मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 50

49 of 175 · 190 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

अजमीढस्य नीलिन्यां नीलः समभवन्नृपः । (१।२)

ajamīḍhasya nīlinyāṃ nīlaḥ samabhavannṛpaḥ |

1.3१.३

नीलस्य तपसोग्रेण सुशान्तिरुदपद्यत ॥ (१।३)

nīlasya tapasogreṇa suśāntirudapadyata ||

2.1२.१

पुरुजानुः सुशान्तेस्तु पृथुस्तु पुरुजानुतः । (२।१)

purujānuḥ suśāntestu pṛthustu purujānutaḥ |

2.2२.२

भद्राश्वः पृथुदायादो भद्राश्वतनयाञ्छृणु ॥ (२।२)

bhadrāśvaḥ pṛthudāyādo bhadrāśvatanayāñchṛṇu ||

3.1३.१

मुद्गलश्च जयश्चैव राजा बृहदिषुस्तथा । (३।१)

mudgalaśca jayaścaiva rājā bṛhadiṣustathā |

3.2३.२

जवीनरश्च विक्रान्तः कपिलश्चैव पञ्चमः ॥ (३।२)

javīnaraśca vikrāntaḥ kapilaścaiva pañcamaḥ ||

4.1४.१

पञ्चानां चैव पञ्चालानेताञ्जनपदान्विदुः । (४।१)

pañcānāṃ caiva pañcālānetāñjanapadānviduḥ |

4.2४.२

पञ्चालरक्षिणो ह्य् एते देशानामिति नः श्रुतम् ॥ (४।२)

pañcālarakṣiṇo hy ete deśānāmiti naḥ śrutam ||

5.1५.१

मुद्गलस्यापि मौद्गल्याः क्षत्रोपेता द्विजातयः । (५।१)

mudgalasyāpi maudgalyāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ |

5.2५.२

एते ह्य् अङ्गिरसः पक्षं संश्रिताः काण्वमुद्गलाः ॥ (५।२)

ete hy aṅgirasaḥ pakṣaṃ saṃśritāḥ kāṇvamudgalāḥ ||

6.1६.१

मुद्गलस्य सुतो जज्ञे ब्रह्मिष्ठः सुमहायशाः । (६।१)

mudgalasya suto jajñe brahmiṣṭhaḥ sumahāyaśāḥ |

6.2६.२

इन्द्रसेनः सुतस्तस्य विन्ध्याश्वस्तस्य चात्मजः ॥ (६।२)

indrasenaḥ sutastasya vindhyāśvastasya cātmajaḥ ||

7.1७.१

विन्ध्याश्वान्मिथुनं जज्ञे मेनकायामिति श्रुतिः । (७।१)

vindhyāśvānmithunaṃ jajñe menakāyāmiti śrutiḥ |

7.2७.२

दिवोदासश्च राजर्षिरहल्या च यशस्विनी ॥ (७।२)

divodāsaśca rājarṣirahalyā ca yaśasvinī ||

8.1८.१

शरद्वतस्तु दायादमहल्या सम्प्रसूयत । (८।१)

śaradvatastu dāyādamahalyā samprasūyata |

8.2८.२

शतानन्दमृषिश्रेष्ठं तस्यापि सुमहातपाः ॥ (८।२)

śatānandamṛṣiśreṣṭhaṃ tasyāpi sumahātapāḥ ||

9.1९.१

सुतः सत्यधृतिर्नाम धनुर्वेदस्य पारगः । (९।१)

sutaḥ satyadhṛtirnāma dhanurvedasya pāragaḥ |

9.2९.२

आसीत्सत्यधृतेः शुक्रममोघं धार्मिकस्य तु ॥ (९।२)

āsītsatyadhṛteḥ śukramamoghaṃ dhārmikasya tu ||

10.1१०.१

स्कन्नं रेतः सत्यधृतेर्दृष्ट्वा चाप्सरसं जले । (१०।१)

skannaṃ retaḥ satyadhṛterdṛṣṭvā cāpsarasaṃ jale |

10.2१०.२

मिथुनं तत्र संभृतं तस्मिन्सरसि संभृतम् ॥ (१०।२)

mithunaṃ tatra saṃbhṛtaṃ tasminsarasi saṃbhṛtam ||

11.1११.१

ततः सरसि तस्मिंस्तु क्रममाणं महीपतिः । (११।१)

tataḥ sarasi tasmiṃstu kramamāṇaṃ mahīpatiḥ |

11.2११.२

दृष्ट्वा जग्राह कृपया शंतनुर्मृगयां गतः ॥ (११।२)

dṛṣṭvā jagrāha kṛpayā śaṃtanurmṛgayāṃ gataḥ ||

12.1१२.१

एते शरद्वतः पुत्रा आख्याता गौतमा वराः । (१२।१)

ete śaradvataḥ putrā ākhyātā gautamā varāḥ |

12.2१२.२

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य वै प्रजाः ॥ (१२।२)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi divodāsasya vai prajāḥ ||

13.1१३.१

दिवोदासस्य दायादो धर्मिष्ठो मित्रयुर्नृपः । (१३।१)

divodāsasya dāyādo dharmiṣṭho mitrayurnṛpaḥ |

13.2१३.२

मैत्रायणावरः सो ऽथ मैत्रेयस्तु ततः स्मृतः ॥ (१३।२)

maitrāyaṇāvaraḥ so 'tha maitreyastu tataḥ smṛtaḥ ||

14.1१४.१

एते वंश्या यतेः पक्षाः क्षत्रोपेतास्तु भार्गवाः । (१४।१)

ete vaṃśyā yateḥ pakṣāḥ kṣatropetāstu bhārgavāḥ |

14.2१४.२

राजा चैद्यवरो नाम मैत्रेयस्य सुतः स्मृतः ॥ (१४।२)

rājā caidyavaro nāma maitreyasya sutaḥ smṛtaḥ ||

15.1१५.१

अथ चैद्यवराद्विद्वान्सुदासस्तस्य चात्मजः । (१५।१)

atha caidyavarādvidvānsudāsastasya cātmajaḥ |

15.2१५.२

अजमीढः पुनर्जातः क्षीणे वंशे तु सोमकः ॥ (१५।२)

ajamīḍhaḥ punarjātaḥ kṣīṇe vaṃśe tu somakaḥ ||

16.1१६.१

सोमकस्य सुतो जन्तुर्हते तस्मिञ्छतं बभौ । (१६।१)

somakasya suto janturhate tasmiñchataṃ babhau |

16.2१६.२

पुत्राणामजमीढस्य सोमकस्य महात्मनः ॥ (१६।२)

putrāṇāmajamīḍhasya somakasya mahātmanaḥ ||

17.1१७.१

महिषी त्व् अजमीढस्य धूमिनी पुत्रवर्धिनी । (१७।१)

mahiṣī tv ajamīḍhasya dhūminī putravardhinī |

17.2१७.२

पुत्राभावे तपस्तेपे शतं वर्षाणि दुश्चरम् ॥ (१७।२)

putrābhāve tapastepe śataṃ varṣāṇi duścaram ||

18.1१८.१

हुत्वाग्निं विधिवत् सम्यक्पवित्रीकृतभोजना । (१८।१)

hutvāgniṃ vidhivat samyakpavitrīkṛtabhojanā |

18.2१८.२

अग्निहोत्रक्रमेणैव सा सुष्वाप महाव्रता ॥ (१८।२)

agnihotrakrameṇaiva sā suṣvāpa mahāvratā ||

19.1१९.१

तस्यां वै धूमवर्णायामजमीढः समीयिवान् । (१९।१)

tasyāṃ vai dhūmavarṇāyāmajamīḍhaḥ samīyivān |

19.2१९.२

ऋक्षं सा जनयामास धूमवर्णं शताग्रजम् ॥ (१९।२)

ṛkṣaṃ sā janayāmāsa dhūmavarṇaṃ śatāgrajam ||

20.1२०.१

ऋक्षात्संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणतः । (२०।१)

ṛkṣātsaṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇataḥ |

20.2२०.२

यः प्रयागमतिक्रम्य कुरुक्षेत्रमकल्पयत् ॥ (२०।२)

yaḥ prayāgamatikramya kurukṣetramakalpayat ||

21.1२१.१

कृष्यतस्तु महाराजो वर्षाणि सुबहून्यथ । (२१।१)

kṛṣyatastu mahārājo varṣāṇi subahūnyatha |

21.2२१.२

कृष्यमाणस्ततः शक्रो भयात्तस्मै वरं ददौ ॥ (२१।२)

kṛṣyamāṇastataḥ śakro bhayāttasmai varaṃ dadau ||

22.1२२.१

पुण्यं च रमणीयं च कुरुक्षेत्रं तु तत्स्मृतम् । (२२।१)

puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca kurukṣetraṃ tu tatsmṛtam |

22.2२२.२

तस्यान्ववायः सुमहान्यस्य नाम्ना तु कौरवाः ॥ (२२।२)

tasyānvavāyaḥ sumahānyasya nāmnā tu kauravāḥ ||

23.1२३.१

कुरोस्तु दयिताः पुत्राः सुधन्वा जह्नुरेव च । (२३।१)

kurostu dayitāḥ putrāḥ sudhanvā jahnureva ca |

23.2२३.२

परीक्षिच्च महातेजाः प्रजनश्चारिमर्दनः ॥ (२३।२)

parīkṣicca mahātejāḥ prajanaścārimardanaḥ ||

24.1२४.१

सुधन्वनस्तु दायादः पुत्रो मतिमतां वरः । (२४।१)

sudhanvanastu dāyādaḥ putro matimatāṃ varaḥ |

24.2२४.२

च्यवनस्तस्य पुत्रस्तु राजा धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ (२४।२)

cyavanastasya putrastu rājā dharmārthatattvavit ||

25.1२५.१

च्यवनस्य कृमिः पुत्र ऋक्षाज्जज्ञे महातपाः । (२५।१)

cyavanasya kṛmiḥ putra ṛkṣājjajñe mahātapāḥ |

25.2२५.२

कृमेः पुत्रो महावीर्यः ख्यातस्त्विन्द्रसमो विभुः ॥ (२५।२)

kṛmeḥ putro mahāvīryaḥ khyātastvindrasamo vibhuḥ ||

26.1२६.१

चैद्योपरिचरो वीरो वसुर्नामान्तरिक्षगः । (२६।१)

caidyoparicaro vīro vasurnāmāntarikṣagaḥ |

26.2२६.२

चैद्योपरिचराज्जज्ञे गिरिका सप्त वै सुतान् ॥ (२६।२)

caidyoparicarājjajñe girikā sapta vai sutān ||

27.1२७.१

महारथो मगधराड्विश्रुतो यो बृहद्रथः । (२७।१)

mahāratho magadharāḍviśruto yo bṛhadrathaḥ |

27.2२७.२

प्रत्यश्रवाः कुशश्चैव चतुर्थो हरिवाहनः ॥ (२७।२)

pratyaśravāḥ kuśaścaiva caturtho harivāhanaḥ ||

28.1२८.१

पञ्चमश्च यजुश्चैव मत्स्यः काली च सप्तमी । (२८।१)

pañcamaśca yajuścaiva matsyaḥ kālī ca saptamī |

28.2२८.२

बृहद्रथस्य दायादः कुशाग्रो नाम विश्रुतः ॥ (२८।२)

bṛhadrathasya dāyādaḥ kuśāgro nāma viśrutaḥ ||

29.1२९.१

कुशाग्रस्यात्मजश्चैव वृषभो नाम वीर्यवान् । (२९।१)

kuśāgrasyātmajaścaiva vṛṣabho nāma vīryavān |

29.2२९.२

वृषभस्य तु दायादः पुण्यवान्नाम पार्थिवः ॥ (२९।२)

vṛṣabhasya tu dāyādaḥ puṇyavānnāma pārthivaḥ ||

30.1३०.१

पुण्यः पुण्यवतश्चैव राजा सत्यधृतिस्ततः । (३०।१)

puṇyaḥ puṇyavataścaiva rājā satyadhṛtistataḥ |

30.2३०.२

दायादस्तस्य धनुषस्तस्मात्सर्वश्च जज्ञिवान् ॥ (३०।२)

dāyādastasya dhanuṣastasmātsarvaśca jajñivān ||

31.1३१.१

सर्वस्य सम्भवः पुत्रस्तस्माद्राजा बृहद्रथः । (३१।१)

sarvasya sambhavaḥ putrastasmādrājā bṛhadrathaḥ |

31.2३१.२

द्वे तस्य शकले जाते जरया संधितश् च सः ॥ (३१।२)

dve tasya śakale jāte jarayā saṃdhitaś ca saḥ ||

32.1३२.१

जरया संधितो यस्माज्जरासंधस्ततः स्मृतः । (३२।१)

jarayā saṃdhito yasmājjarāsaṃdhastataḥ smṛtaḥ |

32.2३२.२

जेता सर्वस्य क्षत्रस्य जरासंधो महाबलः ॥ (३२।२)

jetā sarvasya kṣatrasya jarāsaṃdho mahābalaḥ ||

33.1३३.१

जरासंधस्य पुत्रस्तु सहदेवः प्रतापवान् । (३३।१)

jarāsaṃdhasya putrastu sahadevaḥ pratāpavān |

33.2३३.२

सहदेवात्मजः श्रीमान् सोमवित् स महातपाः ॥ (३३।२)

sahadevātmajaḥ śrīmān somavit sa mahātapāḥ ||

34.1३४.१

श्रुतश्रवास्तु सोमादेर्मागधाः परिकीर्तिताः । (३४।१)

śrutaśravāstu somādermāgadhāḥ parikīrtitāḥ |

34.2३४.२

जह्नुस्त्वजनयत्पुत्रं सुरथं नाम भूमिपम् ॥ (३४।२)

jahnustvajanayatputraṃ surathaṃ nāma bhūmipam ||

35.1३५.१

सुरथस्य तु दायादो वीरो राजा विदूरथः । (३५।१)

surathasya tu dāyādo vīro rājā vidūrathaḥ |

35.2३५.२

विदूरथसुतश्चापि सार्वभौम इति स्मृतः ॥ (३५।२)

vidūrathasutaścāpi sārvabhauma iti smṛtaḥ ||

36.1३६.१

सार्वभौमाज्जयत्सेनो रुचिरस्तस्य चात्मजः । (३६।१)

