मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 160

159 of 175 · 71 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

श्रुत्वैतत्तारकः सर्वमुद्घुष्टं देवबन्दिभिः । (१।२)

śrutvaitattārakaḥ sarvamudghuṣṭaṃ devabandibhiḥ |

1.3१.३

सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम् ॥ (१।३)

sasmāra brahmaṇo vākyaṃ vadhaṃ bālādupasthitam ||

2.1२.१

स्मृत्वा घर्मार्द्रसर्वाङ्गः पदातिरपदानुगः । (२।१)

smṛtvā gharmārdrasarvāṅgaḥ padātirapadānugaḥ |

2.2२.२

मन्दिरान्निर्जगामाशु शोकग्रस्तेन चेतसा ॥ (२।२)

mandirānnirjagāmāśu śokagrastena cetasā ||

3.1३.१

कालनेमिमुखा दैत्याः संरम्भाद्भ्रान्तचेतसः । (३।१)

kālanemimukhā daityāḥ saṃrambhādbhrāntacetasaḥ |

3.2३.२

स्वे स्वे स्वनीकेषु तदा त्वराविस्मितचेतसः । (३।२)

sve sve svanīkeṣu tadā tvarāvismitacetasaḥ |

3.3३.३

योधा धावत गृहीत योजयध्वं वरूथिनीम् ॥ (३।३)

yodhā dhāvata gṛhīta yojayadhvaṃ varūthinīm ||

4.1४.१

कुमारं तारको दृष्ट्वा बभाषे भीषणाकृतिः । (४।१)

kumāraṃ tārako dṛṣṭvā babhāṣe bhīṣaṇākṛtiḥ |

4.2४.२

किं बाल योद्धुकामोऽसि क्रीड कन्दुकलीलया ॥ (४।२)

kiṃ bāla yoddhukāmo'si krīḍa kandukalīlayā ||

5.1५.१

त्वया न दानवा दृष्टा यत्सङ्गरविभीषकाः । (५।१)

tvayā na dānavā dṛṣṭā yatsaṅgaravibhīṣakāḥ |

5.2५.२

बालत्वादथ ते बुद्धिरेवं स्वल्पार्थदर्शिनी ॥ (५।२)

bālatvādatha te buddhirevaṃ svalpārthadarśinī ||

6.1६.१

कुमारोऽपि तमग्रस्थं बभाषे हर्षयन्सुरान् । (६।१)

kumāro'pi tamagrasthaṃ babhāṣe harṣayansurān |

6.2६.२

शृणु तारक शास्त्रार्थस्तव चैव निरूप्यते ॥ (६।२)

śṛṇu tāraka śāstrārthastava caiva nirūpyate ||

7.1७.१

शास्त्रैरर्था न दृश्यन्ते समरे निर्भयैर्भटैः । (७।१)

śāstrairarthā na dṛśyante samare nirbhayairbhaṭaiḥ |

7.2७.२

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कालभुजंगमः ॥ (७।२)

śiśutvaṃ māvamaṃsthā me śiśuḥ kālabhujaṃgamaḥ ||

8.1८.१

दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालस्तथाहं दुर्जयः शिशुः । (८।१)

duṣprekṣyo bhāskaro bālastathāhaṃ durjayaḥ śiśuḥ |

8.2८.२

अल्पाक्षरो न मन्त्रः किं सुस्फुरो दैत्य दृश्यते ॥ (८।२)

alpākṣaro na mantraḥ kiṃ susphuro daitya dṛśyate ||

9.1९.१

कुमारे प्रोक्तवत्येवं दैत्यश्चिक्षेप मुद्गरम् । (९।१)

kumāre proktavatyevaṃ daityaścikṣepa mudgaram |

9.2९.२

कुमारस्तं निरस्याथ वज्रेणामोघवर्चसा ॥ (९।२)

kumārastaṃ nirasyātha vajreṇāmoghavarcasā ||

10.1१०.१

ततश्चिक्षेप दैत्येन्द्रो भिन्दिपालमयोमयम् । (१०।१)

tataścikṣepa daityendro bhindipālamayomayam |

10.2१०.२

करेण तच्च जग्राह कार्तिकेयोऽमरारिहा ॥ (१०।२)

kareṇa tacca jagrāha kārtikeyo'marārihā ||

11.1११.१

गदां मुमोच दैत्याय षण्मुखः परमस्वनाम् । (११।१)

gadāṃ mumoca daityāya ṣaṇmukhaḥ paramasvanām |

11.2११.२

तया हतस्ततो दैत्यश्चकम्पेऽचलराडिव ॥ (११।२)

tayā hatastato daityaścakampe'calarāḍiva ||

12.1१२.१

मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । (१२।१)

mene ca durjayaṃ daityastadā ṣaḍvadanaṃ raṇe |

12.2१२.२

चिन्तयामास बुद्ध्या वै प्राप्तः कालो न संशयः ॥ (१२।२)

cintayāmāsa buddhyā vai prāptaḥ kālo na saṃśayaḥ ||

13.1१३.१

कुपितं तु तमालोक्य कालनेमिपुरोगमाः । (१३।१)

kupitaṃ tu tamālokya kālanemipurogamāḥ |

13.2१३.२

सर्वे दैत्येश्वरा जघ्नुः कुमारं रणदारुणम् ॥ (१३।२)

sarve daityeśvarā jaghnuḥ kumāraṃ raṇadāruṇam ||

14.1१४.१

स तैः प्रहारैरस्पृष्टो वृथाक्लेशैर्महाद्युतिः । (१४।१)

sa taiḥ prahārairaspṛṣṭo vṛthākleśairmahādyutiḥ |

14.2१४.२

रणशौण्डास्तु दैत्येन्द्राः पुनः प्रासैः शिलीमुखैः ॥ (१४।२)

raṇaśauṇḍāstu daityendrāḥ punaḥ prāsaiḥ śilīmukhaiḥ ||

15.1१५.१

कुमारं सामरं जघ्नुर्बलिनो देवकण्टकाः । (१५।१)

kumāraṃ sāmaraṃ jaghnurbalino devakaṇṭakāḥ |

15.2१५.२

कुमारस्य व्यथा नाभूद्दैत्यास्त्रनिहतस्य तु ॥ (१५।२)

kumārasya vyathā nābhūddaityāstranihatasya tu ||

16.1१६.१

प्राणान्तकरणो जातो देवानां दानवाहवः । (१६।१)

prāṇāntakaraṇo jāto devānāṃ dānavāhavaḥ |

16.2१६.२

देवान्निपीडितान्दृष्ट्वा कुमारः कोपमाविशत् ॥ (१६।२)

devānnipīḍitāndṛṣṭvā kumāraḥ kopamāviśat ||

17.1१७.१

ततोऽस्त्रैर्वारयामास दानवानामनीकिनीम् । (१७।१)

tato'strairvārayāmāsa dānavānāmanīkinīm |

17.2१७.२

ततस्तैर् निष्प्रतीकरैस् ताडिताः सुरकण्टकाः ॥ (१७।२)

tatastair niṣpratīkarais tāḍitāḥ surakaṇṭakāḥ ||

18.1१८.१

कालनेमिमुखाः सर्वे रणादासन्पराङ्मुखाः । (१८।१)

kālanemimukhāḥ sarve raṇādāsanparāṅmukhāḥ |

18.2१८.२

विद्रुतेष्वथ दैत्येषु हतेषु च समन्ततः ॥ (१८।२)

vidruteṣvatha daityeṣu hateṣu ca samantataḥ ||

19.1१९.१

ततः क्रुद्धो महादैत्यस्तारकोऽसुरनायकः । (१९।१)

tataḥ kruddho mahādaityastārako'suranāyakaḥ |

19.2१९.२

जग्राह च गदां दिव्यां हेमजालपरिष्कृताम् ॥ (१९।२)

jagrāha ca gadāṃ divyāṃ hemajālapariṣkṛtām ||

20.1२०.१

जघ्ने कुमारं गदया निष्टप्तकनकाङ्गदः । (२०।१)

jaghne kumāraṃ gadayā niṣṭaptakanakāṅgadaḥ |

20.2२०.२

शरैर्मयूरपत्रैश्च चकार विमुखान्सुरान् ॥ (२०।२)

śarairmayūrapatraiśca cakāra vimukhānsurān ||

21.1२१.१

तथा परैर्महाभल्लैर्मयूरं गुहवाहनम् । (२१।१)

tathā parairmahābhallairmayūraṃ guhavāhanam |

21.2२१.२

बिभेद तारकः क्रुद्धः स सैन्येऽसुरनायकः ॥ (२१।२)

bibheda tārakaḥ kruddhaḥ sa sainye'suranāyakaḥ ||

22.1२२.१

दृष्ट्वा पराङ्मुखान्देवान्मुक्तरक्तं स्ववाहनम् । (२२।१)

dṛṣṭvā parāṅmukhāndevānmuktaraktaṃ svavāhanam |

22.2२२.२

जग्राह शक्तिं विमलां रणे कनकभूषणाम् ॥ (२२।२)

jagrāha śaktiṃ vimalāṃ raṇe kanakabhūṣaṇām ||

23.1२३.१

बाहुना हेमकेयूररुचिरेण षडाननः । (२३।१)

bāhunā hemakeyūrarucireṇa ṣaḍānanaḥ |

23.2२३.२

ततो जवान्महासेनस्तारकं दानवाधिपम् ॥ (२३।२)

tato javānmahāsenastārakaṃ dānavādhipam ||

24.1२४.१

तिष्ठ तिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवलोकं विलोकय । (२४।१)

tiṣṭha tiṣṭha sudurbuddhe jīvalokaṃ vilokaya |

24.2२४.२

हतोऽस्यद्य मया शक्त्या स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम् ॥ (२४।२)

hato'syadya mayā śaktyā smara śastraṃ suśikṣitam ||

25.1२५.१

इत्युक्त्वा च ततः शक्तिं मुमोच दितिजं प्रति । (२५।१)

ityuktvā ca tataḥ śaktiṃ mumoca ditijaṃ prati |

25.2२५.२

सा कुमारभुजोत्सृष्टा तत्केयूररवानुगा । (२५।२)

sā kumārabhujotsṛṣṭā tatkeyūraravānugā |

25.3२५.३

बिभेद दैत्यहृदयं वज्रशैलेन्द्रकर्कशम् ॥ (२५।३)

bibheda daityahṛdayaṃ vajraśailendrakarkaśam ||

26.1२६.१

गतासुः स पपातोर्व्यां प्रलये भूधरो यथा । (२६।१)

gatāsuḥ sa papātorvyāṃ pralaye bhūdharo yathā |

26.2२६.२

विकीर्णमुकुटोष्णीषो विस्रस्ताखिलभूषणः ॥ (२६।२)

vikīrṇamukuṭoṣṇīṣo visrastākhilabhūṣaṇaḥ ||

27.1२७.१

तस्मिन्विनिहते दैत्ये त्रिदशानां महोत्सवे । (२७।१)

tasminvinihate daitye tridaśānāṃ mahotsave |

27.2२७.२

नाभूत् कश्चित् तदा दुःखी नरकेष्वपि पापकृत् ॥ (२७।२)

nābhūt kaścit tadā duḥkhī narakeṣvapi pāpakṛt ||

28.1२८.१

स्तुवन्तः षण्मुखं देवाः क्रीडन्तश्चाङ्गनायुताः । (२८।१)

stuvantaḥ ṣaṇmukhaṃ devāḥ krīḍantaścāṅganāyutāḥ |

28.2२८.२

जग्मुः स्वानेव भवनान्भूरिधामान उत्सुकाः ॥ (२८।२)

jagmuḥ svāneva bhavanānbhūridhāmāna utsukāḥ ||

29.1२९.१

ददुश्चापि वरं सर्वे देवाः स्कन्दमुखं प्रति । (२९।१)

daduścāpi varaṃ sarve devāḥ skandamukhaṃ prati |

29.2२९.२

तुष्टाः सम्प्राप्तसर्वेच्छाः सह सिद्धैस्तपोधनैः ॥ (२९।२)

tuṣṭāḥ samprāptasarvecchāḥ saha siddhaistapodhanaiḥ ||

30.1३०.१

देवा ऊचुः । (३०।१)

devā ūcuḥ |

30.2३०.२

यः पठेत्स्कन्दसम्बद्धां कथां मर्त्यो महामतिः । (३०।२)

yaḥ paṭhetskandasambaddhāṃ kathāṃ martyo mahāmatiḥ |

30.3३०.३

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स भवेत्कीर्तिमान्नरः ॥ (३०।३)

śṛṇuyācchrāvayedvāpi sa bhavetkīrtimānnaraḥ ||

31.1३१.१

बह्वायुः सुभगः श्रीमान्कान्तिमाञ्छुभदर्शनः । (३१।१)

bahvāyuḥ subhagaḥ śrīmānkāntimāñchubhadarśanaḥ |

31.2३१.२

भूतेभ्यो निर्भयश्चापि सर्वदुःखविवर्जितः ॥ (३१।२)

bhūtebhyo nirbhayaścāpi sarvaduḥkhavivarjitaḥ ||

32.1३२.१

संध्यामुपास्य यः पूर्वां स्कन्दस्य चरितं पठेत् । (३२।१)

saṃdhyāmupāsya yaḥ pūrvāṃ skandasya caritaṃ paṭhet |

32.2३२.२

स मुक्तः किल्बिषैः सर्वैर्महाधनपतिर्भवेत् ॥ (३२।२)

sa muktaḥ kilbiṣaiḥ sarvairmahādhanapatirbhavet ||

33.1३३.१

बालानां व्याधिजुष्टानां राजद्वारं च सेवताम् । (३३।१)

bālānāṃ vyādhijuṣṭānāṃ rājadvāraṃ ca sevatām |

33.2३३.२

तत्परमं दिव्यं सर्वदा सर्वकामदम् । (३३।२)

tatparamaṃ divyaṃ sarvadā sarvakāmadam |

33.3३३.३

तनुक्षये च सायुज्यं षण्मुखस्य व्रजेन्नरः ॥ (३३।३)

tanukṣaye ca sāyujyaṃ ṣaṇmukhasya vrajennaraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 160

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit