प्रविशेद् अत्र स नारीत्वमवाप्स्यति ॥ (६।२)
yaḥ pumānpraviśed atra sa nārītvamavāpsyati ||
तथैव यत्नः कर्तव्यश् चाराध्यैव पिनाकिनम् । (८।१)
tathaiva yatnaḥ kartavyaś cārādhyaiva pinākinam |
तुष्टुवुर् विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ । (९।१)
tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ pārvatīparameśvarau |
ताव् ऊचतुर् अलङ्घ्यो ऽयं समयः किंतु साम्प्रतम् ॥ (९।२)
tāv ūcatur alaṅghyo 'yaṃ samayaḥ kiṃtu sāmpratam ||
इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः । (१०।१)
ikṣvākoraśvamedhena yatphalaṃ syāttadāvayoḥ |
दत्त्वा किम्पुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम् ॥ (१०।२)
dattvā kimpuruṣo vīraḥ sa bhaviṣyatyasaṃśayam ||
तथेत्युक्तास्ततस्ते तु जग्मुर् वैवस्वतात्मजाः । (११।१)
tathetyuktāstataste tu jagmur vaivasvatātmajāḥ |
इक्ष्वाकोश्चाश्वमेधेन चेलः किम्पुरुषो ऽभवत् ॥ (११।२)
ikṣvākoścāśvamedhena celaḥ kimpuruṣo 'bhavat ||
मासमेकं पुमान्वीरः स्त्री च मासमभूत्पुनः । (१२।१)
māsamekaṃ pumānvīraḥ strī ca māsamabhūtpunaḥ |
बुधस्य भवने तिष्ठन्निलो गर्भधरोऽभवत् ॥ (१२।२)
budhasya bhavane tiṣṭhannilo garbhadharo'bhavat ||
बुधश्चोत्पाद्य तं पुत्रं स्वर्लोकम् अगमत्ततः ॥ (१३।२)
budhaścotpādya taṃ putraṃ svarlokam agamattataḥ ||
सोमार्कवंशयोर् आदाव् इलो ऽभून्मनुनन्दनः ॥ (१४।२)
somārkavaṃśayor ādāv ilo 'bhūnmanunandanaḥ ||
इक्ष्वाकुर् अर्कवंशस्य तथैवोक्तस्तपोधनाः ॥ (१५।२)
ikṣvākur arkavaṃśasya tathaivoktastapodhanāḥ ||
इलः किम्पुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते । (१६।१)
ilaḥ kimpuruṣatve ca sudyumna iti cocyate |
पुनः पुत्रत्रयमभूत् सुद्युम्नस्यापराजितम् ॥ (१६।२)
punaḥ putratrayamabhūt sudyumnasyāparājitam ||
उत्कलो वै गहस् तद्वद्धरिताश्वश् च वीर्यवान् । (१७।१)
utkalo vai gahas tadvaddharitāśvaś ca vīryavān |
हरिताश्वस्य दिक्पूर्वा विश्रुता कुरुभिः सह । (१८।१)
haritāśvasya dikpūrvā viśrutā kurubhiḥ saha |
प्रतिष्ठाने ऽभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम् ॥ (१८।२)
pratiṣṭhāne 'bhiṣicyātha sa purūravasaṃ sutam ||
जगामेलावृतं भोक्तुं वर्षं दिव्यफलाशनम् । (१९।१)
jagāmelāvṛtaṃ bhoktuṃ varṣaṃ divyaphalāśanam |
इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् ॥ (१९।२)
ikṣvākurjyeṣṭhadāyādo madhyadeśamavāptavān ||
नरिष्यन्तस्य पुत्रो ऽभूच्छुचो नाम महाबलः । (२०।१)
nariṣyantasya putro 'bhūcchuco nāma mahābalaḥ |
नाभागस्याम्बरीषस्तु धृष्टस्य च सुतत्रयम् ॥ (२०।२)
nābhāgasyāmbarīṣastu dhṛṣṭasya ca sutatrayam ||
धृतकेतुश्चित्रनाथो रणधृष्टश्च वीर्यवान् । (२१।१)
dhṛtaketuścitranātho raṇadhṛṣṭaśca vīryavān |
ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च ॥ (२३।२)
kakudmī cāparaṃ nāma jyeṣṭhaḥ putraśatasya ca ||
रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता । (२४।१)
revatī tasya sā kanyā bhāryā rāmasya viśrutā |
इक्ष्वाकुवंशं वक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः ॥ (२५।२)
ikṣvākuvaṃśaṃ vakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ ||
इक्ष्वाकोः पुत्रताम् आप विकुक्षिर् नाम देवराट् । (२६।१)
ikṣvākoḥ putratām āpa vikukṣir nāma devarāṭ |
ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्दश पञ्च च तत्सुताः ॥ (२६।२)
jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīddaśa pañca ca tatsutāḥ ||
मेरोरुत्तरतस्ते तु जाताः पार्थिवसत्तमाः । (२७।१)
meroruttarataste tu jātāḥ pārthivasattamāḥ |
मेरोर्दक्षिणतो ये ये राजानः संप्रकीर्तिताः । (२८।१)
merordakṣiṇato ye ye rājānaḥ saṃprakīrtitāḥ |
ज्येष्ठः ककुत्स्थो नाम्नाभूत्तत्सुतस्तु सुयोधनः ॥ (२८।२)
jyeṣṭhaḥ kakutstho nāmnābhūttatsutastu suyodhanaḥ ||
तस्य पुत्रः पृथुर्नाम विश्वगश्चपृथोः सुतः । (२९।१)
tasya putraḥ pṛthurnāma viśvagaścapṛthoḥ sutaḥ |
इन्दुस्तस्य च पुत्रोऽभूद्युवनाश्वस्ततोऽभवत् ॥ (२९।२)
industasya ca putro'bhūdyuvanāśvastato'bhavat ||
श्रावस्तश्च महातेजा वत्सकस्तत्सुतोऽभवत् । (३०।१)
śrāvastaśca mahātejā vatsakastatsuto'bhavat |
निर्मिता येन श्रावस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः ॥ (३०।२)
nirmitā yena śrāvastī gauḍadeśe dvijottamāḥ ||
श्रावस्ताद्बृहदश्वो ऽभूत्कुवलाश्वस् ततोऽभवत् । (३१।१)
śrāvastādbṛhadaśvo 'bhūtkuvalāśvas tato'bhavat |
धुन्धुमारत्वमगमद्धुन्धुनाम्ना हतः पुरा ॥ (३१।२)
dhundhumāratvamagamaddhundhunāmnā hataḥ purā ||
तस्य पुत्रास् त्रयो जाता दृढाश्वो दण्ड एव च । (३२।१)
tasya putrās trayo jātā dṛḍhāśvo daṇḍa eva ca |
कपिलाश्वश्च विख्यातो धौन्धुमारिः प्रतापवान् ॥ (३२।२)
kapilāśvaśca vikhyāto dhaundhumāriḥ pratāpavān ||
दृढाश्वस्य प्रमोदश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः । (३३।१)
dṛḍhāśvasya pramodaśca haryaśvastasya cātmajaḥ |
हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् संहताश्वस् ततो ऽभवत् ॥ (३३।२)
haryaśvasya nikumbho 'bhūt saṃhatāśvas tato 'bhavat ||
युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता च ततो ऽभवत् ॥ (३४।२)
yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā ca tato 'bhavat ||
मान्धातुः पुरुकुत्सोऽभूद्धर्मसेनश्च पार्थिवः । (३५।१)
māndhātuḥ purukutso'bhūddharmasenaśca pārthivaḥ |
मुचुकुन्दश्च विख्यातः शत्रुजिच्च प्रतापवान् ॥ (३५।२)
mucukundaśca vikhyātaḥ śatrujicca pratāpavān ||
पुरुकुत्सस्य पुत्रोऽभूद्वसुदो नर्मदापतिः । (३६।१)
purukutsasya putro'bhūdvasudo narmadāpatiḥ |
सम्भूतिस्तस्य पुत्रोऽभूत्त्रिधन्वा च ततोऽभवत् ॥ (३६।२)
sambhūtistasya putro'bhūttridhanvā ca tato'bhavat ||
त्रिधन्वनः सुतो जातस्त्रय्यारुण इति स्मृतः । (३७।१)
tridhanvanaḥ suto jātastrayyāruṇa iti smṛtaḥ |
तस्मात्सत्यव्रतो नाम तस्मात्सत्यरथः स्मृतः ॥ (३७।२)
tasmātsatyavrato nāma tasmātsatyarathaḥ smṛtaḥ ||
तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो हरिश्चन्द्राच्च रोहितः । (३८।१)
tasya putro hariścandro hariścandrācca rohitaḥ |
सगरस्तस्य पुत्रोऽभूद् राजा परमधार्मिकः । (३९।१)
sagarastasya putro'bhūd rājā paramadhārmikaḥ |
द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा ॥ (३९।२)
dve bhārye sagarasyāpi prabhā bhānumatī tathā ||
ताभ्यामाराधितः पूर्वमौर्वो ऽग्निः पुत्रकाम्यया । (४०।१)
tābhyāmārādhitaḥ pūrvamaurvo 'gniḥ putrakāmyayā |
और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् ॥ (४०।२)
aurvastuṣṭastayoḥ prādādyatheṣṭaṃ varamuttamam ||
गृह्णातु वंशकर्तारं प्रभागृह्णाद् बहूंस्तदा ॥ (४१।२)
gṛhṇātu vaṃśakartāraṃ prabhāgṛhṇād bahūṃstadā ||
खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना ये ऽश्वमार्गणे । (४३।१)
khanantaḥ pṛthivīṃ dagdhā viṣṇunā ye 'śvamārgaṇe |
असमञ्जसस्तु तनयो यो ऽंशुमान्नाम विश्रुतः ॥ (४३।२)
asamañjasastu tanayo yo 'ṃśumānnāma viśrutaḥ ||
तस्य पुत्रो दिलीपस् तु दिलीपात्तु भगीरथः । (४४।१)
tasya putro dilīpas tu dilīpāttu bhagīrathaḥ |
नाभागस्याम्बरीषोऽभूत् सिन्धुद्वीपस् ततो ऽभवत् ॥ (४५।२)
nābhāgasyāmbarīṣo'bhūt sindhudvīpas tato 'bhavat ||
तस्यायुतायुः पुत्रो ऽभूद् ऋतुपर्णस्ततोऽभवत् । (४६।१)
tasyāyutāyuḥ putro 'bhūd ṛtuparṇastato'bhavat |
तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः ॥ (४६।२)
tasya kalmāṣapādastu sarvakarmā tataḥ smṛtaḥ ||
तस्यानरण्यः पुत्रोऽभून्निघ्नस्तस्य सुतोऽभवत् । (४७।१)
tasyānaraṇyaḥ putro'bhūnnighnastasya suto'bhavat |
निघ्नपुत्राव् उभौ जाताव् अनमित्ररघू नृपौ ॥ (४७।२)
nighnaputrāv ubhau jātāv anamitraraghū nṛpau ||
नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तेष्वग्रजोऽभवत् । (५०।१)
nārāyaṇātmakāḥ sarve rāmasteṣvagrajo'bhavat |
वाल्मीकिस्तस्य चरितं चक्रे भार्गवसत्तमः । (५१।१)
vālmīkistasya caritaṃ cakre bhārgavasattamaḥ |
तस्य पुत्रौ कुशलवाव् इक्ष्वाकुकुलवर्धनौ ॥ (५१।२)
tasya putrau kuśalavāv ikṣvākukulavardhanau ||
अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः । (५२।१)
atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ |
नभसः पुण्डरीकोऽभूत्क्षेमधन्वा ततः स्मृतः । (५३।१)
nabhasaḥ puṇḍarīko'bhūtkṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ |
तस्य पुत्रोऽभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान् ॥ (५३।२)
tasya putro'bhavadvīro devānīkaḥ pratāpavān ||
तस्यात्मजश् चन्द्रगिरिर् भानुश् चन्द्रस्ततोऽभवत् । (५५।१)
tasyātmajaś candragirir bhānuś candrastato'bhavat |
श्रुतायुर् अभवत्तस्माद् भारते यो निपातितः ॥ (५५।२)
śrutāyur abhavattasmād bhārate yo nipātitaḥ ||
नलौ द्वाव् एव विख्यातौ वंशे कश्यपसम्भवे । (५६।१)
nalau dvāv eva vikhyātau vaṃśe kaśyapasambhave |
इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः ॥ (५७।२)
ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.