sārvabhaumājjayatseno rucirastasya cātmajaḥ |

36.2३६.२

रुचिरात्तु ततो भौमस् त्वरितायुस्ततो ऽभवत् ॥ (३६।२)

rucirāttu tato bhaumas tvaritāyustato 'bhavat ||

37.1३७.१

अक्रोधनस् त्व् आयुसुतस् तस्माद्देवातिथिः स्मृतः । (३७।१)

akrodhanas tv āyusutas tasmāddevātithiḥ smṛtaḥ |

37.2३७.२

देवातिथेस्तु दायादो दक्ष एव बभूव ह ॥ (३७।२)

devātithestu dāyādo dakṣa eva babhūva ha ||

38.1३८.१

भीमसेनस्ततो दक्षाद्दिलीपस् तस्य चात्मजः । (३८।१)

bhīmasenastato dakṣāddilīpas tasya cātmajaḥ |

38.2३८.२

दिलीपस्य प्रतीपस्तु तस्य पुत्रास् त्रयः स्मृताः ॥ (३८।२)

dilīpasya pratīpastu tasya putrās trayaḥ smṛtāḥ ||

39.1३९.१

देवापिः शंतनुश्चैव वाह्लीकश्चैव ते त्रयः । (३९।१)

devāpiḥ śaṃtanuścaiva vāhlīkaścaiva te trayaḥ |

39.2३९.२

वाह्लीकस्य तु दायादाः सप्त वाह्लीश्वरा नृपाः । (३९।२)

vāhlīkasya tu dāyādāḥ sapta vāhlīśvarā nṛpāḥ |

39.3३९.३

देवापिस्तु ह्य् अपध्यातः प्रजाभिरभवन्मुनिः ॥ (३९।३)

devāpistu hy apadhyātaḥ prajābhirabhavanmuniḥ ||

40.1४०.१

मुनय ऊचुः । (४०।१)

munaya ūcuḥ |

40.2४०.२

प्रजाभिस्तु किमर्थं वै ह्य् अपध्यातो जनेश्वरः । (४०।२)

prajābhistu kimarthaṃ vai hy apadhyāto janeśvaraḥ |

40.3४०.३

को दोषो राजपुत्रस्य प्रजाभिः समुदाहृतः ॥ (४०।३)

ko doṣo rājaputrasya prajābhiḥ samudāhṛtaḥ ||

41.1४१.१

सूत उवाच । (४१।१)

sūta uvāca

41.2४१.२

किलासीद्राजपुत्रस्तु कुष्ठी तं नाभ्यपूजयन् । (४१।२)

kilāsīdrājaputrastu kuṣṭhī taṃ nābhyapūjayan |

41.3४१.३

कार्यं चैव तु देवानां क्षत्रं प्रति द्विजोत्तमाः । (४१।३)

kāryaṃ caiva tu devānāṃ kṣatraṃ prati dvijottamāḥ |

41.4४१.४

भविष्यं कीर्तयिष्यामि शंतनोस्तु निबोधत ॥ (४१।४)

bhaviṣyaṃ kīrtayiṣyāmi śaṃtanostu nibodhata ||

42.1४२.१

शंतनुस्त्वभवद्राजा विद्वान्स वै महाभिषक् । (४२।१)

śaṃtanustvabhavadrājā vidvānsa vai mahābhiṣak |

42.2४२.२

इदं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं प्रति महाभिषक् ॥ (४२।२)

idaṃ codāharantyatra ślokaṃ prati mahābhiṣak ||

43.1४३.१

यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं रोगिणमेव च । (४३।१)

yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ rogiṇameva ca |

43.2४३.२

पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शंतनुं विदुः ॥ (४३।२)

punaryuvā ca bhavati tasmāttaṃ śaṃtanuṃ viduḥ ||

44.1४४.१

तत्तस्य शंतनुत्वं हि प्रजाभिरिह कीर्त्यते । (४४।१)

tattasya śaṃtanutvaṃ hi prajābhiriha kīrtyate |

44.2४४.२

ततो ऽवृणुत भार्यार्थं शंतनुर्जाह्नवीं नृप ॥ (४४।२)

tato 'vṛṇuta bhāryārthaṃ śaṃtanurjāhnavīṃ nṛpa ||

45.1४५.१

तस्यां देवव्रतं नाम कुमारं जनयद्विभुः । (४५।१)

tasyāṃ devavrataṃ nāma kumāraṃ janayadvibhuḥ |

45.2४५.२

काली विचित्रवीर्यं तु दाशेयी जनयत्सुतम् ॥ (४५।२)

kālī vicitravīryaṃ tu dāśeyī janayatsutam ||

46.1४६.१

शंतनोर्दयितं पुत्रं शान्तात्मानमकल्मषम् । (४६।१)

śaṃtanordayitaṃ putraṃ śāntātmānamakalmaṣam |

46.2४६.२

कृष्णद्वैपायनो नाम क्षेत्रे वैचित्रविर्यके ॥ (४६।२)

kṛṣṇadvaipāyano nāma kṣetre vaicitraviryake ||

47.1४७.१

धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्यजीजनत् । (४७।१)

dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpyajījanat |

47.2४७.२

धृतराष्ट्रस्तु गान्धार्यां पुत्रानजनयच्छतम् ॥ (४७।२)

dhṛtarāṣṭrastu gāndhāryāṃ putrānajanayacchatam ||

48.1४८.१

तेषां दुर्योधनः श्रेष्ठः सर्वक्षत्रस्य वै प्रभुः । (४८।१)

teṣāṃ duryodhanaḥ śreṣṭhaḥ sarvakṣatrasya vai prabhuḥ |

48.2४८.२

माद्री कुन्ती तथा चैव पाण्डोर्भार्ये बभूवतुः ॥ (४८।२)

mādrī kuntī tathā caiva pāṇḍorbhārye babhūvatuḥ ||

49.1४९.१

देवदत्ताः सुताः पञ्च पाण्डोरर्थे ऽभिजज्ञिरे । (४९।१)

devadattāḥ sutāḥ pañca pāṇḍorarthe 'bhijajñire |

49.2४९.२

धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे मारुताच्च वृकोदरः ॥ (४९।२)

dharmādyudhiṣṭhiro jajñe mārutācca vṛkodaraḥ ||

50.1५०.१

इन्द्राद्धनंजयश्चैव इन्द्रतुल्यपराक्रमः । (५०।१)

indrāddhanaṃjayaścaiva indratulyaparākramaḥ |

50.2५०.२

नकुलं सहदेवं च माद्र्यश्विभ्यामजीजनत् ॥ (५०।२)

nakulaṃ sahadevaṃ ca mādryaśvibhyāmajījanat ||

51.1५१.१

पञ्चैते पाण्डवेभ्यस्तु द्रौपद्यां जज्ञिरे सुताः । (५१।१)

pañcaite pāṇḍavebhyastu draupadyāṃ jajñire sutāḥ |

51.2५१.२

द्रौपद्यजनयच्छ्रेष्ठं प्रतिविन्ध्यं युधिष्ठिरात् ॥ (५१।२)

draupadyajanayacchreṣṭhaṃ prativindhyaṃ yudhiṣṭhirāt ||

52.1५२.१

श्रुतसेनं भीमसेनाच्छ्रुतकीर्तिं धनंजयात् । (५२।१)

śrutasenaṃ bhīmasenācchrutakīrtiṃ dhanaṃjayāt |

52.2५२.२

चतुर्थं श्रुतकर्माणं सहदेवाद् अजायत ॥ (५२।२)

caturthaṃ śrutakarmāṇaṃ sahadevād ajāyata ||

53.1५३.१

नकुलाच्च शतानीकं द्रौपदेयाः प्रकीर्तिताः । (५३।१)

nakulācca śatānīkaṃ draupadeyāḥ prakīrtitāḥ |

53.2५३.२

तेभ्योऽपरे पाण्डवेयाः षडेवान्ये महारथाः ॥ (५३।२)

tebhyo'pare pāṇḍaveyāḥ ṣaḍevānye mahārathāḥ ||

54.1५४.१

हैडम्बो भीमसेनात्तु पुत्रो जज्ञे घटोत्कचः । (५४।१)

haiḍambo bhīmasenāttu putro jajñe ghaṭotkacaḥ |

54.2५४.२

काशी बलधराद्भीमाज्जज्ञे वै सर्वगं सुतम् ॥ (५४।२)

kāśī baladharādbhīmājjajñe vai sarvagaṃ sutam ||

55.1५५.१

सुहोत्रं तनयं माद्री सहदेवादसूयत । (५५।१)

suhotraṃ tanayaṃ mādrī sahadevādasūyata |

55.2५५.२

करेणुमत्यां चैद्यायां निरमित्रस्तु नाकुलिः ॥ (५५।२)

kareṇumatyāṃ caidyāyāṃ niramitrastu nākuliḥ ||

56.1५६.१

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत । (५६।१)

subhadrāyāṃ rathī pārthādabhimanyurajāyata |

56.2५६.२

यौधेयं देवकी चैव पुत्रं जज्ञे युधिष्ठिरात् ॥ (५६।२)

yaudheyaṃ devakī caiva putraṃ jajñe yudhiṣṭhirāt ||

57.1५७.१

अभिमन्योः परीक्षित्तु पुत्रः परपुरजयः । (५७।१)

abhimanyoḥ parīkṣittu putraḥ parapurajayaḥ |

57.2५७.२

जनमेजयः परीक्षितः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ (५७।२)

janamejayaḥ parīkṣitaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ ||

58.1५८.१

ब्रह्माणं कल्पयामास स वै वाजसनेयकम् । (५८।१)

brahmāṇaṃ kalpayāmāsa sa vai vājasaneyakam |

58.2५८.२

स वैशम्पायनेनैव शप्तः किल महर्षिणा ॥ (५८।२)

sa vaiśampāyanenaiva śaptaḥ kila maharṣiṇā ||

59.1५९.१

न स्थास्यतीह दुर्बुद्धे तवैतद्वचनं भुवि । (५९।१)

na sthāsyatīha durbuddhe tavaitadvacanaṃ bhuvi |

59.2५९.२

यावत्स्थास्यसि त्वं लोके तावदेव प्रपत्स्यति ॥ (५९।२)

yāvatsthāsyasi tvaṃ loke tāvadeva prapatsyati ||

60.1६०.१

क्षत्रस्य विजयं ज्ञात्वा ततःप्रभृति सर्वशः । (६०।१)

kṣatrasya vijayaṃ jñātvā tataḥprabhṛti sarvaśaḥ |

60.2६०.२

अभिगम्य स्थिताश्चैव नृपं च जनमेजयम् ॥ (६०।२)

abhigamya sthitāścaiva nṛpaṃ ca janamejayam ||

61.1६१.१

ततःप्रभृति शापेन क्षत्रियस्य तु याजिनः । (६१।१)

tataḥprabhṛti śāpena kṣatriyasya tu yājinaḥ |

61.2६१.२

उत्सन्ना याजिनो यज्ञे ततःप्रभृति सर्वशः ॥ (६१।२)

utsannā yājino yajñe tataḥprabhṛti sarvaśaḥ ||

62.1६२.१

क्षत्रस्य याजिनः केचिच्छापात्तस्य महात्मनः । (६२।१)

kṣatrasya yājinaḥ kecicchāpāttasya mahātmanaḥ |

62.2६२.२

पौर्णमासेन हविषा इष्ट्वा तस्मिन्प्रजापतिम् । (६२।२)

paurṇamāsena haviṣā iṣṭvā tasminprajāpatim |

62.3६२.३

स वैशम्पायनेनैव प्रविशन्वारितस्ततः ॥ (६२।३)

sa vaiśampāyanenaiva praviśanvāritastataḥ ||

63.1६३.१

परीक्षितः सुतोऽसौ वै पौरवो जनमेजयः । (६३।१)

parīkṣitaḥ suto'sau vai pauravo janamejayaḥ |

63.2६३.२

द्विर् अश्वमेधमाहृत्य महावाजसनेयकः ॥ (६३।२)

dvir aśvamedhamāhṛtya mahāvājasaneyakaḥ ||

64.1६४.१

प्रवर्तयित्वा तं सर्वमृषिं वाजसनेयकम् । (६४।१)

pravartayitvā taṃ sarvamṛṣiṃ vājasaneyakam |

64.2६४.२

विवादे ब्राह्मणैः सार्धमभिशप्तो वनं ययौ ॥ (६४।२)

vivāde brāhmaṇaiḥ sārdhamabhiśapto vanaṃ yayau ||

65.1६५.१

जनमेजयाच्छतानीकस्तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् । (६५।१)

janamejayācchatānīkastasmājjajñe sa vīryavān |

65.2६५.२

जनमेजयः शतानीकं पुत्रं राज्येऽभिषिक्तवान् ॥ (६५।२)

janamejayaḥ śatānīkaṃ putraṃ rājye'bhiṣiktavān ||

66.1६६.१

अथाश्वमेधेन ततः शतानीकस्य वीर्यवान् । (६६।१)

athāśvamedhena tataḥ śatānīkasya vīryavān |

66.2६६.२

जज्ञे ऽधिसोमकृष्णाख्यः साम्प्रतं यो महायशाः ॥ (६६।२)

jajñe 'dhisomakṛṣṇākhyaḥ sāmprataṃ yo mahāyaśāḥ ||

67.1६७.१

तस्मिञ्छासति राष्ट्रं तु युष्माभिरिदमाहृतम् । (६७।१)

tasmiñchāsati rāṣṭraṃ tu yuṣmābhiridamāhṛtam |

67.2६७.२

दुरापं दीर्घसत्त्रं वै त्रीणि वर्षाणि पुष्करे । (६७।२)

durāpaṃ dīrghasattraṃ vai trīṇi varṣāṇi puṣkare |

67.3६७.३

वर्षद्वयं कुरुक्षेत्रे दृषद्वत्यां द्विजोत्तमाः ॥ (६७।३)

varṣadvayaṃ kurukṣetre dṛṣadvatyāṃ dvijottamāḥ ||

68.1६८.१

मुनय ऊचुः । (६८।१)

munaya ūcuḥ |

68.2६८.२

भविष्यं श्रोतुमिच्छामः प्रजानां लोमहर्षणे । (६८।२)

bhaviṣyaṃ śrotumicchāmaḥ prajānāṃ lomaharṣaṇe |

68.3६८.३

पुरा किल यदेतद्वै व्यतीतं कीर्तितं त्वया ॥ (६८।३)

purā kila yadetadvai vyatītaṃ kīrtitaṃ tvayā ||

69.1६९.१

येषु वै स्थास्यते क्षत्रमुत्पत्स्यन्ते नृपाश्च ये । (६९।१)

yeṣu vai sthāsyate kṣatramutpatsyante nṛpāśca ye |

69.2६९.२

तेषाम् आयुष्प्रमाणं च नामतश्चैव तान्नृपान् ॥ (६९।२)

teṣām āyuṣpramāṇaṃ ca nāmataścaiva tānnṛpān ||

70.1७०.१

कृतयुगप्रमाणं च त्रेताद्वापरयोस्तथा । (७०।१)

kṛtayugapramāṇaṃ ca tretādvāparayostathā |

70.2७०.२

कलियुगप्रमाणं च युगदोषं युगक्षयम् ॥ (७०।२)

kaliyugapramāṇaṃ ca yugadoṣaṃ yugakṣayam ||

71.1७१.१

सुखदुःखप्रमाणं च प्रजादोषं युगस्य तु । (७१।१)

sukhaduḥkhapramāṇaṃ ca prajādoṣaṃ yugasya tu |

71.2७१.२

एतत्सर्वं प्रसंख्याय पृच्छतां ब्रूहि नः प्रभो ॥ (७१।२)

etatsarvaṃ prasaṃkhyāya pṛcchatāṃ brūhi naḥ prabho ||

72.1७२.१

सूत उवाच । (७२।१)

sūta uvāca

72.2७२.२

यथा मे कीर्तितं पूर्वं व्यासेनाक्लिष्टकर्मणा । (७२।२)

yathā me kīrtitaṃ pūrvaṃ vyāsenākliṣṭakarmaṇā |

72.3७२.३

भाव्यं कलियुगं चैव तथा मन्वन्तराणि च ॥ (७२।३)

bhāvyaṃ kaliyugaṃ caiva tathā manvantarāṇi ca ||

73.1७३.१

अनागतानि सर्वाणि ब्रुवतो मे निबोधत । (७३।१)

anāgatāni sarvāṇi bruvato me nibodhata |

73.2७३.२

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भविष्या ये नृपास्तथा ॥ (७३।२)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhaviṣyā ye nṛpāstathā ||

74.1७४.१

ऐडेक्ष्वाक्वन्वये चैव पौरवे चान्वये तथा । (७४।१)

aiḍekṣvākvanvaye caiva paurave cānvaye tathā |

74.2७४.२

येषु संस्थास्यते तच्च ऐडेक्ष्वाकुकुलं शुभम् । (७४।२)

yeṣu saṃsthāsyate tacca aiḍekṣvākukulaṃ śubham |

74.3७४.३

तान्सर्वान्कीर्तयिष्यामि भविष्ये कथितान्नृपान् ॥ (७४।३)

tānsarvānkīrtayiṣyāmi bhaviṣye kathitānnṛpān ||

75.1७५.१

तेभ्योऽपरेऽपि ये त्व् अन्ये ह्य् उत्पत्स्यन्ते नृपाः पुनः । (७५।१)

tebhyo'pare'pi ye tv anye hy utpatsyante nṛpāḥ punaḥ |

75.2७५.२

क्षत्राः पारशवाः शूद्रास्तथान्ये ये बहिश्चराः ॥ (७५।२)

kṣatrāḥ pāraśavāḥ śūdrāstathānye ye bahiścarāḥ ||

76.1७६.१

अन्धाः शकाः पुलिन्दाश्च चूलिका यवनास्तथा । (७६।१)

andhāḥ śakāḥ pulindāśca cūlikā yavanāstathā |

76.2७६.२

कैवर्ताभीरशबरा ये चान्ये म्लेच्छसम्भवाः । (७६।२)

kaivartābhīraśabarā ye cānye mlecchasambhavāḥ |

76.3७६.३

पर्यायतः प्रवक्ष्यामि नामतश्चैव तान्नृपान् ॥ (७६।३)

paryāyataḥ pravakṣyāmi nāmataścaiva tānnṛpān ||

77.1७७.१

अधिसोमकृष्णश् चैतेषां प्रथमं वर्तते नृपः । (७७।१)

adhisomakṛṣṇaś caiteṣāṃ prathamaṃ vartate nṛpaḥ |

77.2७७.२

तस्यान्ववाये वक्ष्यामि भविष्ये कथितान्नृपान् ॥ (७७।२)

tasyānvavāye vakṣyāmi bhaviṣye kathitānnṛpān ||

78.1७८.१

अधिसोमकृष्णपुत्रस्तु विवक्षुर्भविता नृपः । (७८।१)

adhisomakṛṣṇaputrastu vivakṣurbhavitā nṛpaḥ |

78.2७८.२

गङ्गया तु हृते तस्मिन्नगरे नागसाह्वये ॥ (७८।२)

gaṅgayā tu hṛte tasminnagare nāgasāhvaye ||

79.1७९.१

त्यक्त्वा विवक्षुर्नगरं कौशाम्ब्यां तु निवत्स्यति । (७९।१)

tyaktvā vivakṣurnagaraṃ kauśāmbyāṃ tu nivatsyati |

79.2७९.२

भविष्याष्टौ सुतास्तस्य महाबलपराक्रमाः ॥ (७९।२)

bhaviṣyāṣṭau sutāstasya mahābalaparākramāḥ ||

80.1८०.१

भूरिर्ज्येष्ठः सुतस्तस्य तस्य चित्ररथः स्मृतः । (८०।१)

bhūrirjyeṣṭhaḥ sutastasya tasya citrarathaḥ smṛtaḥ |

80.2८०.२

शुचिद्रवश्चित्ररथाद्वृष्णिमांश्च शुचिद्रवात् ॥ (८०।२)

śucidravaścitrarathādvṛṣṇimāṃśca śucidravāt ||

81.1८१.१

वृष्णिमतः सुषेणश्च भविष्यति शुचिर्नृपः । (८१।१)

vṛṣṇimataḥ suṣeṇaśca bhaviṣyati śucirnṛpaḥ |

81.2८१.२

तस्मात्सुषेणाद्भविता सुनीथो नाम पार्थिवः ॥ (८१।२)

tasmātsuṣeṇādbhavitā sunītho nāma pārthivaḥ ||

82.1८२.१

नृपात्सुनीथाद्भविता नृचक्षुः सुमहायशाः । (८२।१)

nṛpātsunīthādbhavitā nṛcakṣuḥ sumahāyaśāḥ |

82.2८२.२

नृचक्षुषस्तु दायादो भविता वै सुखीवलः ॥ (८२।२)

nṛcakṣuṣastu dāyādo bhavitā vai sukhīvalaḥ ||

83.1८३.१

सुखीवलसुतश्चापि भावी राजा परिष्णवः । (८३।१)

sukhīvalasutaścāpi bhāvī rājā pariṣṇavaḥ |

83.2८३.२

परिष्णवसुतश्चापि भविता सुतपा नृपः ॥ (८३।२)

pariṣṇavasutaścāpi bhavitā sutapā nṛpaḥ ||

84.1८४.१

मेधावी तस्य दायादो भविष्यति न संशयः । (८४।१)

medhāvī tasya dāyādo bhaviṣyati na saṃśayaḥ |

84.2८४.२

मेधाविनः सुतश्चापि भविष्यति पुरंजयः ॥ (८४।२)

medhāvinaḥ sutaścāpi bhaviṣyati puraṃjayaḥ ||

85.1८५.१

उर्वो भाव्यः सुतस्तस्य तिग्मात्मा तस्य चात्मजः । (८५।१)

urvo bhāvyaḥ sutastasya tigmātmā tasya cātmajaḥ |

85.2८५.२

तिग्माद्बृहद्रथो भाव्यो वसुदामा बृहद्रथात् ॥ (८५।२)

tigmādbṛhadratho bhāvyo vasudāmā bṛhadrathāt ||

86.1८६.१

वसुदाम्नः शतानीको भविष्योदयनस्ततः । (८६।१)

vasudāmnaḥ śatānīko bhaviṣyodayanastataḥ |

86.2८६.२

भविष्यते चोदयनाद् वीगे राजा वहीनरः ॥ (८६।२)

bhaviṣyate codayanād vīge rājā vahīnaraḥ ||

87.1८७.१

वहीनरात्मजश्चैव दण्डपाणिर्भविष्यति । (८७।१)

vahīnarātmajaścaiva daṇḍapāṇirbhaviṣyati |

87.2८७.२

दण्डपाणेर्निरमित्रो निरमित्रात्तु क्षेमकः ॥ (८७।२)

daṇḍapāṇerniramitro niramitrāttu kṣemakaḥ ||

88.1८८.१

अत्रानुवंशश्लोकोऽयं गीतो विप्रैः पुरातनैः । (८८।१)

atrānuvaṃśaśloko'yaṃ gīto vipraiḥ purātanaiḥ |

88.2८८.२

ब्रह्मक्षत्रस्य यो योनिर्वंशो देवर्षिसत्कृतः । (८८।२)

brahmakṣatrasya yo yonirvaṃśo devarṣisatkṛtaḥ |

88.3८८.३

क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थास्यति कलौ युगे ॥ (८८।३)

kṣemakaṃ prāpya rājānaṃ saṃsthāsyati kalau yuge ||

89.1८९.१

इत्येष पौरवो वंशो यथावदिह कीर्तितः । (८९।१)

ityeṣa pauravo vaṃśo yathāvadiha kīrtitaḥ |

89.2८९.२

धीमतः पाण्डुपुत्रस्य चार्जुनस्य महात्मनः ॥ (८९।२)

dhīmataḥ pāṇḍuputrasya cārjunasya mahātmanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 50

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit